Trại học tập cải tạo tại Việt Nam sau năm 1975 - Hình Ảnh Lịch Sử - Bộ sưu tập Hình Ảnh Lịch Sử Việt Nam và Thế Giới

 

Trong phúc có họa và ngược lại -- Kinh Dịch.
- Đời nay họa phúc vô lường (tục ngữ).

Tháng 6 1975, tôi và em trai, 1 sĩ quan công binh VNCH, trình diện tại trường ĐH Kiến trúc ở SG. Mấy ngày đầu được ăn cơm chiên Dương Châu, rất ngon do nhà hàng Soái Kình Lâm mang tới, nhưng vào tối thứ ba, chúng tôi bị lùa lên xe Molotova bít bùng, có bộ đội canh gác. Xe chạy rất lâu và ngừng lại. Hóa ra xe đổ trước Thành Ông Năm, nguyên là bộ chỉ huy của Liên đoàn 5 Công binh Kiến tạo ở Hốc Môn.
Giai đoạn đầu chúng tôi chỉ làm tạp dịch như nhổ cỏ, đào giếng, v.v… Chúng tôi ở trong các nhà gạch cũ của LĐ này. Nằm san sát nhau, mắc mùng vào dây kẽm căng ngang phòng. Do sống đông đúc (tắm bằng nước giếng mới đào) nên bịnh ghẻ phát sinh, một số anh bị phù thủng, vì thiếu sinh tố. Riêng tôi vừa bị ghẻ, vừa bị kiết lỵ (mỗi ngày chạy ra cầu tiêu, nằm ngoài hàng rào trại, cả chục lần, mà ko có thuốc trị).
Chúng tôi được phát bút viết để khai lý lịch, những việc đã làm trong quá khứ, v.v... Sau đó đọc cho cả tổ nghe, có quản giáo chứng kiến.
Dù vụng về ốm yếu từ nhỏ, tôi đã ko bị đói vì em tôi có tài tháo vát, y tình nguyện đi dọn kho gạo và mỗi lần như vậy đều về mang một bi-đông chứa toàn gạo. Lúc đó họ cho phép mỗi người được nhận 5 kí quà mỗi tháng gồm bột gạo Bích Chi, tôm khô, v.v... Tối nào tôi và Sĩ và anh Thông (1 bạn của Sĩ) ngồi ăn bột Bích-Chi hay cơm cháy (của nhà bếp) nấu thành cháo, v.v... Có lần sau khi nấu xong, phát hiện 1 con gián trong gô cơm cháy, nó vào lúc nào mà chúng tôi ko biết.
Sau 1 thời gian họ nghiên cứu hồ sơ để xếp loại, tôi đã bị tách khỏi Sĩ để đi trại khác (đi chung với anh Thông). Sau này mới biết đó là trại Long Giao, nguyên là hậu cứ của 1 trung đoàn thuộc sđ 18 bộ binh VNCH. Khi ở đây, tôi gặp Bình, một sĩ quan cảnh sát, con của cậu ba.
Khoảng năm 1976 hay 77, tôi lên tàu Sông Hương để ra bắc. Tàu cặp bến Hải Phòng, chúng tôi lên xe lửa để đi Yên Báy. Qua Sông Hồng, chúng tôi được đưa về 1 nơi núi non hoang vu, ko 1 bóng người, thuộc tỉnh Hoàng Liên Sơn. Ở đây chúng tôi phải chặt cây phá rừng. Gỗ tốt thì được bộ đội dùng làm bàn ghế, giường tủ. Chúng tôi cũng đi chặt tre. Ở trại này do QĐ quản lý 1 thời gian, chúng tôi được chuyển về trại tù Phong Quang, do CA quản lý. Ở trại QĐ ban đêm chúng tôi còn được phép rời buồng để đi cầu hay đi tiểu, nhưng ở Phong Quang, tối đến chúng tôi ko được ra khỏi buồng vì cửa khóa. Nhà cầu đều nằm trong phòng giam. Ở đây trời rất lạnh, vì rất gần cửa khẩu Lào Cai (trên biên giới Hoa-Việt) và Sa Pa. Và rất đói dù cứ 3 tháng nhận quà 5 kí từ gia đình.
Có lần, dù trời rất lạnh, chúng tôi vẫn phải đi cấy và gặt lúa. Dù mặc quần áo rất ấm, chúng tôi vẫn phải xắn quần quá gối để xuống ruộng, trong khi nước mủi chảy ròng ròng.
Những tháng cuối năm 1978, có lẽ đoán trước TQ sẽ tấn công các tỉnh biên giới, chúng tôi được chuyển trại làm 3 đợt về 1 trại ở phía nam. Lần đó, do đang bị tiêu chảy, nhưng nhờ CẦU NGUYỆN, tôi và 1 bạn tù khác đã ko có tên trong danh sách chuyển trại lần đó.

