LÀM THẾ NÀO MỸ ĐÃ CHIẾN THẮNG, RỒI THUA, CUỘC CHIẾN VIỆT NAM.

                  Hình đăng trong bài viết này.

Chuyển ngữ từ bài viết của William J. Lutti. 28/03/2025.

 

Lời mở đầu: Bài viết của Lutti phần lớn dựa vào hồi ký của Jim Stockdale, cựu tù binh Mỹ, sau này là một phó đô đốc, nói về tâm trạng của các tù binh Mỹ và cai tù của họ tại trại giam Hỏa Lò Hà Nội sau 10 ngày của tháng 12/1972, khi Hà Nội và khắp miền bắc bị các máy bay B-52 và máy bay chiến thuật ngày đêm liên tục ném bom, đến độ Bắc VN phải nhượng bộ. Stockdale đã viết: “Những người lính canh thường nổi giận khi chúng tôi to tiếng, những người lính canh thường chĩa súng trường có lưỡi lê qua các thanh sắt và hét vào mặt chúng tôi nếu dám la hét trong các vụ không kích. Nay chúng tôi có thể nhìn thấy họ đang im lặng co ro dưới bóng tường nhà tù, khuôn mặt tái nhợt trong ánh sáng phản chiếu từ bầu trời rực lửa phía trên … Các điều tra viên và lính canh đã ân cần (solicitously) hỏi han về nhu cầu của chúng tôi. Cà phê buổi sáng - chưa từng có - đã được đem đến cho các phòng giam của chúng tôi.” -- Người dịch.

Sau đây là phần chuyển ngữ.

====

“Những oanh tạc cơ tiếp tục bay đến,” Phó Đô đốc (quá cố) Jim Stockdale kể lại trong cuốn hồi ký xuất sắc của ông vào năm 1984 mang tên Trong Tình Yêu và Chiến Tranh, “và chúng tôi cứ hò reo.” Đêm đó, hơn năm mươi hai năm trước, vào ngày 18 tháng 12 năm 1972, Stockdale và những tù binh khác đã chứng kiến sự khởi đầu của kết thúc của Chiến tranh Việt Nam từ những phòng giam của họ trong nhà tù Hỏa Lò Hà Nội.

Trong mười đêm tiếp theo – ngoại trừ ngày Giáng Sinh – đợt này nối tiếp đợt khác của B-52 đã tấn công các mục tiêu quân sự quanh Hà Nội. Ban ngày, các máy bay chiến thuật của Hải quân và Không quân Mỹ đã bắn phá các kho đạn, kho nhiên liệu và các vị trí hỏa tiển phòng không trên khắp Bắc Việt Nam.

 “Những người lính canh thường nổi giận khi chúng tôi to tiếng, những người lính canh thường chỉa súng trường có lưỡi lê qua các thanh sắt và hét vào mặt chúng tôi nếu dám la hét trong các vụ không kích,” Stockdale kể tiếp, “nay chúng tôi có thể nhìn thấy họ đang im lặng co ro dưới bóng tường nhà tù, khuôn mặt tái nhợt trong ánh sáng phản chiếu từ bầu trời rực lửa phía trên.”

“Chúng tôi, những tù nhân, đã biết rằng sự kháng cự của Bắc Việt đã chấm dứt, và những người lính Bắc Việt này cũng biết điều đó,” Stockdale viết.

Ít có hồi ký chiến tranh nào truyền đạt một cách hùng hồn niềm vui sướng của tù nhân và cảm giác ngày tận thế của những kẻ giam giữ họ như hồi ký của Stockdale:
“Vào bình minh, các đường phố ở Hà Nội hoàn toàn im lặng. Nhạc yêu nước phát ra mỗi sáng không còn đánh thức chúng tôi; âm thanh quen thuộc trên đường phố, các tiếng còi, tất cả đều biến mất. Những điều tra viên và lính canh đã ân cần (solicitously) hỏi han về nhu cầu của chúng tôi. Cà phê buổi sáng - chưa từng có - đã được đem đến cho các phòng giam của chúng tôi.”

Và một vài nhân chứng thời chiến khác đã viết: “Chỉ cần nhìn vào khuôn mặt của bất kỳ sĩ quan Bắc Việt Nam nào… là thấy hết câu chuyện. Nó thể hiện sự nhượng bộ, tuyệt vọng, hối hận, sợ hãi. Cơn sốc này đã hiện rõ; ý chí của kẻ thù của chúng tôi đã bị phá vỡ,” Stockdale viết.

Áp lực quân sự khốc liệt này đối với Bắc Việt đã được khởi động vài tuần trước đó khi, như được trích dẫn trong sách Admirals Under Fire của sử gia hải quân Edward Marolda năm 2021, Tổng thống Richard Nixon đã nói với cố vấn trưởng về quân sự của mình, Đô đốc Thomas Moorer: “Đây là cơ hội của ông để sử dụng sức mạnh quân sự một cách hiệu quả để chiến thắng trong cuộc chiến này, và nếu ông không làm, ông sẽ chịu trách nhiệm.”

Để chiến thắng trong cuộc chiến này. Hiếm khi nào lệnh của một tổng tư lệnh lại rõ ràng đến vậy, và trách nhiệm thực hiện mệnh lệnh cũng lại rõ ràng đến vậy.

Moorer, từ lâu bực bội vì những năm ko có chiến lược rõ ràng và việc triển khai dần dần sức mạnh quân sự -- mà không có mục tiêu chính trị rõ ràng -- nay ông vội vàng nắm lấy cơ hội để thắng cuộc chiến.
Đến ngày 29 tháng 12, Bắc Việt Nam đã nhượng bộ. Vì chỉ vài tháng ngắn ngủi sau đó, 591 tù binh Mỹ đã được đoàn tụ với gia đình sau nhiều năm thiếu thốn mọi thứ và tra tấn.

