Chúng tôi khẳng định một chân lý hiển nhiên rằng mọi người sinh ra đều bình đẳng, rằng tạo hóa đã ban cho họ những quyền tất yếu và bất khả xâm phạm, trong đó có quyền sống, quyền được tự do và mưu cầu hạnh phúc . . . (Lời Mở Đầu Của Tuyên Ngôn Độc Lập Mỹ)
Yeltsin was impressed by Putin’s loyalty to his political mentor Anatoly Sobchak, former mayor of Saint Petersburg.
Sobchak was persecuted by some of Yeltsin’s underlings because for a time he was perceived as a Yeltsin’s competitor (Sobchak was well known and respected in the country and abroad). Sobchak was on the verge of arrest for minor corruption. He was also seriously ill. An arrest meant death for him.
So, Putin took a vacation from working in the Kremlin and arranged for Sobchak an escape to France. It was a whole international secret operation, practically a caper.
Because Sobchak was previously a personal friend, Yeltsin wasn’t enjoying his persecution. He was glad that Sobchak just left the country for good. And President was impressed by Putin’s willingness to risk his career and freedom in order to save his former boss, who at the time was just a helpless old man. Yeltsin saw that as a guarantee of his own safe future. Such loyalty was too rare not to use it.
On the night of November 22, 2004, then-Russian president – now premier – Vladimir Putin watched the television news in his dacha near Moscow. People who were with Putin that night report his anger and disbelief at the unfolding “Orange” revolution in Ukraine. “They lied to me,” Putin said bitterly of the United States. “I’ll never trust them again.” The Russians still can’t fathom why the West threw over a potential strategic alliance for Ukraine. They underestimate the stupidity of the West.
American hardliners are the first to say that they feel stupid next to Putin. Victor Davis Hanson wrote on August 12 [1] of Moscow’s “sheer diabolic brilliance” in Georgia, while Colonel Ralph Peters, a columnist and television commentator, marveled on August 14 [2], “The Russians are alcohol-sodden barbarians, but now and then they vomit up a genius … the empire of the czars hasn’t produced such a frightening genius since [Joseph] Stalin.” The superlatives recall an old observation about why the plots of American comic books need clever super-villains and stupid super-heroes to even the playing field. Evidently the same thing applies to superpowers.
The fact is that all Russian politicians are clever. The stupid ones are all dead. By contrast, America in its complacency promotes dullards. A deadly miscommunication arises from this asymmetry. The Russians cannot believe that the Americans are as stupid as they look, and conclude that Washington wants to destroy them. That is what the informed Russian public believes, judging from last week’s postings on web forums, including this writer’s own.
These perceptions are dangerous because they do not stem from propaganda, but from a difference in existential vantage point. Russia is fighting for its survival, against a catastrophic decline in population and the likelihood of a Muslim majority by mid-century. The Russian Federation’s scarcest resource is people. It cannot ignore the 22 million Russians stranded outside its borders after the 1991 collapse of the Soviet Union, nor, for that matter, small but loyal ethnicities such as the Ossetians. Strategic encirclement, in Russian eyes, prefigures the ethnic disintegration of Russia, which was a political and cultural entity, not an ethnic state, from its first origins.
The Russians know (as every newspaper reader does) that Georgia’s President Mikheil Saakashvili is not a model democrat, but a nasty piece of work who deployed riot police against protesters and shut down opposition media when it suited him – in short, a politician in Putin’s mold. America’s interest in Georgia, the Russians believe, has nothing more to do with promoting democracy than its support for the gangsters to whom it handed the Serbian province of Kosovo in February.
Again, the Russians misjudge American stupidity. Former president Ronald Reagan used to say that if there was a pile of manure, it must mean there was a pony around somewhere. His epigones have trouble distinguishing the pony from the manure pile. The ideological reflex for promoting democracy dominates the George W Bush administration to the point that some of its senior people hold their noses and pretend that Kosovo, Ukraine and Georgia are the genuine article.
Think of it this way: Russia is playing chess, while the Americans are playing Monopoly. What Americans understand by “war games” is exactly what occurs on the board of the Parker Brothers’ pastime. The board game Monopoly is won by placing as many hotels as possible on squares of the playing board. Substitute military bases, and you have the sum of American strategic thinking.