Sau khi về trại Nam Hà, gần Phủ Lý, chúng tôi đã no hơn vì trại cho phép nhận quà từ nước ngoài gửi về. Và ko lao động nhiều như ở lúc trại của QĐ hay ở Phong Quang.

Theo các tù nhân từng ra bắc trước chúng tôi, theo kế hoạch của CS, họ sẽ giam giữ chúng tôi ở các tỉnh rừng núi xa xôi ở miền bắc, sau đó phóng thích nhưng phải ở tại địa phương đó, nghĩa là ko được phép về với gia đình ở Sài Gòn hay các tỉnh phía nam. Sở dĩ các anh biết điều đó, vì trong khi lao động, họ đã gặp những gia đình gốc Hà Nội, do bị cải tạo tư sản sau năm 1954, đã bị chỉ định cư trú nơi vùng núi non hiểm trở này.

Tôi được phóng thích vào đầu năm 1981 (trước tết). Lúc đó nếu tôi có vàng thì đã vượt biên vì lúc đó phong trào vượt biên rất phổ biến.

Tôi đi Mỹ năm 1994 vì đã ở tù trên mức qui định (ba năm). Trong khi Sĩ, em tôi, vì ra trại trước 3 năm, nên ko được đi Mỹ.

Vì sau khi trình diện để đi tù, chỉ có 1 số ít thuộc gia đình có công với CS hay có chuyên môn về khoa học kỹ thuật mà CS đang cần, thì được thả. Còn từ lúc ra bắc, thỉnh thoảng có 1-2 anh được thả. Lúc đó coi họ như trúng độc đắc.

Còn chúng tôi ko bao giờ nghĩ mình được thả, và đặc biệt là được đi Mỹ. Mãi đến đầu thập niên 1990, đọc báo được biết phái đoàn Mỹ do đặc sứ Funsett cầm đầu đã họp với bộ ngoại giao VN để bàn về việc tái định cư các cựu tù chính trị.

(Còn tiếp)

SJ ngày 10 Dec 2025 lúc 3:12 pm.