Điều mà Stockdale và nhóm anh em bị cô lập của ông không thể biết là một biến cố quan trọng dẫn đến việc họ được trả tự do -- đã có từ chín tháng trước. Vào ngày 30 tháng 3 năm 1972, quân đội Bắc Việt với lực lượng bộ binh và xe tăng đã ồ ạt tràn qua Vùng Phi Quân Sự (DMZ). Mục tiêu của họ: tận dụng khoảng thời gian tạm ngừng ném bom của Mỹ sau năm 1968, để phá hủy chương trình Việt Nam hóa của chính quyền Nixon, cũng như thúc đẩy việc rút quân toàn diện của quân đội Mỹ và lật đổ Sài Gòn một lần và mãi mãi.

Hóa ra đó là một sai lầm chiến lược ở mức cao nhứt (blunder of the first order).

Để đáp trả, lực lượng hải quân và không quân Mỹ đã phát động một chiến dịch không quân quy mô lớn nhằm làm suy yếu rồi đẩy lùi cuộc Tổng tấn công Nguyễn Huệ của miền Bắc Việt Nam cộng sản, còn được biết đến nhiều hơn với tên gọi Tổng tấn công lễ Phục sinh 1972. (Lễ này thường diễn ra vào tháng 3 hay tháng 4 mỗi năm để tưởng niệm sự kiện chết và Phục sinh của chúa Jesus sau khi bị đóng đinh trên thập tự giá – ND).
Chiến dịch ném bom Linebacker – được tiến hành từ tháng 4 đến tháng 10 và lần nữa trong 11 ngày vào tháng 12 – được Moorer vạch ra và được tướng Creighton Abrams - Tư lệnh quân đội Mỹ tại VN, cùng Đô đốc John S. McCain - Tổng Tư lịnh Quân đội Mỹ tại Thái Bình Dương thực hiện.

Và lần đầu tiên trong suốt cuộc xung đột kéo dài này, cuối cùng việc sử dụng vũ lực đã phù hợp với các mục tiêu chính trị.

Thường có mâu thuẫn về cách sử dụng không quân hiệu quả nhất – khi không yểm hay ngăn chặn tuyến tiếp tế của kẻ thù – những vị tướng đã kết hợp hai chiến thuật này thành một sức mạnh hùng hậu, nghiền nát 14 sư đoàn Bắc Việt tại miền Nam trong khi giảm bớt các tuyến tiếp tế của kẻ thù ở miền Bắc.

Ngoại trừ việc Tướng George Patton đã sử dụng không quân để yểm trợ cho cuộc hành quân tuyệt vời của Quân đoàn thứ Ba đánh xuyên qua Pháp vào Đức trong đệ nhị thế chiến – chưa bao giờ, không quân chiến thuật đã hỗ trợ cho lực lượng bộ binh lại hiệu quả đến vậy.

Theo tất cả các báo cáo khách quan, lực lượng Nam Việt Nam và các cố vấn Mỹ đã chiến đấu dũng cảm và thể hiện vô số hành động anh dũng. Thất bại của Bắc Việt đã buộc những người cộng sản phải đàm phán hòa bình tại Hiệp định Hòa bình Paris.

Nhưng số phận nghiệt ngã đã can thiệp. Hai năm sau, giữa bế tắc chính sách do vụ Watergate và lệnh cấm của Quốc hội đối với can thiệp quân sự của Mỹ tại VN, Bộ Chính trị CSVN nhận thấy một cơ hội.
Ban đầu, lực lượng cộng sản dùng các cuộc tấn công thăm dò để đánh giá phản ứng của Mỹ. Thấy không quân Mỹ không can thiệp, những cuộc tấn công này đã biến thành một cuộc tấn công xông thẳng vào Sài Gòn.

Vào giai đoạn (eve) trước sự sụp đổ của Nam Việt Nam, Tổng thống Gerald Ford, trong nỗ lực giữ lời hứa của Mỹ, đã cân nhắc việc hỗ trợ quân sự cho VN bằng không quân. Nhưng như người bạn cũ của tôi, cũng là cố vấn của tổng thống Ford, Peter Rodman, từng nói với tôi, Tổng thống đã kết luận “không, họ sẽ luận tội tôi.” Và lúc đó thì đã quá muộn.
Thảm kịch của những người tị nạn vượt biên (đường biển và đường bộ), những cánh đồng chết và các trại cải tạo chẳng bao lâu đã xuất hiện.

Hãy để các sử gia và chính trị gia tranh luận về việc ai thắng hay thua trong Chiến tranh Việt Nam. Ai đúng hay sai. Hoặc cách nước Mỹ thua trong các cuộc chiến sau khi đã chiến thắng chúng – như đã lặp lại sau này ở Afghanistan.
Nhưng sau hơn năm mươi hai năm, chúng ta hãy tưởng nhớ những người lính, thủy thủ, lính Thủy Quân Lục Chiến, phi công và cựu tù binh chiến tranh, những người, với lòng dũng cảm và tận tụy, đã thắng Chiến tranh Việt Nam vào năm 1973.
Ông Luti là một Thuyền trưởng Hải quân Hoa Kỳ đã nghỉ hưu và là một nhà nghiên cứu tại Viện Hudson. Ngày 29 tháng 3 là Ngày Cựu chiến binh Chiến tranh Việt Nam Quốc gia".

SJ ngày 4 Mar 2026, cập nhật ngày 5 Mar 2026.