America’s idea of winning a strategic game is to accumulate the most chips on the board: bases in Uzbekistan and Kyrgyzstan, a pipeline in Georgia, a “moderate Muslim” government with a big North Atlantic Treaty Organization base in Kosovo, missile installations in Poland and the Czech Republic, and so forth. But this is not a strategy; it is only a game score.
Chess players think in terms of interaction of pieces: everything on the periphery combines to control the center of the board and prepare an eventual attack against the opponent’s king. The Russians simply cannot absorb the fact that America has no strategic intentions: it simply adds up the value of the individual pieces on the board. It is as stupid as that. But there is another difference: the Americans are playing chess for career and perceived advantage. Russia is playing for its life, like Ingmar Bergman’s crusader in The Seventh Seal.
Dull people know that clever people are cleverer than they are, but they do not know why. The nekulturny Colonel Ralph Peters, a former US military intelligence analyst, is impressed by the tactical success of Russian arms in Georgia, but cannot fathom the end-game to which these tactics contribute. He writes, “The new reality is that a nuclear, cash-rich and energy-blessed Russia doesn’t really worry too much whether its long-term future is bleak, given problems with Muslim minorities, poor life-expectancy rates, and a declining population. Instead, in the here and now, it has a window of opportunity to reclaim prestige and weaken its adversaries.”
Precisely the opposite is true: like a good chess player, Putin has the end-game in mind as he fights for control of the board in the early stages of the game. Demographics stand at the center of Putin’s calculation, and Russians are the principal interest that the Russian Federation has in its so-called near abroad. The desire of a few hundred thousand Abkhazians and South Ossetians to remain in the Russian Federation rather than Georgia may seem trivial, but Moscow is setting a precedent that will apply to tens of millions of prospective citizens of the Federation – most controversially in Ukraine.
Before turning to the demographics of the near abroad, a few observations about Russia’s demographic predicament are pertinent. The United Nations publishes population projections for Russia up to 2050, and I have extended these to 2100. If the UN demographers are correct, Russia’s adult population will fall from about 90 million today to only 20 million by the end of the century.
Russia is the only country where abortions are more numerous than live births, a devastating gauge of national despair.
Under Putin, the Russian government introduced an ambitious natalist program to encourage Russian women to have children. As he warned in his 2006 state of the union address, “You know that our country’s population is declining by an average of almost 700,000 people a year. We have raised this issue on many occasions but have for the most part done very little to address it … First, we need to lower the death rate. Second, we need an effective migration policy. And third, we need to increase the birth rate.”
Russia’s birth rate has risen slightly during the past several years, perhaps in response to Putin’s natalism, but demographers observe that the number of Russian women of childbearing age is about to fall off a cliff. No matter how much the birth rate improves, the sharp fall in the number of prospective mothers will depress the number of births. UN forecasts show the number of
Russians aged 20-29 falling from 25 million today to only 10 million by 2040.
Russia, in other words, has passed the point of no return in terms of fertility. Although roughly four-fifths of the population of the Russian Federation is considered ethnic Russians, fertility is much higher among the Muslim minorities in Central Asia. Some demographers predict a Muslim majority in Russia by 2040, and by mid-century at the latest.
Part of Russia’s response is to encourage migration of Russians left outside the borders of the federation after the collapse of communism in 1991. An estimated 6.5 million Russians from the former Soviet Union now work in Russia as undocumented aliens, and a new law will regularize their status. Only 20,000 Russian “compatriots” living abroad, however, have applied for immigration to the federation under a new law designed to draw Russians back.
That leaves the 9.5 million citizens of Belarus, a relic of the Soviet era that persists in a semi-formal union with the Russian Federation, as well as the Russians of the Western Ukraine and Kazakhstan. More than 15 million ethnic Russians reside in those three countries, and they represent a critical strategic resource. Paul Goble in his Window on Eurasia website reported on August 16:
Moscow retreated after encountering fierce opposition from other countries, but semi-legal practices of obtaining Russian citizenship that began in former Soviet republics in the early 1990s continue unabated. There is plenty of evidence that there are one to two million people living in the territory of the former Soviet Union who have de facto dual citizenship and are reluctant to report it to the authorities. Russia did little to stop the process. Moreover, starting in 1997, it encouraged de facto dual citizenship.