TRONG HỌA CÓ PHÚC VÀ NGƯỢC LẠI . -- KINH DỊCH 
Khoảng năm 13-14 t , sau khi mới dọn về nhà Đỗ thành Nhơn , tôi bị sốt cao , nằm mê mang , khi tỉnh dậy , phải vịn vào giường mới di chuyển đc . Tôi chỉ học đc lớp đệ tam , còn đệ nhị thì học trong 3 năm , mỗi năm ba tháng rồi nghỉ .
Đang học năm đệ 1 thì có lệnh TĐV năm 1968 phải nhập ngũ dù rất ốm yếu , xem hình (bài vượt sông tại TTHL QUANG TRUNG) . Vào tù năm 75 , răng bắt đầu rụng vì ăn uống thiếu thốn , suy nghĩ nhiều : nhiều răng lung lơ đến độ có thể dùng tay hay sợi chỉ để nhổ răng . Trước khi đi Mỹ rất ốm , xem hình 2 và 3 , đến độ ai cũng nói , Tài nó già hơn ba của nó (sic) ! . (Bên phải là má , cậu 7 và 8 , đều đã ra đi) . 
Qua mỹ , chỉ còn bốn răng thật : BS đề nghị nhổ hết và gắn răng giả . Mấy năm đầu , nướu còn tốt nên răng giả còn bám đc ; sau đó , nướu mòn rất nhanh , đến độ ko có chỗ để răng giả bám ; giờ chỉ có thể Implant hay cấy xương hàm . Hai món này Medical ko trả . 
Đổi lại , nhờ bịnh tật , ko vướng bận ái tình nên ngay từ nhỏ tôi đã say mê TỰ học tiếng Anh , các nghành cơ học , xây dựng , kiến trúc , cơ học , khảo cổ , địa lý , tử vi , v.v... Từ 1990-94 , làm thông dịch cho Pháp . 
Ngay từ ở vn , tôi có thể cầm tờ báo Mỹ và dịch ngay ra tiếng VN . Qua mỹ 4 năm ko ai mướn , dạy Toán rất trôi chảy trong 4 năm , tự học và sửa vi tính tới bây giờ , lập BA blog , có blog gần cả 1.000 bài gồm bài đăng lại của ng khác , bài tôi dịch từ sách báo Pháp - Mỹ , v.v...

MẸ CÕNG CON ĐI LÃNH GẠO. DÂN THƯỜNG ĐẾN VỚI XE ĐẨY, NỒI NIÊU VÀ TÚI ĐỂ NHẬN KHẨU PHẦN GỒM CÁC LOẠI ĐẬU, THAY THẾ CHO GẠO RẤT HIẾM THỜI ĐÓ. LỰC LƯỢNG CHIẾM ĐÓNG CỦA MỸ NHẬN THẤY NGƯỜI DÂN NHẬT SẮP ĐI ĐẾN CHỖ CHẾT ĐÓI (REDUCED ALMOST TO STARVATION DIET).

ĐẢNG CS NHỰT ĐƯỢC PHÉP HOẠT ĐỘNG SAU 1945 , NGHĨA LÀ LÚC MỸ CHIẾM ĐÓNG NHỰT . NGUỒN : LIFE 24 SEP 1945 .

       H1 - 2 : THÀNH VIÊN ĐCS NHẬT BIỂU TÌNH TẠI TOKYO ,
VÀ ĐẢ ĐẢO NHẬT HOÀNG HIROHITO , HỌ CHO BIẾT CÓ 600 ĐV ;
HỌ HY VỌNG KIẾM PHIẾU TRONG CUỘC BẦU CỬ 

                H 3 : NGƯỜI ĐÀN BÀ CẦM LOA , ĐÃ TỪNG 

BỊ CẢNH SÁT BỎ TÙ TRONG THỜI GIAN CHIẾN TRANH 

NƯỚC NHẬT NĂM 1946, DƯỚI SỰ CHIẾM ĐÓNG CỦA MỸ.

Trong quán cà phê lớn ở phố Ginza Tokyo, những khách cô đơn có thể được một cô tiếp viên đến hầu chuyện bằng cách mua hai vé loại 15-cent. Một số cô  khác, đi từ bàn này đến bàn khác, sẽ ngừng ở bàn của bạn để tán gẫu với một vé. Một số cô, đã được dạy về trò chuyện và khiêu vũ, có thể kiếm tới 200 đô/tháng.

Trước đây, một người Nhật trung bình được năm lon gạo mỗi ngày; bây giờ may lắm mới có hai. Tháng Ba vừa qua, gạo ở Tokyo chỉ còn đủ cho 3 ngày rưởi. Phụ nữ địu con ở lưng để hai tay có thể làm việc. Khi trẻ con ngã đầu ra sau, mắt chúng nhìn chòng chọc một cách thẩn thờ (stare dully) vào mặt trời. Do vậy, theo tác giả, "phần lớn thiếu niên mắt kém."

