TRẬN MẬU
THÂN 1968 TẠI VÙNG 4 CHIẾN THUẬT.
- Nhất tướng công thành vạn cốt khô.
- Lạc nước hai xe đành bỏ phí,
Gặp thời một tốt cũng thành công.
- Lịch sử không thể được viết lại bởi kẻ chiến thắng, mà phải được mô tả một cách khách quan những gì thật sự xảy ra.
LỜI MỞ ĐẦU: Dù đây một bài viết của quân sử chính thức của Lục quân Mỹ về trận Mậu Thân 1968 tại quân đoàn 4/quân khu 4 của VNCH nhưng họ đã thẳng thắng phê bình Tướng Nguyễn văn Mạnh, TL của quân đoàn và một số tỉnh trưởng về sự do dự hay thậm chí nhút nhát của các ông này -- tuy nhiên họ lại khen ngợi ba ông TL của sđ 7, 9 và 21 bộ binh về việc điều động các đv dưới quyền. Họ cũng viết, dù bị tấn công bất ngờ khi hơn 2/3 quân số của quân đoàn 4 được đi phép để thăm gia đình, nhưng rất nhiều quân nhân VNCH đã tìm mọi cách để trở về đơn vị để tham gia cuộc phản công nhằm đẩy lui quân đối phương ra khỏi các thị xã, tỉnh lỵ hay quận lỵ.
Phần dưới đây được chuyển ngữ từ
Quân sử chính thức của Lục quân Mỹ.
===
...
"Lực lượng đồng
minh ở châu thổ sông Cửu Long là một trong những lực lượng kém chuẩn bị cho cuộc
tổng công kích của VC khi biến cố này đã nhấn chìm cả đất nước trong cơn bảo lửa nhân dịp Tết. Không
có tin tình báo nào mà TL của Vùng 4 Chiến thuật là tướng Nguyễn văn Mạnh, và cố
vấn trưởng của ông, Thiếu tướng George S. Eckhardt, đã đọc trong những
tuần gần đây, cho thấy khu vực của họ đang nguy hiểm. Các bộ đội CSBV, sống xa
gia đình, có thể vi phạm hưu chiến nhân dịp Tết, nhưng thật khó tưởng tượng những
chiến sĩ tuyển mộ tại địa phương của VC cũng xa gia đình họ trong những ngày tết.
Do vậy, trong khi các đơn vị (đv) Mỹ dưới đây, có nhiệm vụ yểm trợ QLVNCH luôn luôn sẵn sàng chiến đấu khi có lịnh, tướng
Mạnh lại cho hơn hai phần ba quân số của mình tại vùng 4 được nghỉ phép.
Đó là khoảng 1.700 cố vấn tại vùng 4 đã nghĩ rằng mình sẽ nghỉ ngơi trong những ngày lễ này, cũng như vài ngàn lính Mỹ thuộc không quân, công binh, và yểm trợ tiếp vận làm việc tại các sân bay gần Sóc Trăng, Vĩnh Long, và Cần Thơ (đây là ba sân bay trực thăng Mỹ đã có từ thời TT Diệm, yểm trợ các cuộc HQ của VNCH ở vùng 4, họ có mặt trước khi Mỹ đổ quân ồ ạt năm 1965 – ND). Theo tổ chức của MACV, các cố vấn ở doanh trại tại các tiểu khu, chỉ đi hành quân (HQ) với các đv mà họ được tăng phái như BĐQ, bộ binh, thiết giáp, hải quân, v.v…(xem hình BTL của QĐ 4 và doanh trại cố vấn của sđ 7 bộ binh tại Mỹ Tho. BTL của sđ bộ binh Mỹ đóng tại căn cứ Đồng Tâm nằm bên ngoài TP Mỹ Tho, trên 1 khu ruộng vườn được xáng thổi đất từ sông Tiền Giang tạo nên. Sau khi sđ này về nước, trung đoàn 12 và BTL sđ 7 dời về đây. Riêng trung đoàn 10 vẫn giữ hậu cứ ở Bến Tre và trung đoàn 11 hậu cứ ở Bình Đức -- ND).
Xong hành quân thì họ về doanh trại nghỉ ngơi – ko có mặt thường xuyên tại đv như ở Nhảy Dù hay TQLC/VNCH – người dịch (ND).