Tài Trần

Nguồn: How America Won, then Lost, The Vietnam War | RealClearHistory

 

Trận Đèo An Khê Trong Mùa Hè Đỏ Lửa – Battle Of An Khe Pass In Easter Offensive 1972

By Chientranh Last updated Dec 14, 2020

 0 3,403

 Share

Trận đèo An Khê năm 1972 (Battle of An Khe Pass in Easter Offensive 1972) là trận đánh giữa trung đoàn 12 thuộc sư đoàn 3 quân Giải Phóng và lính Đại Hàn trong chiến dịch Xuân Hè hay còn gọi là Mùa Hè Đỏ Lửa 1972

PHẦN I

Ngày 30 tháng 3 năm 1972, quân Giải Phóng mở Chiến dịch Xuân – Hè 1972, còn được biết đến với tên gọi Mùa hè đỏ lửa (theo cách gọi của phía Việt Nam Cộng hòa), hoặc Easter Offensive (theo cách gọi của Hoa Kỳ).  Chiến dịch Xuân Hè tập trung ở 4 mặt trận nhưng chỉ có 3 mặt trận là chính bao gồm : Mặt trận Quảng Trị , mặt trận Kontum , mặt trận An Lộc, ngoài ra còn có mặt trận Quảng Nam nhưng chỉ là thứ yếu nhằm cầm chân lực lượng vùng duyên hải không cho lên tăng viện cho các mặt trận kia. Phía Quân Giải Phóng đã huy động cho chiến dịch này lên đến 14 sư đoàn và 26 trung đoàn độc lập

Ngày 30 tháng 3, quân Giải Phóng bắt đầu chiến dịch Xuân Hè 1972 bằng cách mở mặt trận Quảng Trị. Từ phía Bắc, sư đoàn 308, 320B vượt sông Bến Hải tấn công Cam Lộ, Cồn Tiên. Ở phía Tây Quảng Trị, sư đoàn 312,316, 325 tấn công căn cứ Đầu Mầu, Tân Lâm, … Phía Tây Nam, sư đoàn 324 tấn công Động Ông Do, cao điểm 440, ..

Ở mặt trận Kontum, cũng ngày 30 tháng 3, 3 sư đoàn quân Giải Phóng là sư đoàn 3, sư đoàn 10 và sư đoàn 320 cùng 4 trung đoàn độc lập với sự yểm trợ của xe tăng đã tấn công Kontum. Tại mặt trận Tây Nguyên, đường 19 và đường 21 có vị trí chiến lược hết sức quan trọng đối với lực lượng quân đội hai bên ở Tây Nguyên. Đường 19 và đường 21 được ví như cái cuống họng, chiến trường Tây Nguyên như cái dạ dày. Ngoài hai trục đường này còn có thêm đường số 7 nối liền quốc lộ 1 ở tỉnh Phú Yên với quốc lộ 14 tỉnh Đắc Lắc. Tuy nhiên đường số 7 đã hư hỏng, từ lâu không sử dụng được. Đường 19 và 21 trở thành 2 trục đường huyết mạch, nối liền các tỉnh đồng bằng miền Trung với Tây Nguyên, và có tính quyết định sống còn đối với quân đội và chính quyền của địch ở đây.

Nếu bạn có dịp đi từ thành phố Quy Nhơn, theo đường Quốc lộ số 1 ra hướng Bắc, đến ngã ba đường số 1 và đường số 19, đi tiếp khoảng 60km theo đường số 19 là đến đèo An Khê. Đèo An Khê dài trên 10 km, rất hiểm trở có nhiều đoạn cua, gấp khúc, xe cơ giới không sao chạy nhanh được. Hai bên đường đèo là đồi núi liên hoàn. Đèo An Khê hiện ra với con đường ngoằn nghèo chạy theo sườn phía Nam dãy núi Ông Bình. Từ cống Hang Dơi, chân đèo thuộc phần đất của tỉnh Bình Định, lên núi Cây Rui dài khoảng 10 km, là đoạn đường hiểm trở nhất. Núi Cây Rui là ranh giới giữa hai tỉnh: Bình Định và Gia Lai. Đi thêm nữa là đèo Mang Yang nơi khi xưa vào ngày 24 tháng 6 năm 1954 đã xảy ra trận đèo Mang Yang phục kích binh đoàn 100 của Pháp khiến Pháp thiệt hại rất nặng. Chạy gần như song song với đường 19 về phía Đông – Đông Nam là sông Côn và một nhánh của sông Côn là sông Cái. Sông Côn rộng có nơi khoảng 200m, cách đường 19 trung bình 1km

Trận Đèo An Khê năm 1972 trên đường 19 trong chiến tranh Việt Nam – Battle of An Khe pass on route 19 in Vietnam war

Sư đoàn 3 Quân Giải Phóng có 3 trung đoàn gồm trung đoàn 2,12 và 22 di chuyển từ Quảng Ngãi vào Quảng Nam. Sau Tết Mậu Thân đã bị tổn thất nặng . Theo lệnh của Quân khu, tháng 2 năm 1970, sư đoàn bộ binh 3 giải thể trung đoàn 22, đưa lực lượng xuống các tỉnh để hoạt động: Tiểu đoàn 7 về tỉnh Quảng Ngãi; Tiểu đoàn 8 về Bình Định; Tiểu đoàn 9 về Phú Yên. Trung đoàn bộ binh 21 từ miền Bắc vào, do đồng chí Việt Sơn làm trung đoàn trưởng, được điều về thay cho trung đoàn bộ binh 22 . Năm 1972, quân khu 5 quyết định giải thể sư đoàn 711 và trung đoàn bộ binh 21 để lấy binh sĩ bổ sung cho các đơn vị khác. Sư đoàn 3 do đó chỉ còn 2 trung đoàn bao gồm trung đoàn bộ binh 2 hoạt động tại các huyện Hoài Ân, Phù Mỹ, Phù Cát và trung đoàn bộ binh 12 chuyển vào phía Nam tỉnh Bình Định, tập trung chủ yếu đường 19.