Russia has an existential interest in absorbing Belarus and the Western Ukraine. No one cares about Byelorus. It has never had an independent national existence or a national culture; the first
grammar in the Belorussian language was not printed until 1918, and little over a third of the population of Belarus speaks the language at home. Never has a territory with 10 million people had a sillier case for independence. Given that summary, it seems natural to ask why anyone should care about Ukraine. That question is controversial; for the moment, I will offer the assertion that partition is the destiny of Ukraine.
Even with migration and annexation of former Russian territory that was lost in the fracture of the USSR, however, Russia will not win its end-game against demographic decline and the relative growth of Muslim populations. The key to Russian survival is Russification, that is, the imposition of Russian culture and
Russian law on ethnicities at the periphery of the federation. That might sound harsh, but that has been Russian nature from its origins.
Russia is not an ethnicity but an empire, the outcome of hundreds of years of Russification. That Russification has been brutal is an understatement, but it is what created Russia out of the ethnic morass around the Volga river basin. One of the best accounts of Russia’s character comes from Eugene Rosenstock-Huessey (Franz Rosenzweig’s cousin and sometime collaborator) in his 1938 book Out of Revolution. Russia’s territory tripled between the 16th and 18th centuries, he observes, and the agency of its expansion was a unique Russian type. The Russian peasant, Rosenstock-Huessey observed, “was no stable freeholder of the Western type but much more a nomad, a pedlar, a craftsman and a soldier. His capacity for expansion was tremendous.”
In 1581 Asiatic Russia was opened. Russian expansion, extending even in the eighteenth century as far as the Russian River in Northern California, was by no means Czaristic only. The “Moujik,” the Russian peasant, because he is not a “Bauer” or a “farmer,” or a “laborer,” but a “Moujik,” wanders and stays, ready to migrate again eventually year after year.
Russia was never a multi-ethnic state, but rather what I call a supra-ethnic state, that is, a state whose national principle transcends ethnicity. A reader has called my attention to an account of the most Russian of all writers, Fyodor Dostoyevsky, of his own Russo-Lithuanian-Ukrainian background:
I suppose that one of my Lithuanian ancestors, having emigrated to the Ukraine, changed his religion in order to marry an Orthodox Ukrainian, and became a priest. When his wife died he probably entered a monastery, and later, rose to be an archbishop. This would explain how the Archbishop Stepan may have founded our Orthodox family, in spite of his being a monk. It is somewhat surprising to see the Dostoyevsky, who had been warriors in Lithuania, become priests in Ukraine. But this is quite in accordance with Lithuanian custom. I may quote the learned Lithuanian W St Vidunas in this connection: “Formerly many well-to-do Lithuanians had but one desire: to see one or more of their sons enter upon an ecclesiastical career.”
Dostoyevsky’s mixed background was typically Russian, as was the Georgian origin of Joseph Stalin.
Russia intervened in Georgia to uphold the principle that anyone who holds a Russian passport – Ossetian, Akhbaz, Belorussian or Ukrainian – is a Russian. Russia’s survival depends not so much on its birth rate, nor on immigration, nor even on prospective annexation, but on the survival of the principle by which Russia was built in the first place. That is why Putin could not abandon the pockets of Russian passport holders in the Caucusus. That Russia history has been tragic, and its nation-building principle brutal and sometimes inhuman, is a different matter. Russia is sufficiently important that its tragedy will be our tragedy, unless averted.
The place to avert tragedy is in Ukraine. Russia will not permit Ukraine to drift to the West. Whether a country that never had an independent national existence prior to the collapse of communism should become the poster-child for national self-determination is a different question. The West has two choices: draw a line in the sand around Ukraine, or trade it to the Russians for something more important.
My proposal is simple: Russia’s help in containing nuclear proliferation and terrorism in the Middle East is of infinitely greater import to the West than the dubious self-determination of Ukraine. The West should do its best to pretend that the “Orange” revolution of 2004 and 2005 never happened, and secure Russia’s assistance in the Iranian nuclear issue as well as energy security in return for an understanding of Russia’s existential requirements in the near abroad. Anyone who thinks this sounds cynical should spend a week in Kiev.