Những người không-có-chỗ-ở chen chúc ở nhà ga xe lửa chờ lên tàu. Kẻ tìm người thân, cựu chiến binh về quê làm ruộng. Trẻ con khóc (wail) và bà già chán nản (dejectedly) tay ôm đầu. Mọi toa đều đầy người, kể cả đầu máy. Nhiều bom cháy, không nổ trước đây, nay phá hủy nhiều xe.

Nhật Hoàng đọc diễn văn thực thi quyền bỏ phiếu của phụ nữ.

Giới trẻ Tokyo cười để quên đói khổ. Họ xếp hàng dài mấy khu phố. Lớn lên trong tuyên truyền, sự trở lại của âm nhạc và các bài ca mang lại niềm vui cho giới trẻ. Quảng cáo bằng tiếng Anh của Nhà hát Toho đã ko thu hút nhiều người Mỹ. Lính Mỹ ko hiểu vở diễn, ko thích mùi cá (fishy) xuất phát từ các phần ăn trưa (do khán giả Nhật để lại), họ cũng ko được phép vào một số rạp hát địa phương (native theaters out of bounds).

Công nhân ngành viễn thông, giương biểu ngữ màu trắng đòi "tăng lương gấp ba". Bị đè nén nhiều năm, họ hưởng sự sôi nổi/kích thích (excitement) của tự do nhưng ko hiểu trách nhiệm của họ. Tù nhân chánh trị, ngay khi được thả, lập tức đã bắt đầu tụ họp (meeting) ngoài đường. Vài người biểu tình hoan hô (cheer) tướng MacArthur và phản đối/lăng mạ (denounce) Nhật Hoàng.

MỸ CHIẾM ĐÓNG NHẬT (BÁO LIFE 10 THÁNG 9 NĂM 1945) .

ĐẦU TIÊN, DÂN NHỰT ĐÃ ĐÓN TIẾP LÍNH MỸ TRONG SỰ IM LẶNG CỦA CĂM THÙ. SAU ĐÓ, SỰ IM LẶNG ĐÃ BỊ PHÁ VỠ. KÝ GIẢ BÁO LIFE NÓI "SỰ THÙ HẬN LÚC ĐẦU ĐÃ BIẾN MẤT. NGƯỜI NHẬT SẼ CHẤP NHẬN CHÚNG TÔI. SỰ KHÓ CHỊU NÀY SẼ TAN BIẾN TRONG MẮT HỌ VỚI THỜI GIAN NHƯNG SẼ TỒN TẠI TRONG TIM HỌ RẤT LÂU TRONG NHIỀU NĂM."

QUAY LƯNG VỚI KẺ CHIẾN THẮNG, LÍNH NHỰT BẢO VỆ CON ĐƯỜNG ĐI YOKOHAMA. THÔNG DỊCH VIÊN GIẢI THÍCH RẰNG ĐÓ LÀ DẤU HIỆU CỦA SỰ TUÂN PHỤC.

LÂU ĐÀI NÀY Ở OSAKA VẪN ĐỨNG VỮNG TRONG SỰ SỤP ĐỔ CỦA TP HÀNG THỨ HAI CỦA NHỰT, BỊ HỦY HẠI 30 %. NÓ ĐƯỢC DÙNG LÀM DOANH TRẠI, ĐƯỢC XÂY NĂM 1928 ĐỂ KỶ NIỆM NHẬT HOÀNG HIROHIRO LÊN NGÔI. TỪ 30 ĐẾN 60 NGÀN NGƯỜI LÀM NGÀY ĐÊM TRONG 3 NĂM ĐỂ XÂY LÂU ĐÀI NÀY.