Nhiệm vụ của trung đoàn bộ binh 12 trong  trận đèo An Khê (Battle of An Khe Pass) trong chiến dịch Xuân – Hè năm 1972 là cắt đứt giao thông tiếp tế của quân VNCH trên đường 19 từ đồng bằng miền Trung lên cao nguyên và kìm giữ sư đoàn “Mãnh Hổ” Đại Hàn và một bộ phận quân chủ lực Sài Gòn, tạo thuận lợi cho mặt trận B3 ở Tây Nguyên và đồng thời cho sư đoàn hoàn thành nhiệm vụ tại chiến trường Bắc – Bình Định

Lực lượng Đại Hàn (Nam Triều Tiên), đồng minh của Mỹ, trên chiến trường thuộc Liên khu 5, có 3 đơn vị : Tại tỉnh Quảng Ngãi có lữ đoàn Thủy Quân Lục Chiến “Rồng xanh” (Thanh Long); lữ đoàn Thủy Quân Lục Chiến “Bạch Mã” ở Phú Yên. Sư đoàn bộ binh “Mãnh Hổ” ở tỉnh Bình Định, chủ yếu làm nhiệm vụ bảo vệ đường 19

Mục tiêu của quân Giải Phóng như sau :

Mùa xuân năm 1972, mặt trận B3 mở chiến dịch Tây Nguyên nhằm: “Tiêu diệt địch, giải phóng Daktô, Tân Cảnh, có điều kiện thì giải phóng thị xã Kontum, và phát triển xuống Plâyku, giải phóng thị xã Buôn Mê Thuột, hình thành căn cứ địa hoàn chỉnh, nối liền với căn cứ địa miền Đông Nam Bộ”

Binh sĩ Mỹ trên đèo Mang Yang đường 19 trước trận Đèo An Khê năm 1972 trên đường 19 trong chiến tranh Việt Nam – Us soldiers on Mang Yang pass, route 19 before battle of An Khe pass on route 19 in Vietnam war

Để hỗ trợ mục tiêu trên, phía lực lượng sư đoàn 3 ở đồng bằng cần tập trung lực lượng, xây dựng cụm chốt cắt giao thông tại đèo An Khê trên đường 19, chủ yếu từ Cống Hang Dơi phía Đông đèo đến núi Cây Rui, đỉnh đèo có chiều dài từ 15 đến 20 km, với quyết tâm là đánh bại mọi cuộc phản kích giải tỏa của quân VNCH, cắt đứt mọi sự vận chuyển tiếp tế của phía VNCH từ đồng bằng lên Tây Nguyên

Do vị trí hết sức quan trọng của tuyến đường 19 đối với sự sống còn của các lực lượng đồn trú và hệ thống chính quyền của địch ở vùng cao nguyên; Mỹ và chính quyền Sài Gòn đã bố trí tại đây (chủ yếu tại đèo An Khê xuống xã Bình Nghi trên trục đường 19) nhiều đơn thiện chiến của Nam Triều Tiên như sư đoàn Mãnh Hổ (6 tiểu đoàn thuộc trung đoàn 24), lữ đoàn Bạch Mã (1 tiểu đoàn) cùng 5 đại đội bảo an VNCH. Khi cần thiết có thể tung các trung đoàn chủ lực cơ động thuộc sư đoàn 2, sư đoàn 23, 4 liên đoàn Biệt Động Quân lên giải toả.

PHẦN 2.

Các vũ khí của sư đoàn 3 Sao Vàng Quân Giải Phóng mà binh sĩ sư đoàn Mãnh Hổ của Đại Hàn thu được sau trận đèo An Khê 1972 trong chiến tranh Việt Nam - North Vietnamese weapons captured by South Korean Tiger division after battle of An Khe pass in Vietnam war 1972

Do vị trí xung yếu và là đường huyết mạch chi viện cho cao nguyên, để phòng ngự đường 19 trong trận đèo An Khê trong  chiến dịch Xuân Hè hay còn gọi là Mùa Hè Đỏ Lửa 1972 (Battle of An Khe Pass in Easter Offensive 1972), binh sĩ Đại Hàn đã thiết lập nhiều vị trí chốt chặn.

Lực lượng trung đoàn 2 Quân Giải Phóng thiết lập nhiều chốt dọc theo đường 19 với mục đích cắt đường tiếp tế huyết mạch này. Cụm chốt chính (nằm ở phía Đông đường 19) bao gồm điểm cao 638 – chốt Cây Rui, điểm cao 384, cống Hang Dơi do tiểu đoàn 6 bộ binh gồm 3 đại dội 61-62-63 chốt giữ. Cụm chốt phụ (nằm ở phía Tây đường 19): chốt giữ từ suối Văn Ngày đến suối Vôi do 2 đại đội công binh chốt giữ. Nhiệm vụ của cụm chốt phụ, là trợ lực cho cụm chốt chính, phân chia lực lượng binh sĩ Đại Hàn tại đây, tổ chức phòng ngự từ xa cho cụm chốt chính.

Điểm quan trọng của toàn bộ chiến dịch là đại đội đặc công của quân khu đánh chiếm được mỏm phía Bắc của điểm cao 638 nơi có 1 đại đội thuộc sư đoàn Mãnh Hổ đang chốt giữ để đại đội 61, triển khai lực lượng trên cả 2 mỏm điểm cao hình thành thế Ỷ Dốc.

Đêm ngày 9-4 tất cả các lực lượng làm nhiệm vụ chiến đấu tại trận đèo An Khê  (battle of An Khe pass) của trung đoàn bộ binh 12 đã triển khai xong về nơi tập kết, chuẩn bị công sự.

2h12 sáng ngày 10/4, khi đại đội đặc công tiếp cận mỏm phía Bắc của chốt Cây Rui đã bị lộ ngay tại lớp hàng rào kẽm gai đầu tiên, không thực hiện được đánh chốt địch bằng phương án mật tập. Cối 82mm của địch, được ống ngắm hồng ngoại chỉ định mục tiêu, phối hợp với 4 trực thăng vũ trang đã dần nát đại đội đặc công. Toàn đại đội đặc công gần như xóa xổ sau 10 phút giao tranh, theo như tài liệu của sư đoàn Mãnh Hổ, họ thu nhặt được 18 thi thể lính đặc công.

Xác các chiến sĩ đặc công trong trận đèo An Khê 1972 trong chiến tranh Việt Nam – North Vietnamese sappers in battle of An Khe pass in Vietnam war 1972

Điều tai hại này đã khiến Đại đội 61 bị lộ mục tiêu chính, phải chạy như bay đến mỏm phía Nam điểm cao 638 để bố trí trận địa -- vừa khống chế đường 19, vừa áp chế mỏm phía Bắc của điểm cao 384 (cách đó 200m) trong trạng thái chưa kiến trúc được trận địa phòng ngự dưới làn mưa bom bão đạn.