Tuy nhiên,
điều này ko áp dụng cho lữ đoàn 2 sđ 9 bộ binh Mỹ, mà BTL đặt tai căn cứ Đồng
Tâm gần Mỹ Tho. Đây là sđ bộ binh duy nhất của Mỹ hoạt động tại vùng 4 – ND. Vì
họ vừa bắt đầu 1 giai đoạn mới của HQ CORONADO 10 nhằm ngăn chận hoạt động tiếp
vận của địch tại Căn cứ Địa 470, trong giai đoạn hưu chiến.
Figure 3: Căn cứ địa 470, theo mủi tên. Nơi mà 3 con sông và các đường giao liên
(đường đứt đoạn) gặp nhau. Các hình thoi đỏ là căn cứ quân sự cách mạng, có rất
nhiều trong các quận Cái Bè, Cai Lậy, và Vĩnh Kim. Các hình tam giác tượng
trưng trạm giao liên.
Ngày thứ Bảy
28/1/1968, tức ngày 29 tháng chạp cuối năm âm lịch, TL của lữ đoàn, ĐT
David, và TĐ 3/47 bộ binh của trung tá Ivan Bland, TĐ 3/60 của trung tá John
Hill, một đại đội (đ.đ.) của TĐ 4/47, và vài pháo đội 105 ly di chuyển
theo Kinh Tổng Đốc Lộc, chảy theo hướng bắc nam, để lập 1 phòng tuyến gồm
các căn cứ hỏa lực (CCHL), cách nhau (spread apart) 10 km, theo hướng bắc-nam,
xuyên qua căn cứ địa 470. Mục đích là ngăn chận địch di chuyển ngang qua kinh
hay dọc theo kinh trong 36 g hưu chiến.
Khi chánh phủ
SG và MACV hủy bỏ hưu chiến sáng ngày thứ hai, 30/1, hay mùng 2 Tết, các
TL của VN đã gọi quân nhân trở về đv gấp, nhưng nhiều quân nhân đã về quê xa để
ăn tết. Phần lớn phải chờ phương tiện chuyển vận trong khi tổng tấn công đã bắt
đầu vào lúc cuối buổi tối mùng 2 tết.
Khi ĐT David
biết rằng địch đã tấn công phần phía bắc của VNCH, ông ra lịnh các TĐ trên Kinh
Mang Thít lục soát phần phía đông của căn cứ 470 để tìm các đv VC có
thể tiến về Mỹ Tho hay các chi khu gần đó. Các toán tuần tiểu ngày mùng 2 tết
đã thấy vài nơi chôn võ khí nhưng ko thấy người. ĐT vẫn còn nhiều nghi ngại:
ông ra lịnh cho các TĐ trưởng sẵn sàng tham gia Lực lượng Giang thuyền Lưu động,
viết tắt là MRF, xem hình dưới, khi có yêu cầu của lữ đoàn 2.
VÙNG 4 TRONG KHÓI LỬA
Lúc 0300 g ngày
31/1/68, hay mùng 3 tết, cuộc tổng công kích đã nhắm vào 11 của 16 tỉnh
của vùng 4 chiến thuật. Tướng Eckhardt đang ở BTL của ông, một sân bay 2 km bắc
của Cần Thơ, khi tấn công bắt đầu. Ông định dùng xe jeep vào thành phố để gặp
tướng Nguyễn văn Mạnh tại BTL của QĐ 4, nhưng bỏ ý định khi biết rằng sân bay Cần
Thơ bị tấn công. Do vậy ông và bộ tham mưu (BTM) phải dựa vào máy truyền tin trong
vài giờ tới để thẩm định tình hình.
Tình hình rất
ảm đạm. Ông biết trên 30 TĐ VC đã xâm nhập 10 trong số 16 tỉnh lỵ của
vùng 4. Nhiều đv ĐPQ và NQ đã bỏ các đồn bót, đôi khi dưới áp lực của địch và
đôi khi ko, để tìm an toàn nơi quận lỵ gần nhất. Du kích đã chận nhiều đường bộ
và đường sông. Các đặc công đã phá vài cây cầu tại tỉnh Định Tường, làm gián đoạn
tạm thời QL-4 giữa SG và vùng châu thổ.