ĐỜI SỐNG Ở TOKYO SAU KHI QUÂN ĐỘI MỸ CHIẾM ĐÓNG NƯỚC NHỰT. CHIẾM ĐÓ

BÀI NÀY RẤT HAY VÌ THỂ HIỆN SỰ THỰC:  ĐÃ NÓI LÊN NỖI THỐNG KHỔ TỘT CÙNG CỦA DÂN NHỰT SAU KHI THUA TRẬN. ĐÂY LÀ LẦN ĐẦU TIÊN TÔI BIẾT SỰ THỰC NÀY VÌ LÚC ẤY TÔI CHƯA RA ĐỜI. NGUỒN: LIFE 24 SEP 1945.

LÍNH MỸ CANH GÁC ĐỀN YASUKINI Ở TOKYO TRONG KHI LÍNH NHẬT VỪA MỚI GIẢI NGŨ ĐẾN ĐỀN CẦU NGUYỆN. 

NGƯỜI NHẬT DUY TRÌ PHONG TỤC THỜI PHONG KIẾN VÀ CÚI ĐẦU CHÀO NHẬT HOÀNG. HÀNG TRÊN: NGƯỜI LÍNH NHẬT VỪA MỚI GIẢI NGŨ, VỚI HÀNH TRANG TRÊN VAI ĐANG CÚI CHÀO NHẬT HOÀNG. HÀNG DƯỚI: CHA VÀ CON MỘT NGƯỜI THUỘC GIAI CẤP THƯỢNG LƯU NGẢ MŨ CÚI CHÀO NHẬT HOÀNG TRƯỚC HOÀNG CUNG. NGƯỜI CHỦ NÔNG TRẠI, ĐEM NÔNG PHẨM ĐẾN TOKYO, CŨNG LÀM NHƯ VẬY. DÂN NHẬT CŨNG CÚI CHÀO CẢNH SÁT, VÌ TRÊN LÝ THUYẾT CẢNH SÁT TƯỢNG TRƯNG CHO NHẬT HOÀNG.

ĐỨNG TRƯỚC NGÔI NHÀ ĐỔ NÁT CỦA MÌNH, MỘT PHỤ NỮ CẦU NGUYỆN CHO NGƯỜI CHỒNG ĐÃ CHẾT VÌ OANH TẠC. PHẦN LỚN NHỮNG SỰ CẦU NGUYỆN, ĐẶC BIỆT TẠI HOÀNG CUNG VÀ ĐẾN YASUKUNI ĐƯỢC KÈM THEO BỞI NƯỚC MẮT VÀ XÚC ĐỘNG LỚN LAO. MỘT VÀI NGƯỜI NHẬT ĐÃ ĐI RẤT XA ĐỂ CẦU NGUYỆN CHO NGƯỜI ĐÃ CHẾT VÌ CUỘC CHIẾN.

"GÁI NHẬT THÌ NHIỀU NHƯNG TIỀN THÌ HIẾM ĐỐI VỚI BINH SĨ MỸ". LÍNH MỸ DẠY GÁI NHẬT CÁC TỪ TIẾNG ANH ĐỄ CHỈ MŨI VÀ TAI; CÔ NÀNG CŨNG DẠY ANH CHÀNG NHỮNG TỪ TIẾNG NHẬT TƯƠNG TỰ.