Lúc này, Đại đội 63 cùng các đơn vị công binh phá sập một phần cống hang Dơi rồi chốt chặn tại đây. Lực lượng tại chỗ của Nam Triều Tiên và VNCH phản ứng tức thì khi điều chiến đoàn 14 vùng 2 chiến thuật gồm 5 xe tăng và 2 đại đội bộ binh lao lên đánh -- họ được 3 cụm pháo 105 ly đặt ở An Khê, An Tân với tổng cộng 24 khẩu pháo thay nhau bắn mãnh liệt vào trận địa phòng ngự chốt chặn của trung đoàn 12.

Sau 2 ngày giao tranh quyết liệt, các lực lượng giải toả của địch đã chọc thủng chốt phụ ở phía Tây, 2 đại đội công binh của ta gần như xoá sổ. Lực lượng giải toả sau đó tiến xuống khu vực nơi tiểu đoàn 6 chốt giữ (cụm chốt 638-384-cống Hang Dơi) phối hợp với các đơn vị Sư đoàn 22 VNCH từ phía Quy Nhơn đánh lên, hình thành thế trận 2 mặt giáp công. Thế trận diễn biến xấu dần, theo hướng có lợi cho quân Giải Phóng, trung đoàn 12 Quân Giải Phóng đã điều thêm tiểu đoàn 5, dự bị của trung đoàn để tăng cường cho trận đèo An Khê

Vị trí các chốt chặn trong trận Đèo An Khê năm 1972 trên đường 19 trong chiến tranh Việt Nam – Battle of An Khe pass on route 19 in Vietnam war

Đêm 20-4-1972, mười ngày sau khi mở chiến dịch, trung đoàn 12 nhận được điện của khu ủy và quân khu ủy khu 5 gửi xuống: “Nhiệt liệt khen ngợi cán bộ, chiến sỹ trung đoàn 12, đã chiến đấu rất dũng cảm. Địch ở Tây Nguyên đang khốn đốn. Chúng sẽ còn cố sức giải toả đường số 19. Cuộc chiến đấu sẽ quyết liệt dữ dội hơn. Các đồng chí hãy nêu cao quyết tâm, công sự phải vững chắc hơn, đánh địch phải linh hoạt hơn, để làm chủ mặt đường triệt để hơn…”. Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ quốc phòng, trực tiếp điện thẳng cho trung đoàn bộ binh 12, khen ngợi: “Các đồng chí đã đứng vững như bàn thạch, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ giai đoạn đầu cắt đường số 19, phối hợp với chiến trường chung…”. Thượng tướng Hoàng Minh Thảo, nguyên tư lệnh mặt trận B3 lúc đó cũng gửi điện: “Cảm ơn chiến sỹ trung đoàn bộ binh 12 đã anh dũng cắt đường số 19, phối hợp với chiến trường chung…”.

Ban đầu phía Nam Triều Tiên và VNCH tổ chức đánh đánh toàn bộ cụm chốt nhưng không thành công. Vì vậy, các đơn vị giải tỏa thực hiện phương án nhổ từng chốt một. Đầu tiên là chốt Cây Rui (điểm cao 638), điểm cao 384 và cuối cùng là cống Hang Dơi. Tại cao điểm 638 sau nhiều ngày giao tranh đẫm máu, đến ngày 23/4/1972 lực lượng lính Nam Triều Tiên dùng vũ khí hóa học tiêu diệt đại đội 61. Từ các trận địa pháo, đạn hơi cay đã bao trùm lên trận địa của đại đội 61. Lính Nam Triều Tiên đeo mặt nạ phòng độc lại ào ạt tấn công lên chốt. Đại đội 61 tại chốt Cây Rui hi sinh gần hết bao gồm cả đại đội trưởng và đại đội phó. Đến ngày 24-4, đại đội 61 chỉ còn lại 5 người sống sót sau đó được tiểu đoàn 5 lên tăng viện, tiếp tục chiến đấu đến đêm 24/4 thì buộc phải rút lui do thương vong quá lớn.

Tại cao điểm 384, ngày 18-4, lính Nam Triều Tiên đã dùng đến 2 tiểu đoàn, từ phía bắc và phía đông ào ạt tấn công lên cao điểm. Đại đội 62 kiên cường trụ bám, đẩy lui nhiều đợt tấn công của địch. Cuộc chiến đấu diễn ra vô cùng ác liệt, tiểu đoàn phó chính trị, đại đội trưởng Đồng Xuân Soạn và 8 chiến sĩ vẫn không rời trận địa, chiến đấu đến giọt máu cuối cùng trên cao điểm 384… toàn đại đội chỉ có một người sống sót.

Tại cống Hang Dơi, trận chiến diễn ra ngay trên mặt đường. Giữa một bên đạn B40, B41 đếm từng quả đối mặt với một bên có thiết giáp được pháo binh, trực thăng chi viện thì ai dũng cảm hơn người đó thắng. Dĩ nhiên cái giá phải trả không phải nhỏ, đại đội 63 thương vong 80% quân số.

Đường 19, được giải tỏa cơ bản vào ngày 24/4/1972 kết thúc sau 14 ngày giao tranh ác liệt giữa 2 bên. Phía binh sĩ Đại Hàn sau trận đánh đã lập bia tưởng niệm và đến sau này vẫn còn./.

Bia tưởng niệm do binh sĩ Đại Hàn thuộc sư đoàn Mãnh Hổ lập sau trận đèo An Khê 1972 trong chiến tranh Việt Nam – Battle of An Khe pass memorial monument built by Korean Tiger division in Vietnam war 1972

Ảnh chụp năm 2004 : Bia tưởng niệm do binh sĩ Đại Hàn lập sau trận đèo An Khê 1972 trong chiến tranh Việt Nam : chữ Hàn Quốc Jeo Seung Bi nghĩa là Bia chiến thắng – Battle of An Khe pass memorial monument in Vietnam war 1972

CHIẾN XA M-48 CÓ MẶT HAY KHÔNG TẠI DAK TO-TÂN CẢNH NĂM 1972?