Tinh thần
chiến đấu của các sđ bộ binh tại vùng bốn chiến thuật phần nào đó làm cho
người ta yên lòng hơn (reassure). Phần lớn các đv này có vẻ chiến đấu tốt dù
thiếu 2 phần 3 quân số. Ko có báo cáo về đào ngũ tập thể, và chỉ có vài
doanh trại lọt vào tay địch. Tuy nhiên ở cấp chỉ huy thì ko được như ý. Vài tỉnh
trưởng có vẻ đối phó 1 cách lúng túng, và tướng Mạnh hình như lo an
ninh cho BTL của ông hơn là chu toàn trách nhiệm, nhưng các TL của 3 sđ 7 –
9 và 21 đã đối phó tốt với khủng hoảng này. Hơn nữa, mỗi giờ trôi qua, hàng
trăm chiến sĩ nam VN đã trở về đv, và các đv ở những tỉnh ít bị ảnh hưởng bởi tổng
tấn công đã tiến về những khu vực đang cần họ, xem bản đồ.
Khu vực bị đe dọa nhất của vùng 4 là góc đông bắc. Tại tỉnh Định Tường, 1.500 lính VC đã kiểm soát phân nửa phía tây của tỉnh lỵ Mỹ Tho, và 1 lực lượng thứ hai đang tiến từ phía đông. Tổng thống Thiệu vẫn ở với gia đình tại trung tâm tỉnh lỵ, và hiện ko thể rời thành phố. Một toán đặc công đã xâm nhập nhà của tướng Nguyễn viết Thanh, TL của sđ 7 bộ binh, lúc đó đang qua đêm ở BTL. Tướng quân đang cố gắng gọi vài TĐ đang làm công tác Bình định Phát triển ở các khu vực gần đó để phản công.
12 km về phía
nam, một lực lượng gần 2.000 VC đã tràn ngập Bến Tre, tỉnh lỵ của Kiến Hòa, và
kiểm soát 1 số làng chài ở bờ đối diện của Sông Bến Tre. (Đây là sông nhỏ
nối sông Ba Lai và sông Hàm Luông, chảy qua quận châu thành và tỉnh lỵ -- ND). Chỉ
có BCH tiểu khu, doanh trại MACV, BCH cảnh sát và 1 doanh trại về tiếp vận của
VNCH là chưa bị địch chiếm. Hai TĐ của trung đoàn 10 thuộc sđ 7 (mà tôi phục vụ
từ 1973-75 – ND) đang cố gắng để tiến vào thị xã Bến Tre, nhưng trung đoàn trưởng,
trung tá Nguyễn tường Diễn, bị tử trận. Tin tốt duy nhất là sự có mặt tình cờ
(forfuitous) của 4 tàu tuần của hải quân Mỹ. Phối hợp với 5 thuyền võ trang
VNCH, lực lượng này đã đẩy lui 1 lực lượng địch từ bờ nam của sông đang tìm
cách vượt qua 1 cầu sắt để vào thành phố.
Tình hình tại
trung tâm của châu thổ ko khá hơn là bao (not much better). Tại tỉnh Phong
Dinh, TĐ Tây Đô và TĐ 307 lực lượng địa phương của VC đã chiếm phần ngoại ô
phía nam và phía tây của tỉnh lỵ Cần Thơ, tạm thời chiếm viện đại học Cần Thơ.
Một trung đội đặc công tìm cách xâm nhập BTL của QĐ 4 nhưng bị đẩy lui, phải trốn
trong 1 khách sạn bên kia đường. Dù BTL ko còn nguy hiểm, nhưng tướng Mạnh tiếp
tục lo âu về doanh trại của ông, nên sao nhảng trách nhiệm của một TL Quân đoàn.
Hai km về
phía bắc, TĐ 303 lực lượng địa phương tiếp tục bao vây sân bay của Mỹ nơi đặt
BTL của tướng Eckhardt, cũng như nơi đóng quân của vài đ.đ. máy bay cánh quạt
và trực thăng của TĐ 307 không vận Chiến đấu, và đ.đ. D của liên đoàn 5 LLĐB Mỹ,
và BCH của TĐ 69 công binh Mỹ. Sáng sớm hôm đó, 40 đặc công đã xâm nhập chu vi phía
tây bắc của sân bay sau khi mở đầu bằng pháo cối. Trước khi các đặc công có thể
tản mác ra, toán phản ứng 11-người của TĐ 69 công binh đã gặp chúng. Dù với M16
chưa dùng từ ngày rời quân trường, các lính công binh này đã cầm chân chúng cho
tới khi quân tăng viện tới, với 5 chiến sĩ tử trận. Các nhân viên của đ.đ. máy
bay trinh sát 244, (dùng toàn máy bay OV-10 Mohawk để thu lượm tin tức bằng
không ảnh) đã đẩy lui đợt tấn công thứ hai của đặc công, giết 1 toán VC đã cố gắng
vượt qua chu vi phía nam của sân bay. Khi TĐ 307 lực lượng địa phương, sau khi
chiếm phần ngoại ô phía nam và phía tây của tỉnh lỵ Cần Thơ, và viện đại học, đã
rút lui vào các cánh đồng trước rạng đông, họ để lại 67 chết và 30 bị thương.