Russia has more to fear from a nuclear-armed Iran than the United States, for an aggressive Muslim state on its borders could ruin its attempt to Russify Central Asia. Russia’s strategic interests do not conflict with those of the United States, China or India in this matter. There is a certain degree of rivalry over energy resources, but commercial rivalry does not have to turn into strategic enmity.
If Washington chooses to demonize Russia, the likelihood is that Russia will become a spoiler with respect to American strategic interests in general, and use the Iranian problem to twist America’s tail. That is a serious risk indeed, for nuclear proliferation is the one means by which outlaw regimes can pose a serious threat to great powers. Russia confronts questions not of expediency, but of existence, and it will do whatever it can to gain maneuvering room should the West seek to “punish” it for its actions in Georgia.
One irony of the present crisis is that Washington’s neo-conservatives, by demanding a tough stance against Russia, may have harmed Israel’s security interests more profoundly than any of Israel’s detractors in American politics. The neo-conservatives are not as a rule Jewish, but many of them are Jews who have a deep concern for Israel’s security – as does this writer. If America turns Russia into a strategic adversary, the probability of Israel’s survival will drop by a big notch.
Gần đây tôi gặp lại trong nhà mình một cuốn sách mà đã từ lâu tôi nghĩ đến. Tên nó là “Nước Nga: những khuôn mặt của một đất nước rách nát.” Cái tựa đề có lẽ không thật độc đáo, nhưng chắc chắn là thích hợp. Cuốn sách kể về nước Nga cách nay một phần tư thế kỉ: một loại nhà thương điên. Liên Xô vừa sụp đổ, những hi vọng về một khởi đầu mới phần lớn tỏ ra ảo tưởng, giới quan chức cũ và giới kinh doanh xảo quyệt đã cướp lấy di sản của Liên Xô cho chính mình và bỗng chốc trở nên giàu có trong khi phần còn lại của đất nước tụt xuống nghèo khổ. Những bà già đứng trong mưa gió giữa chợ trời (tolkuchkas), cố bán những đồ sứ kỉ vật cưới bên cạnh những sinh viên rao bán những bộ sưu tập tem quí. Trong khi đó, chiến tranh gầm rú ở những vùng biên của đất nước.
Duyệt binh trên Quảng trường Đỏ
Quay trở lại năm 1991 người dân Nga không thể giải thích nước Nga đại diện cho cái gì, chính trị của nó đang lao đầu vào đâu, và mọi cuộc xung đột có thể được giải quyết bằng cách nào. Các nhà báo chúng tôi tất nhiên cũng không thể.
Tất cả những cái đó bây giờ đã thành lịch sử, mọi việc đã được xem xét, tình hình nước Nga ngày nay không còn tồi tệ như vậy. Cuốn sách nói trên do tôi viết, trong đó có tiểu sử tóm tắt của 18 người cố gắng tìm chỗ đứng của mình trong nước Nga. Họ tiêu biểu cho quá trình chuyển đổi: các chính khách và các tướng lĩnh, doanh nhân và nghệ sĩ, những nhà duy tâm, những nhà dân túy, những tội phạm.
Một số người trong đó nay không còn sống – đôi người đã bị giết trong khi những người khác rời bỏ đất nước, hoặc leo lên các cương vị cao trong chính phủ. Từ điểm nhìn hôm nay xem xét các tiểu sử ấy, không khó để hiểu rằng tại sao một số người tụt lại phía sau trong khi những người khác tiếp tục thành công trong sự nghiệp. Ta cũng có thể thấy nước Nga đã cố gắng giành lại vị trí của nó như thế nào.