                                    

                     

I/ Lời nói đầu: 

Thời gian gần đây, có một cựu chiến binh BĐQ đã viết như sau về trận Dak To -Tân Cảnh 1972:

"Ngoài ra, tiểu đoàn còn được tăng cường 5 chiếc chiến xa hạng nặng M.48, có đại bác 175 ly nòng dài, đại bác 90 ly và đại liên 50 ly… Nhiệm vụ là để bảo vệ, và phòng thủ căn cứ chiến lươc Lam-Sơn Tân-Cảnh". (Hết trích).

https://hung-viet.org/a10642/nguoi-ve-tu-tan-canh

Nếu tôi ko lầm, lúc đó ở khu vực Dak To và Tân Cảnh không có M-48 mà chỉ có M-41, xem hình. Dù thời điểm đó, ở QK-1, đã có M-48, do QLVNCH nghĩ rằng quân CSBV thừa khả năng để dùng chiến xa T54 hay PT76 do gần hậu phương vững chắc của họ, nằm bên kia vĩ tuyến 17. Nên nhớ muốn cho chiến xa hoạt động phải có kho bãi chứa xăng dầu cũng như đạn dược để sẵn tại kế cận khu vực mà nó sẽ hoạt động; nó ko thể ngừng chiến đấu vì thiếu xăng hay hết đạn. Tăng T-54 mang theo 43 đạn đại bác 100ly. Bình xăng chứa 580 lít, có thể mang thêm những thùng nhỏ chứa tới 400 lít. Chạy xa 325 km, nếu có bình xăng phụ chạy xa 610 km, trên đường ko tráng nhựa.

Nếu căn cứ Tân Cảnh hay Dak To II được bảo vệ bởi M-48 thì hai căn cứ này ko dễ dàng thất thủ như vậy vì M-48 có nhiều điểm vượt trội hơn T-54. 

Vì nghĩ như vậy, tôi đã tìm tòi trên mạng để kiểm chứng ý kiến của mình. Sau đây là một bài về Cuộc Chiến của Thiết Giáp Binh tại Việt Nam do bộ quốc phòng Mỹ in. 

===========

. . . 

"Tại quân khu (QK) 2, các hoạt động của địch về bản chất cũng giống ở QK 1. Vào giữa tháng 12/1971, máy bay thám sát của không kỵ Mỹ đã xác nhận những báo cáo trước đó về các cuộc chuyển quân lớn trong khu vực biên giới tiếp giáp Cambodia và Lào. Máy bay của chi đoàn 7/17 Không kỵ Mỹ đã tấn công 2 xe tăng và thấy 4 chiếc khác phía tây của Kontum ngày 25/1/1972, nhưng các cố vấn Mỹ ở QK-2 đã không nhận ra tầm quan trọng của các báo cáo này. Các báo cáo cho biết các đv địch đang tập trung quân cho một chiến dịch nhắm vào TP Kontum và Pleiku, và có sự hỗ trợ của các cuộc tấn công của các đv VC địa phương ở bình nguyên ven biển nhằm nghi binh và đánh lạc hướng (diversion).

Để đối phó với đe dọa có vẻ ngày càng tăng cho Kontum, trung tướng Ngô Du, TL của QK 2, đã chuyển chủ lực của sđ 22 bộ binh đến Tân Cảnh và Dak To 2, bao gồm thiết đoàn 14 cơ hữu cũng như chi đoàn xe tăng 1/19 tăng phái. Phần lớn chiến xa M-41 của hai đv này đang đóng tại trại LLĐB Ben Het theo lịnh TL của sđ 22 -- trái ngược với ý kiến của TL của lữ đoàn 2 thiết giáp rằng thiết kỵ nên dùng như lực lượng lưu động. Ở giữa tháng 3, những đụng độ với các đv lớn của địch gần Ben Het và dọc theo Rocket Ridge hay Rặng Hỏa Tiển -- được gọi như vậy vì địch phóng hỏa tiển từ rặng núi này -- người dịch; và tin tình báo và lời khai của tù binh đã chỉ ra rằng một tổng tấn công toàn diện có xe tăng hỗ trợ được dự định cho giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 9. 

Ngày 23/4, Tân Cảnh và Dak To II thực tế đã bị bao vây bởi các lực lượng CSBV, vào buổi chiều ngày đó một xe tăng M41 của chi đoàn 1/14 thiết kỵ, lúc đi ngang cổng của căn cứ Tân Cảnh, đã bị trung và hủy diệt bởi một phi đạn Sagger hay AT-3, xem hình. Chỉ trong chốc lát sau đó, những phi đạn này đã bắn trúng hầm trú ẩn kiên cố của trung tâm hành quân của sđ 22 bộ binh, giết và làm bị thương vài sĩ quan tham mưu. Một lát sau đó, các chiến xa M41 còn lại ở căn cứ Tân Cảnh đều bị hủy diệt bởi phi đạn này. Căn cứ Dak To II, ở 5 km tây Tân Cảnh là hậu cứ của trung đoàn 47 bộ binh -- người dịch.

Lúc 21 g, có tin một đoàn 18 chiếc T-54 tiến về phía nam tới Dak To. Sau rạng đông ngày 24/4 một lúc, chiến xa và bộ binh địch đã tấn công vào hai cạnh sườn của chu vi phòng thủ của Tân Cảnh, gây hoảng loạn cho quân phòng thủ, phần lớn lo về hành chánh và tiếp vận. Những người lính này đã rút chạy, sau đó ko lâu là những người lính tác chiến cũng rút chạy, vì họ đã ngạc nhiên và mất tinh thần do cuộc tấn công (onslaught) đột ngột và dữ dội này của chiến xa T-54. 