Vào thời
gian mà tình hình Cần Thơ có vẻ ổn định, tình hình ko được như vậy tại tỉnh
lỵ Vĩnh Long. Ở 20 km đông của Cần Thơ trên bờ nam của sông Hậu Giang,
thành phố này bị tấn công bởi 2 TĐ VC và 1 số đ.đ. địa phương. Dù một chi đoàn
của thiết đoàn 2 và TĐ 43 BĐQ đã quét sạch 1 toán đặc công VC cố chiếm trại
giam của tỉnh, nhưng họ ko thể ngăn TĐ 306 lực lượng địa phương và vài
đ.đ. huyện chiếm phần phía nam của thành phố. TĐ 308 lực lượng địa phương, đã cố
gắng vượt qua sông từ bờ bắc, nhưng các tàu tuần hải quân VN đã đánh chìm phần
lớn các thuyền tam bản chở đầy bộ đội.
Một cuộc tấn
công bằng cối và bộ binh vào sân bay Mỹ ở 2 km về phía tây của tỉnh lỵ Vĩnh
Long, nơi trú đóng của 3 đ.đ. trực thăng, một đ.đ. máy bay quan sát L-19, và
nhiều đv về tiếp vận của Mỹ. Một toán đặc công đã vào chu vi tây nam của sân
bay và phân tán vào các ngăn chứa 12 máy bay L-19. Chỉ huy của sân bay, trung
tá Bernard Thompson Jr. đã tử trận khi cầm đầu 1 toán tạp nhạp gồm lính thơ, phi
hành đoàn, và thư ký nhằm đẩy lui những đặc công. Mọi đặc công đều chết hay rút
lui trước khi có thể đặt các túi chất nổ.
Tình hình tốt
đẹp hơn tại Sa Đéc, tỉnh lỵ của tỉnh cùng tên, nằm ở bờ tây của sông Hậu
Giang khoảng 20 km bắc của Cần Thơ. Chỉ có 1 toán nhỏ đặc công đã vào tư dinh của
tướng Thi, TL của sđ 9, nhưng bị đẩy lui. Khi tướng Thi tới nhà, tay cầm tiểu
liên, các VC đều chết hay bị bắt sống, phần lớn chúng ở tuổi 16 và huấn luyện
sơ sài. Tướng Eckhardt sau đó biết rằng 1 phi đội AH-1G Cobra từ Vĩnh Long đã tiêu
diệt lực lượng tấn công chánh trước khi chúng tới Sa Đéc, đánh chìm các thuyền
tam bản mà họ mang theo khi vẫn còn ở phía nam của tỉnh lỵ.
Quân phòng
thủ đã ko chiến đấu tốt tại Trà Vinh, tỉnh lỵ của Vĩnh Bình và nơi đặt
BCH trung đoàn 14. Hai TĐ 501 và 509 VC, và vài đ.đ. địa phương đã tràn ngập gần
nửa tỉnh lỵ và chiếm BCH tiểu khu. Một chi đoàn M113 đã đến Trà Vinh khoảng hừng
đông, buộc chúng phải rút về 1 ngôi chùa ở bắc của tỉnh lỵ. Quân tăng viện được
đổ thêm; và tỉnh trưởng hy vọng địch sẽ rút trong 1 hay 2 ngày.
Ở phần tây bắc
của vùng châu thổ, thành phố bị nặng nhứt là tỉnh lỵ Châu Đốc của tỉnh
cùng tên, nằm trên sông Hậu Giang, gần phía nam biên giới với Cam-bốt. Ba TĐ
quân địa phương VC – 510, 511, và 512, và 4 đ.đ.quân địa phương đã nhanh chóng
tràn ngập tỉnh lỵ đến nổi các nhân viên dân sự Mỹ làm việc ở đây mắc kẹt trong
nhà của họ, ko thể đến được những nơi tương đối an toàn như BCH tiểu khu, doanh
trại MACV, và căn cứ giang thuyền của VNCH.