Một trong những nhân vật chính của cuốn sách là Dzhokhar Dudayev, người đã tuyên bố Chechnya độc lập khỏi nước Nga vào năm 1991, và kêu gọi nhân dân vùng Caucasus chống lại những kẻ thực dân Moscow. Vì ông mà nước Nga đã phát động một cuộc chiến tranh, đưa 60.000 binh lính vào nước cộng hòa nhỏ bé này. Ba tháng sau ngày tôi nói với vị tổng thống Chechnya này, dinh của ông, nơi chúng tôi gặp nhau khi đó, bị san phẳng. Mười lăm tháng sau đó tên lửa nước Nga lấy đi mạng sống của ông. Thêm mười lăm năm nữa, Chechnya có hoà bình. Khoảng 160,000 người đã bị giết trong chiến tranh. Từ đó đến nay, không vùng nào mưu toan li khai khỏi nước Nga nữa.
Một nhân vật chính khác của cuốn sách là Sergei Debov, một nhà sinh hóa học và chuyên gia về da. Nay ông cũng đã chết. Năm 1952 Debov tham gia đơn vị bí mật “Lăng Lenin”- một nhóm các nhà khoa học đã ướp xác nhà lãnh tụ cách mạng, người đã nằm ở Moscow nguyên trong trạng thái đó kể từ khi chết, năm 1924. Trong gần 40 năm, Debov gần như cũng ướp xác Stalin, mỗi tuần hai lần giữ cho tươi thi thể của Lenin bằng một phương pháp bí mật.
Rồi Liên Xô và chủ nghĩa cộng sản sụp đổ và tổng thống Boris Yeltsin cắt giảm tài trợ của đơn vị bí mật và đội danh dự đứng trước lăng. Lenin trở thành tầng lớp hạ đẳng (pariah) trong dân tộc và đã có ý kiến trong công dân kêu gọi an táng ông trong một nghĩa trang ở St. Petersburg. Debov nói với tôi ông bị sốc: “Dỡ bỏ Lenin khỏi lịch sử nước Nga – đó là điều không thể chấp nhận được.”
Không có gì đáng tiếc trong lịch sử nước Nga?
Sự kiện là 25 năm sau nhà lãnh đạo cách mạng vẫn còn được trưng bày trên Quảng trường Đỏ, và những người kế nhiệm Debov vẫn làm việc, cũng giúp giải thích nước Nga đã tìm thấy con đường trở lại ổn định như thế nào. Vị lãnh tụ này của Cách mạng tháng Mười, giống như Stalin, không quan tâm bao nhiêu người trong nhân dân ông đã hi sinh cho tư tưởng cộng sản, vẫn là một biểu tượng chính trị quan trọng. Việc ông tiếp tục hiện diện làm an lòng những môn đồ trung thành của chủ nghĩa cộng sản, nhưng cũng thể hiện niềm tin trong giới lãnh đạo Kremlin rằng không có gì phải hối tiếc trong lịch sử nước Nga. Nó phản ánh cách nhìn vào lịch sử trong nước Nga của Vladimir Putin.
Nhân vật thứ ba trong cuốn sách hiện vẫn còn sống, năm nay 53 tuổi. Ông sinh đúng ngày sinh của Stalin, lớn lên trở thành phó thủ tướng và hiện nay phụ trách công nghệ quốc phòng của Nga. Tôi gặp Dmitry Rogozin khi ông 31 tuổi. Trước đó một thời gian ngắn, ông hoạt động tích cực trong Komsomol, cánh trẻ của Đảng Cộng sản. Sau đó ông trở thành Đại sứ ở NATO và làm cho giới quân sự phương Tây sốc với những tuyên bố ngẫu hứng của mình. Chúng tôi thường gặp nhau ở Brussels.
Sau khi Liên Xô sụp đổ Rogozin được giao trách nhiệm về số phận của 25 triệu người Nga thiểu số sống bên ngoài biên giới của đất nước trong những nước cộng hoà Xôviêt cũ. Ông sáng lập ra Đại hội các Cộng đồng người Nga để bảo vệ quyền lợi của họ và trở thành lãnh tụ tư tưởng dựa trên khái niệm “thế giới Nga” – một thế giới bao gồm mọi xó xỉnh của trái đất nơi có người Nga sinh sống và, theo lời Putin, phải được bảo vệ. Ngày nay Rogozin là một thứ loa phát ngôn dân tộc chủ nghĩa cho chính phủ và gần đây một lần nữa ông ta chửi các chính khách phương Tây là “cặn bã.”
Có thể trông thấy nước Nga mới ở nhiều nơi. Cách đây vài tuần tôi đến thành phố nhỏ Gvardeysk ở miền tây nước Nga, chỉ có 13.000 ngàn dân. Lần cuối tôi đến thành phố này là 1998, ngay sau cuộc khủng hoảng đồng rup đưa chính phủ đến bờ vực phá sản. Nhà máy giấy đóng cửa sau khủng hoảng, tiếp theo là xưởng bê tông và nhà máy pho mat. Các thiết bị sưởi ấm không còn than để chạy, ba phần tư dân cư sống dưới mức nghèo khổ. Bệnh viện lạnh giá, thiếu thuốc men thậm chí thiếu cả găng tay phẫu thuật. Các trại lính và nhà tù đóng trong một lâu đài cổ, thiếu thực phẩm. Trong các làng xung quanh Gvardeysk, việc thiếu thực phẩm và nguồn nước uống vị nhiễm bẩn dẫn đến nhiều ca lao phổi và viêm màng não.
Bây giờ, năm 2017, những ngôi nhà trên quảng trường trung tâm được sơn mới lại, một xưởng đồ gỗ đã mở, cũng như một nhà máy chế biến thịt và một xưởng làm bao bì. Có một trung tâm thanh niên và một phòng tập thể dục. Và lâu đài/ nhà tù sẽ dược cải tạo thành một nơi thu hút khách du lịch.
Nếu bạn chạy xe về hướng đông, đi sâu vào các vùng nông thôn, thì một thực tế khác hiện lên, với những làng đang hấp hối. Nhưng không có dấu hiệu nào của tình trạng khẩn cấp toàn quốc làm tê liệt nước Nga hai thập niên trước. Đặc biệt ở Moscow càng không có. Nó đã tự biến thành một đô thị hiện đại, với những khu đi bộ, những siêu thị khổng lồ, những câu lạc bộ nhạc jazz, và các nhà hát tiền phong, với WiFi trên các đường phố và thậm chí dưới hầm tầu điện ngầm.
Chính trị Nga thiếu hệ thống phản hồi
Nhưng có một thứ không hề thay đổi cả ở thủ đô lẫn phần còn lại của đất nước. Gần đây tôi đụng phải điều này trong khi đọc một thông cáo trong toà nhà của tôi ở Moscow, tượng trưng cho một hiện tượng đã là một phần của nước Nga trong nhiều thế kì và hé cho ta thấy cái bối cảnh của việc Putin được 80 phần trăm ủng hộ.
Bản thông cáo nói đến một tuyên bố của chính quyền thành phố Moscow về kế hoạch dỡ bỏ 4.500 toà nhà chung cư sập xệ. Những toà nhà năm tầng lắp ghép như thế này trông xấu xí, dị dạng và thường đổ nát. Nhưng có khoảng một triệu cư dân, một phần mười hai tổng dân số Moscow chịu ảnh hưởng bởi kế hoạch này. Và chính quyền thành phố thúc đẩy kế hoạch của nó một cách tàn nhẫn, thậm chí thông qua một đạo luật ở nghị viện với tốc độ tia chớp, khiến một cơn bão công phẫn bùng lên. Ngay cả trong khu tôi ở, tuy không có toà nhà nào nằm trong số này, người ta cũng chửi rủa cuộc tháo dỡ.
Bản thông cáo trong khu nhà tôi đến từ một sáng kiến gọi là Ngưởi Moscow Chống Tháo dỡ. Họ lập luận rằng kế hoạch này là một hình thức nhục nhã của cưỡng bức tái định cư – rằng nó không chỉ nhằm đến những tòa nhà lắp ghép cao tầng, mà nhằm cung cấp đất cho các công ty xây dựng có quan hệ mật thiết với chính quyền để xây những tòa nhà cao tầng lợi nhuận cao. Bản thông cáo xác nhận những cư dân từ chối di dời sẽ bị cưỡng bức tái định cư, và sẽ không có đền bù từ phía người thuê đất. Nhóm này cho rằng nhiều người sở hữu những căn hộ sẽ không chịu nhận chỗ ở mới có giá trị tương đương.
Cuộc náo động ở Moscow vô cùng rộng lớn. Chính phủ, vốn đã nói nó muốn làm điều gì đó tốt cho các cư dân của thành phố, dường như hết sức ngạc nhiên về sự phản đối. Thậm chí Putin đã phải can thiệp và thúc giục Duma - nghị viện Nga – sửa chữa đạo luật đôi chút, bởi vì cuộc bầu cử tổng thống được ấn định vào năm 2018 và ông ta không muốn có những sự chống đối từ các công dân phẫn nộ.
Đây là một câu chuyện thường thấy ở nước Nga. Thậm chí khi lãnh đạo cố gắng làm một cái gì tốt cho nhân dân của nó, thì sự việc cũng sẽ thành tồi tệ – bởi vì chính phủ tự mình quyết định rồi sau đó đưa ra cho nhân dân như một món quà Giáng sinh. Và bởi vì nó cố gắng thực hiện các dự án của nó theo cung cách Bolchevik. Cái khái niệm cho rằng có thể có những phản đối trong nhân dân là cái mà các nhà chính trị Nga không màng tới.
Cuộc tranh cãi về tái định cư của những người sống trong các toà nhà chung cư còn chứng tỏ trong hệ thống chính trị Nga vẫn không có vòng phản hồi. Chính phủ không có bất kì một cố gắng nghiêm túc nào tính đến nhân dân trong việc ra quyết định của nó. Các quyết sách chính trị được đưa ra là những chấp thuận hoặc những cấm đoán – điều này cũng giúp giải thích làn sóng phản đối mới ở Moscow và các thành phố khác. Ở nước Nga nhân dân và chính phủ hiếm khi đi đôi với nhau.
Tình yêu không được đền đáp
Nhà văn Viktor Erofeyev có lần nói rằng đây là đất nước của những thanh chắn (barrirer) và “vị trí thông thường của thanh chắn là: ‘đóng’”. Ông cũng hỏi rằng “tổ quốc quê hương vui vẻ cho phép anh yêu nó – nhưng nó có yêu lại anh không? Nước Nga có yêu chúng ta không?” Erofeyev tin rằng tình yêu của người Nga đối với nước Nga không dựa trên sự có đi có lại, đó là điều mà tôi đã nhiều lần nhận xét trong mấy thập niên qua. Nhưng ông cho rằng chính những người Nga mới là đáng trách – bởi vì họ không quan tâm nhiều đến tình trạng ấy.
Cách đây mấy tháng tôi có tranh luận về điều này với nhà làm phim và đạo diễn sân khấu đáng kính Andrei Konchalovsky. Năm nay ông tròn 80, đã làm một số phim Nga hay nhất và từ lâu đã sống ở Hollywood. Mặc dù có những bất đồng, nhưng chúng tôi rất gần nhau trong cách nhìn nhiều vấn đề. Konchalovsky nói người Nga đã giữ linh hồn của một nông dân qua nhiều thế kỉ, ông cho rằng họ chưa bao giờ trở thành công dân theo đúng nghĩa của từ này, và luôn luôn tự đặt mình vào vị trí đối lập với nhà nước vì chính phủ luôn luôn cố lấy khỏi họ cái gì đó. Đồng thời, ông lập luận, người Nga cực kì kiên nhẫn đến độ họ có thể dễ dàng chấp nhận bất công. Ông cũng cho rằng lối suy nghĩ của người Nga là thiện ác rạch ròi (Manichaean) – rằng người Nga chỉ biết có hai màu trắng-đen.
Sau đó Konchalovsky nói rằng Putin ban đầu suy nghĩ như người phương Tây, những cuối cùng đã nhận ra tại sao mọi kẻ thống trị người Nga quyết giành giật để lãnh đạo dân tộc này: Bởi vì cư dân của nó, theo một truyền thống không lay chuyển, cứ thoải mái giao phó mọi quyền lực của mình cho một con người duy nhất, rồi đợi cái quyền lực ấy chăm sóc cho mình, còn tự mình không làm gì hết cả.
Theo nghĩa ấy, mối quan hệ giữa nhân dân và chính phủ Nga là một sai lầm kinh khủng. Liệu có người ngoại quốc nào cho phép nói một điều như thế? Tôi nghĩ là không. Tôi đã hơn ba mươi năm viết báo về nước Nga và đã sống ở nước này phân nửa thời gian đó. Tôi đã hiểu rõ tại sao những người theo chủ nghĩa tự do liên kết với Boris Yeltsin trong những năm 1990 đã thất bại. Chủ nghĩa tự do không có cơ hội ở Nga. Nhân dân sẽ không cho phép nó.
Mối quan hệ kì lạ giữa nhiều người Nga với chính phủ của họ cũng biểu lộ trong vô vàn chi tiết của cuộc sống hằng ngày. Cách đây hai ha ba năm, thị trưởng Moscow cố gắng giải quyết vấn đề đậu xe bằng cách đưa ra trên mạng một hệ thống đậu xe trực tuyến. Phí thấp, một giờ đậu xe chưa đến một euro. Vấn đề được tháo gỡ rất nhiều, và hệ thống này hoạt động vì lợi ích của mọi người. Thế rồi sau đó điều gì đã xảy ra? Người Moscow bắt đầu che đi biển số xe của mình để các máy kiểm tra không đọc được số xe khi họ chạy qua, và như vậy họ đã làm cho máy không thể phát hiện bất cứ người vi phạm nào.
Một ví dụ khác: Trong nhiều thập niên, ở Nga ít xây dựng những đường phố mới, nói gì đến các xa lộ. Nhưng bây giờ có kế hoạch xây dựng một xa lộ mới giữa Moscow và St. Petersburg. Cung đường đầu tiên, dẫn đến sân bay quốc tế Sheremetyevo của Moscow, đã mở. Tuy nhiên, là con đường có thu phí, nó rất khó được đưa vào sử dụng, dù mức phí khá thấp. Các lái xe Nga tin rằng đó là một trò gian lận của chính phủ, và thích chen trong những vụ kẹt xe trên các con đường cũ hơn.
Thụ động và thờ ơ
Cái khái niệm rằng các công dân phải làm cái gì đó cho xã hội và sẽ nhận lại được cái gì đó rất hiếm gặp ở Nga. Người Nga có thể tôn vinh các diễn viên và các nhà thơ của họ nồng nhiệt hơn người La Mã làm việc đó, nhưng họ nhìn bằng con mắt nghi ngại những người thật sự sáng tạo, những người theo cách riêng của mình cố gắng đi trước trong cuộc tranh luận về đường hướng tương lai của đất nước.
Nhà văn Boris Akunin bán được một triệu cuốn sách, nhưng ông sống bên ngoài đất nước vì ông không thể chịu được những chính sách của chính phủ. Điều này cũng đúng với nhà văn Vladimir Sorokin, người bị quấy nhiễu lâu dài bởi các tổ chức chính trị thân chính phủ. Đạo diễn nổi tiếng thế giới Kirill Serebrennikov cũng bị gây sức ép, các đơn vị cảnh sát gần đây đã xông vào nhà hát của ông. Vở balê "Nureyev" của ông ở Nhà hát Bolshoi đã bị hủy ba ngày trước buổi công diễn đầu tiên sau khi gặp sự phản đối nặng nề từ những nhà chính trị bảo thủ. Việc hủy buổi diễn này cũng ảnh hưởng tới tôi, vì tôi đã cố xoay sở có được một tấm vé khó khăn của Nhà hát Bolshoi tối hôm đó.
Những chuyện quá đáng như thế chỉ làm phiền muộn một số ít người Nga. Ngoài vài tiếng nói lẻ lẻ trong giới trí thức Nga, không có ai phản đối cả.
Christian Neef, phóng viên DER SPIEGEL ba thập niên viết về nước Nga. Trước ngày rời khỏi Moscow, ông suy ngẫm về một lối tư duy độc nhất vô nhị của nước Nga mà Putin không sáng tạo ra nhưng biết khai thác một cách xuất sắc. Christian Neef DER SPIEGEL 22, tháng Tám, 2017 Nguồn: http://www.spiegel.de/international/world/understanding-moscow-the-mysteries-of-the-russian-mindset-a-1162072.html