Tại căn cứ Dak To II, 5 km tây của Tân Cảnh, bộ binh và T54 của Bắc quân đã xuyên thủng vài chỗ trên chu vi phòng thủ. Vào giữa buổi chiều, cả hai căn cứ đã bị tràn ngập, và tàn quân ko-còn-ai-chỉ- huy, của sđ 22 bộ binh chạy thoát vào rừng. 

Bắc quân đã trải qua vài ngày để cũng cố các vị trí của họ và tổng kết các chiến lợi phẩm khổng lồ mà Nam quân bỏ lại và còn tốt: 23 đại bác 105-ly, 7 đại bác 105-ly, một số chiến xa M41, và khoảng 15 ngàn đạn đại bác. 

Ngày 25/4, Nam quân đã rút bỏ khỏi các căn cứ hỏa lực (CCHL) ko-còn-tác-dụng-gì dọc theo Rặng Núi Hỏa Tiển, do vậy đã cho phép địch ko gặp trở ngại khi tiến xuống QL-14 để đi về TP Kontum. Trong khi đó, TP này đã được vội vả cũng cố bởi các thành phần của sđ 23 bộ binh Nam quân, chỉ huy mọi lực lượng trong tỉnh Kontum. Giữa ngày 25/4 và 9/5, Bắc quân đã tấn công các trại LLĐB Ben Het và Polei Kleng -- từng gây khó khăn cho các đường tiếp tế gần đó của CSBV. Trong khi Polei Kleng thất thủ ngày 9/5, Ben Het vẫn đứng vững trước các đợt tấn công liên tục của pháo và bộ binh trong suốt chiến dịch của CS. Các đv này thuộc sđ 2 và 320 CSBV, yểm trợ bởi trung đoàn xe tăng 203. 

TL của sđ 23 bộ binh Nam quân, đại tá Lý Tòng bá, từng chỉ huy đại đội cơ giới M113 năm 1963 lúc còn là đại úy, giờ đây hăng say làm việc để chuẩn bị binh sĩ về thể chất và tâm lý hầu đối phó một cuộc tấn công của địch, dẫn đầu bởi xe tăng. Ông đã khẩn trương tiến hành việc huấn luyện binh sĩ dùng M72, xem hình, một vũ khí nhẹ của Mỹ để chống tăng, và đã cố gắng tạo niềm tin rằng họ có thể diệt tăng với súng này. 

Nguy hiểm tạo ra bởi sức phụt hậu của M72

Việc dùng đại bác bắn tập trung được Nam quân dự trù và phối hợp chặc chẻ với các đợt oanh kích của B52, và các đv học tập cách phản công nếu nơi nào mà tuyến phòng thủ bị chọc thủng. Nam quân đã rất may khi Bắc quân dừng tấn công gần hai tuần lễ (từ 25/4 đến 14/5), sau khi chiếm Dak To - Tân Cảnh; và họ đã tranh thủ thời gian này để chuẩn bị chiến trường. Vào lúc đó, một vũ khí mới để chống tăng, đã xuất hiện trên chiến trường QK2 và có mặt tại Sài Gòn từ ngày 24/4. Để thử nghiệm vũ khí này, ngoài các đại diện kỹ thuật của các hãng Bell Helicopter, Hughes Aircraft, và BTL về phi đạn của Lục quân Mỹ, còn có ba phi hành đoàn và hai trực thăng UH-1B trang bị XM26 -- đây là một loại phi đạn phóng bằng ống, theo dỏi bằng quang học, điều khiển bằng dây (a tube-launched, optical tracked, wire-guide missile), viết tắt là TOW. Trước đó, trong lúc chuẩn bị thử nghiệm vũ khí này tại căn cứ Fort Ord ở Califonia, họ nhận lịnh vào ngày 15/4 để gấp rút tới Việt Nam. Sau khi tới SG, họ đi ngay đến Pleiku để thí nghiệm vũ khí mới này trong điều kiện chiến đấu. Sau ngày 2/5, họ bay hàng ngày để kiếm xe tăng địch. Ngày 9/5, trong lúc Bắc quân tấn công trại Ben Het, toán TOW này đã phá hủy ba PT76 và đẩy lui cuộc tấn công. (Theo một số thông tin, ngoài trực thăng, phi đạn TOW còn được gắn trên xe Jeep, xem hình -- người dịch). 

Trực thăng trang bị TOW đã tham chiến ở Kontum 1972

Xe Jeep trang bị TOW

Ngày 13/5, dựa vào việc nghe lén các điện đàm của đối phương, rất trùng hợp những báo cáo trước đó của các toán thám sát của không kỵ Mỹ về một tập trung lớn lao của thiết giáp và bộ binh csbv gần Võ Định, một chỉ dấu rõ ràng về một tấn công toàn diện vào Kontum. Rạng đông ngày 14/5, cuộc tấn công bắt đầu. Quân CSBV đã không dùng pháo binh để dọn đường mà chỉ dùng 2 trung đoàn có tăng hổ trợ tiến theo QL-14. Một trung đoàn thứ ba từ đông bắc, và trung đoàn thứ tư thăm dò mặt nam của tp. 

Các toán diệt tăng của Nam quân trang bị hỏa tiển M72, xem hình, đã gặt hái thành công vào ngày 14/5 khi nhanh chóng hủy diệt phần lớn các xe tăng -- số tăng còn lại được thanh toán bởi các chiến đấu cơ và toán TOW, trong lúc chúng rút chạy theo QL14. Toán TOW đã hạ hai T54. Lúc 9g sáng, cuộc tấn công bị đẩy lui, dù các chạm súng lẻ tẻ và đấu pháo kéo dài suốt ngày và đêm. 

         

Các ngày kế, Kontum bị pháo và đôi khi tấn công bởi các toán nhỏ. Ngày 21/5, một chiến đoàn gồm hai liên đoàn BĐQ và thiết đoàn 3 đã hành quân để giải tỏa QL14 từ Pleiku tới Kontum. Họ đã phá các chốt ở đèo Chu Pao, khoảng 15 km nam Kontum, nơi mà địch đã cố thủ một thời gian. 