ẢNH TRÊN: LÍNH MỸ VÀ GÁI NHỰT HẸN HÒ GẦN HỒ TRONG CÔNG VIÊN HIRIYA. CHÀNG VÀ NÀNG LẠI DẠY CHO NHAU NHỮNG TỪ MỚI NHƯ ÔM HÔN (HUG) HAY TRÁI TÁO. HÌNH CHỤP TẠI CÔNG VIÊN NÀY. HAI HÌNH DƯỚI: TRONG KHI ĐÓ, Ở TOKYO CÓ 250.000 NGƯỜI Ở TRONG NHỮNG NHÀ TỒI TÀN VÀ NHIỀU NGÀN NGƯỜI KHÁC THÌ KHÔNG CÓ MÁI NHÀ CHE THÂN. GẠO THÌ GIÁ 4.25 ĐÔ/NỬA KÍ SO VỚI 5 CENT NĂM 1941. CHÍNH QUYỀN NHẬT NÓI CÓ THỂ 8 TRIỆU NGƯỜI SẼ CHẾT VÌ ĐÓI VÀ LẠNH TRONG MÙA ĐÔNG ĐANG TỚI. HỌ NGỦ TRÊN GHẾ ĐÁ CÔNG VIÊN VÀ ĐƯỜNG PHỐ VÀ SỐNG BẰNG ĂN XIN VÀ TRỘM CẮP. NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG ẢNH THỨ TƯ TÍNH TỪ TRÊN, LÀ MỘT TRONG HÀNG NGÀN NGƯỜI CHỜ CHỰC BÊN NGOÀI GA XE LỬA TRONG VÀI NGÀY ĐÊM ĐỂ CÓ VÉ XE LỬA, ĐƯỢC PHÂN PHÁT RẤT HẠN CHẾ, ĐỂ ĐI NHỮNG ĐOÀN TÀU CHẬT NHƯ NÊM.

THÀNH VIÊN ĐCS NHẬT BIỂU TÌNH TẠI TOKYO, VÀ ĐẢ ĐẢO NHẬT HOÀNG HIROHITO, HỌ CHO BIẾT CÓ 600 ĐẢNG VIÊN; HỌ HY VỌNG KIẾM PHIẾU TRONG CUỘC BẦU CỬ. NGƯỜI ĐÀN BÀ CẦM LOA, ĐÃ TỪNG BỊ CẢNH SÁT BỎ TÙ TRONG THỜI GIAN CHIẾN TRANH. 

DÂN NHẬT VẪN THEO NHỮNG PHONG TỤC CỔ XƯA. HÌNH 1/ TẠI MỘ VỢ, MỘT NGƯỜI NHỰT ĐANG CẦU NGUYỆN. PHẦN ĐẤT NHỎ NÀY CÓ THỂ CHỨA 50 HỦ TRO CỐT. MỖI BÀI VỊ (STICK) TƯỢNG TRƯNG CHO MỘT MỘ PHẦN. HÌNH 2/ THÂN NHÂN LƯỢM XƯƠNG BẰNG ĐŨA TỪ TRO SAU HỎA TÁNG (CREMATED ASH). HỌ BỎ VÀO HỦ KẾ BÊN ĐỂ CHÔN LẠI TRONG PHẦN ĐẤT CỦA GIA ĐÌNH HAY LÁNG GIỀNG TẠI NGHĨA ĐỊA. HÌNH 3/ TRẺ CON MỒ CÔI Ở TOKYO, ĐANG CHƠI TRÒ "UỐNG TRÀ". CHÚNG CỐ GẮNG BẮT CHƯỚC TỪNG NGHI THỨC CỦA TRÀ ĐẠO, VÌ MỔI CỬ ĐỘNG CỦA TAY, CỦA THÂN THỂ ĐỀU CÓ MỘT Ý NGHĨA CỔ TRUYỀN. CHÚNG CHƠI NGOÀI ĐƯỜNG MÀ KHÔNG CÓ AI CHĂM SÓC VÌ NHÀ CỬA TAN NÁT VÀ CHA MẸ ĐÃ CHẾT VÌ CÁC CUỘC KHÔNG TẬP.

NHỮNG NGƯỜI DỰ ĐÁM CƯỚI CÚI ĐẦU NHẤM NHÁP RƯỢU SAKE ĐỂ MỪNG CHO ĐÔI VỢ CHỒNG.

Cập nhật ngày 24 Feb 2026
Tài Trần