30 phút sau
đó, bốn tàu tuần giang Mỹ đã cập bến và đổ bộ 1 toán lính LLĐB Mỹ và lính DSCĐ.
Trên đường từ biên giới để tiến về tỉnh lỵ, họ đã đẩy lui một cuộc phục kích,
trong khi các tàu Mỹ bắn như mưa vào các vị trí địch ven sông. Chỉ huy bởi trung
sĩ nhất (staff sergeant) Drew Dix thuộc LLĐB, toán nhỏ này đã đánh xuyên thành
phố và cứu 12 dân sự Mỹ, giết và bắt sống gần 50 địch quân. Địch đã bị ngăn chận,
và trung đoàn 15 của sđ 9 VNCH sẽ đến trong vài giờ.
Tại tỉnh
Kiên Giang, TĐ U Minh 10 và 1 đ.đ. đặc công địa phương, đã gần như tràn ngập
gần phân nửa của tỉnh lỵ Rạch Giá, cho tới khi chận đứng (check) bởi 1 chi đoàn
M-113 xuất phát từ Vị Thanh, tỉnh lỵ của Chương Thiện, cách đó khoảng 40
km về phía đông, đã ko bị tấn công sáng đó. Phối hợp với ĐPQ của tỉnh, chi đoàn
đẩy lui VC khỏi tỉnh lỵ, và gunship Mỹ đã truy kích ráo riết đám tàn quân chạy
bộ và đi bằng tam bản xuyên qua rừng tràm quanh tỉnh lỵ.
Ở 1 nơi khác,
hai TĐ VC đã tấn công tỉnh lỵ Bạc Liêu của tỉnh Bạc Liêu, nơi đặt BTL của
sđ 21 bộ binh. Ko có doanh trại nào lọt vào tay địch, và TL sư đoàn, tướng Nguyễn
văn Minh, đã chỉ huy cuộc phản công quyết liệt có khả năng đẩy lui địch khi trời
tới.
Trong khi đó
tình hình rất bấp bênh tại tỉnh Ba Xuyên kế cận, nơi mà 2 TD việt cộng
đã xâm nhập tỉnh lỵ Sóc Trăng. Tỉnh trưởng, ĐT Huỳnh thao Lược, đã trở nên lo lắng
(unnerve), giao khoán (abdicate) trách nhiệm của ông cho cấp dưới đang tập hợp
lực lượng để phản công. May mắn thay, vài trực thăng gunship của Mỹ từ 1 sân
bay ở phía nam của tỉnh lỵ đã yểm trợ quân phòng thủ; và 1 TĐ BĐQ đang tiến từ
Bạc Liêu. (Sân bay này ở Sóc Trăng có từ đầu thập niên (TN) 1960, lúc đầu có 1
phi đoàn trực thăng H-34 – ND).
Tin tức tốt
đẹp đến với tướng Eckhardt từ Cà Mau, tỉnh lỵ của tỉnh An Xuyên, nằm gần
đầu cuối của QL-4, khoảng 40 km tây của Bạc Liêu. Nhờ tầm nhìn xa của tỉnh trưởng,
trung tá Ngô Xuân Nghị, đã ko cho phép quân nhân dưới quyền đi phép nhân dịp Tết,
các đv ĐPQ và TĐ bộ binh đóng tại tỉnh lỵ, đã đủ quân số để đối phó với TĐ U
Minh 2 và U Minh 3 tấn công họ vào sáng 31/1. Quân của ĐT Nghi đã phục kích địch
ở ngoại ô tỉnh lỵ, gieo kinh hoàng trong hàng ngũ VC, mà phần lớn là trẻ em bị
ép mang súng vài ngày trước đó. Hai TĐ địch đã để lại vài trăm xác và 1 núi
súng khi rút lui. Thiệt hại của Nam quân ko đáng kể (negligible) và tỉnh lỵ gần
như ko thiệt hại. Trận chiến tại Cà Mau là 1 trong những điểm sáng trong lúc
tình hình ảm đạm tại nhiều nơi khác trong ngày đầu của trận Mậu Thân. /.
Dịch từ
trang 359 – 367 của sách Staying the Course của Erik Villard thuộc Trung tâm Quân
sử Lục quân Mỹ.
SJ ngày 22
Jan 2026, cập nhật ngày 17 February 2026, nhằm ngày mùng 1 Tết Bính Ngọ.
Tài Trần