Lúc 1 g sáng 26/5, quân csbv đã tấn công đợt hai vào Kontum. Sau khi pháo binh bắn ồ ạt dọn đường, tăng và bộ binh địch đã tấn công từ phía bắc, và chẳng bao lâu đã chọc thủng vài chỗ trên tuyến phòng thủ. Trực thăng trang bị TOW từ Pleiku đã có mặt từ sớm ở Kontum để tìm tăng địch, lúc đó di chuyển rất nhiều ở khu vực phía bắc của tp. Các chiến đấu cơ và trực thăng gunship ko thể dùng mà ko gây nguy hiểm cho quân bạn nhưng TOW đã chứng tỏ rất hữu dụng trong việc diệt tăng.

Một toán TOW gồm chuẩn úy (CWO) Edmont C. Smith và Danny Rowe, đã bay ba phi xuất, diệt năm T54 và một PT76, và gây hư hại một PT76. Trong phi xuất thứ hai, toán này đã chứng tỏ sự chính xác của phi đạn TOW khi bắn trúng một đại liên địch đặt trên nóc một tháp nước (bằng bê-tông cốt thép). Toán TOW thứ hai gồm chuẩn úy Douglas Hixson và Lester Whiteis, trong hai phi xuất, đã bắn cháy ba PT76, một xe tải, và một đại liên mới xuất hiện trên nóc tháp nước kể trên. 

Sau khi bắn phá Kontum suốt đêm, Bắc quân đã tấn công lần nữa vào sáng ngày 27/2 với xe tăng và bộ binh. Quân phòng thủ được trợ giúp hữu hiệu bởi các trực thăng trang bị TOW, các toán của không kỵ Mỹ, máy bay chiến thuật của Không quân Mỹ và Nam Việt Nam, và các phi xuất dự trù trước đó của B-52. Trên mặt đất, bộ binh Nam VN, yểm trợ bởi chiến xa của thiết đoàn 8 đã chiến đấu để đuổi địch quân khỏi phần phía bắc của tp, và cuộc chiến ác liệt giành giựt từng nhà ở phần phía nam. Trận chiến đã kéo dài tới ngày 31/5, mà ko bên nào có thành công đáng kể. Vào giữa ngày 31/5, quân csbv, rất cần tái tiếp tế và bị tấn công nặng nề trong vài ngày qua bởi các lực lượng bộ binh và không quân Việt-Mỹ, đã phải rút lui, để lại gần 4.000 xác chết. 

Con đường huyết mạch từ Pleiku đi Kontum cuối cũng đã được giải tỏa vào ngày 19/6 khi đoàn xe thiết đoàn 3 đã tiến vào TP Kontum. Sau vài tuần chiến đấu đẫm máu dọc QL-14 ở đèo Chu Pao, thiết đoàn 3 đã vượt các hệ thống công sự ở đây bằng cách tiến về phía tây. (Theo một vài thông tin, QK-2 đã mở một đường mới đi vòng qua đèo này -- người dịch). Không còn nghi ngờ gì nữa, đối phương đã bị một thất bại nặng nề (resounding) tại QK-2."

. . .

Chuyển ngữ từ trang 211-217 của quyển MOUNTED COMBAT IN VIETNAM của tướng Donn A. Starry.

II/ John Paul Vann, cố vấn trưởng của QD-2 dùng trực thăng riêng cứu các cố vấn của sđ 22 bộ binh: 

. . . 

"Ông Vann đã thức suốt đêm trước đó khi tin tức liên tục gửi đến Pleiku. Khi trời mới hừng sáng, ông và phi công của ông, đại úy Richard Todd, trên đường bay tới Tân Cảnh. Ông đã ko thể liên lạc với các cố vấn từ khi thiết giáp địch tấn công BTL của sđ 22 bộ binh. Khi ở trên bầu trời Tân Cảnh, ông đã liên lạc với Steward đang ở dưới đất. Vann đã xem xét tình hình và hỏi cách nào tốt nhứt để cứu các cố vấn. Đại tá Kaplan, cố vấn trưởng của sđ 22 đã trả lời rằng họ sẽ di chuyển thêm 200 m về phía tây để tránh đạn súng nhỏ. Khi sáu cố vấn di chuyển, ba người cố vấn còn lại bắn che chỡ cho họ, sau đó họ đã gặp nhau. Cuối cùng họ quyết định rằng Vann có thể đáp xuống bằng chiếc OH-58 của ông để bốc toán cố vấn đầu tiên. 

Đó là thiếu tá Carter, thiếu tá Warmath, đại úy Keller, thiếu úy Jones, trung sĩ Ward và hạ sĩ Zollenkopher. Trong khi Vann cất cánh với nhóm cố vấn này, vài lính VNCH quá sợ hãi đã bám vào càng trực thăng. Sợ rằng các người lính này sẽ rớt trước khi máy bay tới trại Ben Het, ông đáp xuống căn cứ Dak To II, nơi trung tá Robert Brownlee và đại úy Charles Carden, cố vấn của trung đoàn 47 bộ binh, đang chờ họ. Sau đó Vann trở lại Tân Cảnh để cứu các cố vấn còn lại. Khi máy bay vừa đáp xuống, khoảng 15-20 binh sĩ VNCH quá sợ hãi tràn lên máy bay. Khi cố gắng cất cánh, máy bay đã rơi, nhưng Vann và đại úy Todd thoát được. Sau đó, một máy bay khác đã cứu họ và sau đó tìm (locate) được ba cố vấn còn lại -- Kaplan, McCain và Stewart. Các người lính VNCH hoảng loạn, lần nữa đã cố gắng trèo lên máy bay nhưng ko thành công, và máy bay đã cất cánh mà ko có họ. 30 phút sau, máy bay đã đáp xuống Pleiku. 

Wayback Machine (archive.org)

San Jose ngày 30/8/23.

Tài Trần 

 

====================================

ĐỌC THÊM: