TỪ SÔNG BÉ 1965 ĐẾN PHƯỚC LONG 1975
Tác giả: Trần Lý
(Phước Long đã được ghi trong lịch sử Việt Nam như khởi đầu cho sự sụp đổ của Việt Nam Cộng Hoà, rất nhiều bài báo, sách vở đã được viết về Trận Phước Long 1975 từ những bài của các tác giả Việt Nam Cộng Hoà đến các bài “quân sử” của cộng sản bắc Việt.. Bài này chỉ xin ghi nhận một số chi tiết tại Phước Long trước tháng 12/1975)
● Vài chi tiết về Phước Long: Tỉnh Phước Long phía Bắc giáp Kampuchea, phía Đông giáp hai Tỉnh Quảng Đức và Lâm Đồng, phía Nam giáp Tỉnh Phước Thành, phía Tây giáp Tỉnh Bình Long, Phước Long chiếm diện tích 7.490 cây số vuông. Tỉnh lỵ đặt tại Phước Bình còn gọi là Sông Bé.
Các thay đổi hành chánh:
- 1958: Khu vực Bù Gia Mập thành Quận Phước Hoà, nhưng sau đó bị hủy bỏ. Khu vực Bù Đăng thành Phước Tân và sau đó đổi thành Đức Phong
- 1961: khu vực Đồng Xoài thành Quận Đôn Luân. Tóm lại cho đến 4/75 Phước Long có 4 Quận: Bố Đức, Phước Bình, Đức Phong và Đôn Luân (theo Đông Tiến trong Nước Tôi, Dân Tôi trang 507).
● Sông Bé: Địa danh Sông Bé trong chiến sử Việt-Mỹ thường được hiểu (theo Lực Lượng Đặc Biệt) thì là: Doanh trại Lực Lượng Đặc Biệt của Specia lForce (5thSF) thành lập vào tháng 4 năm 1965. Trại (hay chính xác là Cơ sở hành chánh) được bảo vệ riêng trong vòng rào phòng thủ, nằm cách Tỉnh lỵ Phước Bình khoảng 2 km về phía Tây-Nam. Tên “Song Be Base camp” còn được gọi là Song Be Airfield, Farley Field hay LZ Buttons (FSB Buttons)
Phi trường Sông Bé có phi đạo dài 1036 m, lót vỉ sắt, các C-130 có thể đáp được. Trại này sau đó phát triển rộng trở thành Căn Cứ đóng quân tạm của nhiều đơn vị Hoa Kỳ và khi Hoa Kỳ rút quân, Căn Cứ được giao lại cho Quân Lực Việt Nam Cộng Hoà.
- Tháng 4/1966: Lữ Đoàn 173 Dù Hoa Kỳ trú đóng tại đây trong cuộc hành quân Denver.
- Tháng 12/1966 đến tháng 2/1967: Lữ Đoàn Bộ Binh 199th (Light Infantry) - Tháng 5, 6/1969: nơi đóng quân của Lữ Đoàn 1 / Sư Đoàn 1 Bộ Binh Hoa Kỳ - Tháng 4/1970 Lữ Đoàn 2 / Sư Đoàn 1 Không Kỵ trú đóng đến tháng 3/1971. Trận Sông Bé (Tháng 5/1965). Cuộc đảo chính 1 tháng 11 năm 1963 và sau đó là các cuộc chỉnh lý tranh giành quyền lực của các phe phái trong Quân Đội Việt Nam Cộng Hoà và các đảng phái chính trị đã làm suy yếu khả năng chiến đấu của Quân Lực Việt Nam Cộng Hoà. Cộng sản bắc Việt nhân cơ hội đã tập trung quân địa phương và đưa quân từ miền Bắc xâm nhập trang bị các võ khí mới của khối Cộng, sửa soạn cho một chiến dịch tấn công vào Phước Long…
Ngày 16 tháng 4 năm 1965, toán B-34 của Lực Lượng Đặc Biệt Hoa Kỳ được gửi đến Phước Long, để giúp lực lượng Việt Nam Cộng Hoà, tại đây đang có một toán cố vấn quân sự của MAC-V ngụ tại Toà hành chánh Tỉnh. Toán B-34 bắt đầu xây dựng một doanh trại hay căn cứ tiền đồn tại một ngọn đồi gần đó… Căn cứ này có thêm 120 địa phương quân Việt Nam và vài xe bọc thép cũ (thiết giáp Mã lai) bảo vệ. (Gọi là “doanh trại” vì đây không phải là một Căn Cứ Biên Phòng tiêu chuẩn, nơi đóng quân của các Dân Sự Chiến Đấu, quân số 3 đến 400 người, do một toán A Lực Lượng Đặc Biệt Mỹ, cùng một toán Lực Lượng Đặc Biệt Việt giữ nhiệm vụ Chỉ Huy Căn Cứ).
Lúc 1 giờ 45 sáng ngày 10 tháng 5, hai Trung Đoàn 761 và 763 cộng sản bắc Việt, gồm trên 2500 quân đã mở cuộc tấn công vào Thị xã từ nhiều hướng, bắt đầu bằng tiền pháo (súng cối) và sau đó… hậu xung… Quân sử của 5th SF ghi lại về trận này như sau:
“… trong khi Toán B-34 được xếp để ở chung toà nhà đủ tiện nghi với Toán 94 Cố vấn MAC-V, địa điểm này chỉ được phòng ngự sơ sài… Các quân nhân Lực Lượng Đặc Biệt thuộc Toán B-34 di chuyển ra đóng ngoài tiền đồn, Thiếu Tá Mitchell Sakey theo linh tính đã đặt thêm nhiều vị trí súng máy và súng cối quanh tiền đồn… Công cuộc chuẩn bị đang tiến hành thì cộng quân đã tấn công và họ cũng không ngờ SF lại bố trí hoả lực thật mạnh tại đây! Cộng quân pháo kích cả vào khu vực hành chánh của Tỉnh lẫn doanh trại của B-34. Tiểu Đoàn 36 Biệt Động Quân đang trú đóng tại Tỉnh, bị cộng quân đẩy dạt sang một phía và chúng tiến thẳng vào nơi cư trú của các quân nhân Mỹ: tại đây có 22 quân SF và 14 người Mỹ khác chia nhau trú tại 2 toà nhà…
Pháo cộng quân phá hủy các toà nhà ngay trong đợt pháo kích đầu… Chỉ huy toán B-34, Trung Tá Alton Parks bị thương… Thiếu Tá Sakey thay quyền chỉ huy chống trả… Các quân nhân SF kháng cự trong bóng đêm… cộng quân bị chặn tại vòng ngoài hàng rào gốc phía Tây-Nam, chúng dùng bộc phá, phá một khu vực rào giữa Trại và đặc công tiến vào dùng lựu đạn tấn công các giao thông hào… Các quân nhân Hoa Kỳ chống trả quyết liệt kể cả cận chiến bằng dao, lưỡi lê. Các quân nhân của MAC-V và của Đại Đội 120th không vận Army cũng giúp chống đỡ.
Các trực thăng võ trang đã đến yểm trợ chỉ 2 giờ sau khi cộng quân tấn công, nhưng trần mây thấp và khói súng che khuất tầm quan sát của trực thăng… Các trực thăng phóng rocket và bắn phá khu vực phía Tây Tỉnh lỵ giúp khoá các ổ súng cối của cộng quân. Thiếu Tá Sakey điều khiển các đợt không kích và loại dần các ổ súng máy của cộng quân… Trực thăng tải thương đã đáp được xuống lúc 8 giờ sáng và 16 thương binh được di tản. Cuộc chống trả quyết liệt của các quân nhân SF đã ngăn cộng quân tràn ngập khu hành chánh Tỉnh, cộng quân chỉ ở trong khu vực đến trưa… Ngay từ sáng Tiểu Đoàn 36 Biệt Động Quân đã phản công giải toả khu vực Chợ và Nhà thờ Tỉnh lỵ, nhưng Đại Úy Nghĩa (?) Tiểu Đoàn Trưởng đã hy sinh… Các cuộc không kích tiếp tục và Tiểu Đoàn 34 Biệt Động Quân tăng viện đã đến và tái chiếm toàn Tỉnh lỵ…”
Tổn thất:
Tử thương: 5 quân nhân Mỹ; 49 binh sĩ Việt Nam Cộng Hoà. Cộng quân bỏ lại 85 xác.
● Các đụng độ tại Sông Bé sau 1965:
- 29 tháng 9 năm 1967: Quân Đội Mỹ mở cuộc hành quân Shenandoah II sử dụng 2 Lữ Đoàn Bộ Binh khai thông Quốc lộ 13, cuộc hành quân sau đó mở rộng sang địa phận Bình Long và Phước Long khi tìm được các bằng chứng Sư Đoàn 9 cộng quân đang sửa soạn tấnc ông Thị xã Sông Bé – 27 tháng 10 năm 1967 Trung ương Cục Miền Nam (cộng sản Việt Nam) đã mở các đợt tấn công nhằm vào khu vực Bình Long - Phước Long. Tấn công vào một căn cứ do một Tiểu Đoàn Bộ Binh / Sư Đoàn 5 Bộ Binh Việt Nam trấn đóng tại Đông-Nam Sông Bé. Khoảng 200 quân Việt Nam Cộng Hoà trấn giữ tại đây. Cộng quân bị đẩy lui nhờ sự yểm trợ oanh kích của Không Quân Hoa Kỳ. Cộng quân bỏ lại 134 xác và 2 cán binh bị thương, bị bắt. Quân Việt Nam Cộng Hoà tịch thu được 73 súng cá nhân, 10 súng cộng đồng và 3 súng phun lửa. Việt Nam Cộng Hoà có 12 tử trận.
Những ngày sau Việt Nam Cộng Hoà đưa 1 Tiểu Đoàn Biệt Động Quân và Hoa Kỳ đưa Tiểu Đoàn 1/18 thuộc Sư Đoàn 1 Hoa Kỳ vào tảo thanh khu vực nhưng cộng quân đã chuyển về hướng Bố Đức nhưng cũng bị đánh tan… Các đơn vị nhỏ của cộng quân tiếp tục các hoạt động quấy rối… và tấn công vào Lộc Ninh… (Lịch sử Kháng chiến chống Mỹ - 1954-75 Tập V - Thiếu Tá Nguyễn văn Vinh) – Ngày 6 tháng 11- năm 1967: các đơn vị của Trung Đoàn 275 cộng sản bắc Việt đã phục kích 1 Đại Đội Bộ Binh thuộc Sư Đoàn 5 Bộ Binh Việt Nam Cộng Hoà đang hoạt động tại Nam Sông Bé. Quân tiếp viện Việt Nam Cộng Hoà được gửi đến và cộng quân áp sát quân Việt Nam Cộng Hoà, nên Không Quân và Pháo binh không thể oanh kích yểm trợ. Kết quả cộng quân bỏ lại 265 xác; bên Việt Nam Cộng Hoà có 54 tử trận, 55 bị thương và 15 mất tích (Periodic Intel Report No 45/IIFPV).
Tướng Weygand nghi ngờ cộng quân có thể mở các cuộc tấn công quy mô hơn nên đưa 2 Tiểu Đoàn Bộ Binh của Sư Đoàn 25 Bộ Binh Mỹ vào tảo thanh các khu vực quanh Thị xã Sông Bé… Sau hai tuần hoạt động các Tiểu Đoàn này về lại đơn vị, nhưng ngay sau đó, thám kích đã tìm ra dấu vết của Trung Đoàn 271 cộng sản bắc Việt vừa di chuyển vào khu vực và cộng quân tập trung quanh Bù Gia Mập một Ấp bỏ hoang cách Sông Bé 28 km về phía Đông-Bắc… có thể sửa soạn cho một trận đánh mới vào Sông Bé?
Ngày 25 tháng 11, Trung Đoàn 275 cộng sản bắc Việt tấn công thăm dò một trại quân của Việt Nam Cộng Hoà phía Nam Sông Bé… Trận đánh kéo dài 4 tiếng và cộng quân rút lui bỏ lại gần 100 xác! Sau đó cho thấy đây chỉ là trận cầm chân quân Việt Nam Cộng Hoà khi cộng quân tấn công vào Bố Đức (29 tháng 11)! (Periodic Intel Report No 47II/FFV) (Xin đọc bài Bù Đốp của Trần Lý) –Trong năm 1967, SF mở thêm nhiều trại hành quân giữa những khu vực mật khu của cộng quân và ven biên, dùng các lực lượng biệt kích lưu động (Mike force) và toán thám sát hoạt động ngăn chặn các đường xâm nhập và chuyển vận quân và tiếp liệu dùng Chiến khu D để di chuyển vào vùng ven đô Sàigòn. Các Trại có mục đích lâu dài và gặp nguy hiểm nhất là Prek Klok và Tống Lê Chân tại Chiến khu C, trại Bunard (xem bài về Bunard của Trần Lý) tại Chiến khu D và các trại của Sông Bé gây trở ngại cho các cuộc xâm nhập của cộng quân từ Kampuchea…
- Năm 1968, cộng quân tránh các cuộc tấn công trực tiếp vào Tỉnh lỵ nhưng vẫn liên tục quấy phá các Trại Lực Lượng Đặc Biệt thuộc Tỉnh… Các lực lượng hậu cần của cộng quân như Đoàn 86, tìm cách tránh các đơn vị Việt Nam Cộng Hoà, dùng các đường vòng…
- Ngày 26 tháng 2: một toán Dân Sự Chiến Đấu (CIDG) từ Bù Đốp (A-341) đã phục kích tại một địa điểm cách Tỉnh lỵ 32 km về phía Đông. Toán đã chặn đánh một chiếc xe vận tải quân sự bắc Việt (Molotova 2.5 tấn). Xe chở đầy quân bắc Việt chạy xuống phía Nam về vùng Kampuchea. Xe lọt ổ phục kích của CIDG và bị tiêu diệt hoàn toàn: 17 cộng quân bị hạ, 2 bị thương; tịch thu 16 võ khí cá nhân và 2 súng cộng đồng. Phía CIDG có 1 bị thương cùng 1 SF Mỹ.
- Ngày 28/2 Trại Bunard (A-344) bị pháo kích 20 quả 82 ly… 15 CIDG bị thương.- (Trong những tháng đầu năm 1965, cộng quân đã xây dựng một con đường chiến lược tại vùng phía Đông Sông Bé, có thể sử dụng cho xe vận tải, đường chạy từ biên giới Miên đến gần Quốc lộ 14… Không Quân Việt Mỹ và các toán CIDG đã liên tục oanh kích và ngăn chặn các cuộc chuyển vận của cộng quân…)
- Ngày 16 tháng 3: Dân sự chiến đấu Bù Đốp tiếp tục phục kích cộng quân xâm nhập: tại 33 km Đông-Bắc Tỉnh lỵ Sông Bé: 2 xe vận tải ¾ tấn bị tấn công; cộng quân bỏ chạy vào rừng, 2 xe bị hủy , bỏ lải 2 xác…
- Hành quân trực thăng vận “Tamatta Shanee” từ 23 đến 28 tháng 3, tảo thanh khu vực Tây Nam Phước Long. Lực lượng hành quân tiến theo hai hướng… cộng quân tránh đụng độ.. Phá hủy được nhiều kho tiếp liệu: 16,000 lbs gạo trong bao, 1 quả bom 500 lbs, 12 xe đạp thồ,.. 6 cộng quân bị hạ, 1 bị bắt cùng 30-40 hầm hố, lô cốt bị san bằng…
- Nhiều đơn vị Hoa Kỳ đã từng trú đóng tại Sông Bé (Xem phần trên)
● Sông Bé: 1969
Năm 1969 có một vài trận đánh giữa cộng quân và lực lượng Hoa Kỳ trú đóng tại Phước Long trong đó đáng kể nhất là trận đụng độ tại Căn cứ Hoả lực Buttons. Căn cứ hoả lực Buttons (Fire Support Base = FSB) nằm về phía Bắc và hơi chếch về phía Tây của núi Bà Rá (Phước Long), cách Phước Bình 1.5 km về hướng Tây. Tỉnh lộ 310 nồi liền Sông Bé và Phước Bình. Hai tỉnh lộ 310 (chạy Đông-Tây) và 311 (Bắc-Nam) gặp nhau tại Liên tỉnh lộ 1A. Tỉnh lộ 310 nối FSB Buttons với phi trường Sông Bé và FSB nằm ven lộ 310… Núi Bà Rá cách FSB Buttons chừng 1 km về phía Nam. FSB Buttons là nơi đặt Bộ chỉ huy của Tiểu Đoàn 5/7 Không Kỵ, tại đây có một Pháo Đội 6 khẩu 105 và nơi trú đóng của một lực lượng thám kích Delta. Pháo Đội 105 yểm trợ cho các cuộc hành quân của Tiểu Đoàn 5/7 Không Kỵ và các toán thám kích Delta…
Tiểu Đoàn 5/7 do Trung Tá Thomas Healy chỉ huy (ông này sau lên Tướng Hoa Kỳ) và sau đó FSB Buttons do Đại Tá Meyer chỉ huy (Tướng Meyer, năm 1980 là Tham Mưu Trưởng Lục quân Hoa Kỳ) cộng quân đã tấn công vào FSB Buttons ngày 4 tháng 11 năm 1969. Cộng quân sử dụng 2 Tiểu Đoàn Đặc công với trên 500 quân với ý định đột kích căn cứ cố gây tổn hại cho quân Mỹ và rút thật nhanh. Ngay 1 giờ sáng sớm cộng quân pháo kích vào Căn Cứ với đủ loại pháo 107, 120 và cối 82… và đặc công cắt rào xâm nhập…
Cuộc tấn công hoàn toàn thất bại trước hoả lực rất mạnh của các thiết quân vận AC AV và chiến xa Sheridan của Tiểu Đoàn 5/7 Không Kỵ (mỗi AC AV được gắn 1 đại liên 0.50 cal, với 1500 viên đạn, 2 đại liên M-60 với 12 ngàn viên chưa kể M-79, súng cá nhân…) cộng quân rút chạy lúc 5 giờ sáng sau khi gần như toàn bộ đặc công cộng sản xâm nhập bị bắn hạ, ngoài ra Hoa Kỳ còn có thêm các trực thăng võ trang và AC-47 yểm trợ. Cộng quân bỏ lại 172 xác, đổi lại phía Mỹ có 2 chết và 26 bị thương…
Các tài liệu tịch thu được ghi lại: cộng quân đã dùng Đoàn đặc công tinh nhuệ nhất của COS Việt Nam - J-16 và 1 Tiểu Đoàn thuộc Trung Đoàn 141/Sư Đoàn 7 cộng sản bắc Việt trong trận đánh (Xin đọc thêm “Incursion" của J.D Coleman trang 165-166). Ngày 14 tháng 11 năm 1969, các đơn vị thuộc Sư Đoàn 7 cộng sản bắc Việt đã tấn công vào Căn cứ hoả lực Jerri (Đây là một Cứ Điểm bảo vệ một bãi đáp trực thăng và pháo binh, cách Trại SF Bù Đốp khoảng 4 km, do vài đơn vị Hoa Kỳ thuộc Sư Đoàn 1 Không Kỵ trấn giữ). Cộng quân pháo kích dữ dội vào căn cứ bằng súng cối và hoả tiễn trong suốt 30 phút. Cộng quân rút chạy ngay khi quân Hoa Kỳ phản pháo… Bên Mỹ có 5 quân nhân tử thương… Các Căn cứ hoả lực Buttons và Jerry sau này được Quân Đội Hoa Kỳ trong cuộc tấn công vượt biên giới qua đất Miên ngày 1 tháng 5 năm 1970.
● Sông Bé: Hè 1972
Trong mùa Hè 1972: Cộng quân tập trung lực lượng tấn công vào An Lộc (Bình Long). Khu vực lãnh thổ trách nhiệm của Sư Đoàn 5 Bộ Binh Việt Nam Cộng Hoà (Tư lệnh là Chuẩn Tướng Lê văn Hưng) gồm các Tỉnh Bình Dương, Bình Long và Phước Long (Tỉnh Trưởng là Đại Tá Lưu Yểm): Tại Phước Long có Tiểu Đoàn 1/9 đóng quân tại Bố Đức, chịu trách nhiệm bảo vệ Thị xã phối hợp với Địa Phương Quân và Nghĩa Quân cơ hữu của Tình… Cộng quân chỉ tấn công quấy rối Sông Bé, dùng các lực lượng địa phương phục kích các đường lộ và pháo kích vào các cứ điểm phòng thủ để cầm chân các lực lượng trú phòng.
● Sông Bé: Sau Hiệp định Paris
Hiệp định Paris được ký ngày 27 tháng Giêng 1973, các vùng đất cộng quân chiếm đươc trong Trận Tổng tấn công Mùa Hè 1972 được xem là Vùng “giải phóng”. Quân Việt Nam Cộng Hoà không thể tấn công tái chiếm. Cộng quân kiểm soát hầu như toàn bộ Tỉnh Bình Long, ngoại trừ Thị xã An Lộc và Cứ điểm Chơn Thành. Quân Lực Việt Nam Cộng Hoà cố gắng khai thông Quốc lộ 13 phía Bắc Lai Khê nhưng việc tiếp tế cho An lộc và Chơn Thành rất khó khăn và phải dùng không vận.
Cộng quân cũng kiểm soát các vùng đất quanh Phước Bình (Sông Bé), Thị xã của Phước Long! Cho đến cuối năm 1972, cộng quân thay đổi các bố trí lực lượng: Sau An Lộc, cộng quân chỉ để lại Trung Đoàn 95 C trong khu vực.
Sư Đoàn 18 Bộ Binh Việt Nam Cộng Hoà giao việc phòng thủ An Lộc lại cho Biệt Động Quân Quân Khu 3 (có 8 Tiểu Đoàn trong đó Tiểu Đoàn 92 lo phòng thủ Căn cứ Tống Lê Chân). cộng quân đưa Trung Đoàn 272 về vùng quanh Bố Đức và vùng Tây Bắc Phước Long để phá rối, đồng thời dưỡng quân; Trung Đoàn 271 chuyển về Đông Bắc Chơn Thành, chặn Quốc lộ 13 giữa An Lộc và Chơn Thành, đồng thời dự trú tấn công các Căn Cứ Chí Linh (thuộc Bình Long) và Đồng Xoài (thuộc Phước Long). Các căn cứ này do Địa Phương Quân trấn giữ và được tiếp tế bằng không vận.
Đồng Xoài được nối với Phú Giáo bằng Quốc lộ 1A (Phú Giáo là căn cứ của Trung Đoàn 7 Sư Đoàn 5 Việt Nam Cộng Hoà). Đầu tháng Giêng 1973, Trung Đoàn 7/5 hành quân khai thông Quốc lộ và một đoàn xe tiếp tế đã đến được Đồng Xoài, nhưng Quốc lộ 14 phía Bắc Đồng Xoài vẫn bị chặn nên Thị xã Sông Bé và các căn cứ quân sự tại Sông Bé phải được tiếp vận bằng phi cơ và nếu dùng đường bộ phải đi vòng ngõ Quảng Đức…
Đề phòng thủ Phước Long, Trung Đoàn 9 thuộc Sư Đoàn 5 Bộ Binh Việt Nam Cộng Hoà đã đến trú đóng tại Sông Bé Năm 1973: là năm “Giành dân-Giữ đất” (Land Grab) trước khi các bên ký Hiệp định Đình chiến: Cộng quân lo củng cố các vùng họ đã chiếm đóng sau cuộc tiến công Hè 72. Bên Việt Nam Cộng Hoà tìm cách lấy lại các Xã Ấp bị mất. Quân Lực Việt Nam Cộng Hoà vẫn cố giữ Sông Bé: một căn cứ phòng thủ mới, được xây dựng thêm cạnh phi trường. Việc chống giữ Sông Bé chỉ có giá trị “chính trị” vì Sông Bé không phải là một “tiền đồn” nhằm ngặn chống lại cộng quân trong các cuộc tiến công về Sàigòn.
Từ đầu năm 1974, TỈnh lỵ Sông Bé (Phước Bình) chỉ nối kết với bên ngoài bằng đường bộ qua ngã Kiến Đức (Tỉnh Quảng Đức): đường rất xa và khúc khuỷu vì qua nhiều vùng đồi núi: từ Nha Trang đi Ban Mê Thuột, qua Gia Nghĩa đến Kiến Đức và rẽ về phía Tây để đến Sông Bé: đoạn Quốc lộ 14 lưu thông được nhờ quân trú phòng tại Đức Phong canh giữ (giữa Kiến Đức và Sông Bé). Có thể đi từ Đức Phong qua lối Bù Na để đến Sông Bé nhưng không an toàn. Từ giữa tháng 3/74 đường 14 lưu thông từ Bắc Đồng Xoài cũng bị cắt đứt… Việc tiếp tế cho Sông Bé tùy thuộc vào khả năng của Không Quân Việt Nam Cộng Hoà sử dụng các C-130 A, Chinook và trực thăng UH-1.
Không Quân Việt Nam Cộng Hoà bị mất 2 chiếc C-130 A tại Phi trường Sông Bé:
- 18 tháng 12 năm 1974: Chiếc S/N 55-000521 trúng đạn pháo kích khi đang lên-xuống hàng. Phi cơ hư hại hoàn toàn. Phi Hành Đoàn: Thiếu Tá Nguyễn Chánh Mỹ và Trung Uý Châu Vĩnh Khải vô sự và được trực thăng bốc về Biên Hoà.
- 25 tháng 12 năm 1974: Chiếc S/N 55-0016 bị bắn hạ khi đang đáp.
Trong thời gian đình chiến, cộng quân đã lo xây dựng các kho tiếp liệu quân sự, các kho thực phẩm, làm đường xá, thiết lập các ổ phòng không. Cộng quân đưa thêm các xe tăng… lập các trung tâm huấn luyện tại khu vực Lò Gò (Tây Ninh) và Bù Đốp (Phước Long) cộng quân cô lập hoá Thị xã Sông Bé, dùng pháo các loại pháo kích và dùng bộ binh tấn công các tiền đồn của Việt Nam Cộng Hoà dọc suốt 75 km đường lộ, kéo dài từ Phú Giáo đến Sông Bé. Cộng quân pháo kích phi trường Sông Bé và tấn công Đồng Xoài, cắt đường bằng cách phá cây cầu bắc ngang sông Sông Bé, Không Quân Việt Nam Cộng Hoà, trong các ngày 14 đến 22 tháng 11 năm 1974, đã tập trung 122 phi vụ khu trục oanh kích các vị trí phòng không, pháo binh và kho hàng của cộng quân tại Phước Long để ngăn chặn các cuộc tập trung quân của cộng quân trong vùng. Tại Bù Đốp ngày 5 tháng 12, Không Quân dùng 23 chiếc A-1, 17 chiếc F-5 và 18 chiếc A-37 oanh kích phá hủy 45 toà nhà, 2 vị trí phòng không, một kho đạn, kho xăng dầu gây nhiều đám cháy và nhiều vụ nổ phụ
● Những diễn biến trước cuộc tấn công lấn chiếm Phước Long:
(Theo The Last Christmas: Phuoc Long của William E Le Gro trong “VietNam from Cease-Fire to Capitulation, trang 132-133) Tỉnh Phước Long, do vị trí khá xa Sàigòn nên không nằm trong các kế hoạch phòng thủ Sàigòn từ xa của Bộ Tỗng Tham Mưu Quân Lực Việt Nam Cộng Hoà. Sau Hiệp định Paris (1973), Phước Long có là “biểu tượng chính trị” để cho thấy Phe Cộng không chiếm đươc “trọn” một Tỉnh nào của Việt Nam Cộng Hoà hơn nữa sự hiện diện của các “tiền đồn” Việt Nam Cộng Hoà trong các khu vực bị cộng quân chiếm vẫn là những cái “gai” gây khó khăn cho cộng quân về cả chính trị lẫn quân sự. Nhiều đơn vị hậu cần và chiến thuật của Trung Ương Cục Miền Nam cộng sản bắc Việt (COS Việt Nam) đã di chuyển vào các khu vực an toàn tạm chiếm tại vùng đồn điền cao su Bố Đức – Bù Đốp. Bộ Chỉ huy Thiết giáp M-26 của cộng quân, có 3 Tiểu Đoàn xe tăng đóng tại Phi trường Bù Đốp, chỉ cách Căn Cứ quân Việt Nam Cộng Hoà tại Sông Bé có 25 km. Bộ Chỉ huy Công binh của COS Việt Nam cũng đặt tại Bố Đức với 3 Tiểu Đoàn, mở rộng các đường lưu thông giữa Lộc Ninh và Bù Gia mập. Các Tiểu Đoàn Phòng không, Vận tải, Tiếp liệu… di chuyển vào Khu tạm chiếm, nằm trong tầm bắn của Pháo Binh Việt Nam Cộng Hoà đóng tại Phước Bình (Sông Bé). Ngoài ra 4 con đường tiếp liệu, xâm nhập chiến lược của cộng quân, đi qua Phước Long, từ Bắc xuống Nam, vòng qua các Cứ Điểm nơi quân Việt Nam Cộng Hoà trấn đóng và vượt các đoạn đường mà quân Việt Nam Cộng Hoà tuần tiễu!
Mùa Hè 1974, Phước Long yên ổn. Tháng 8/1974 một hồi chánh viên, ra hàng tại Tiểu Khu Phước Long cung khai cho biết cộng quân đã gửi 2 toán trinh sát thăm dò các Căn Cứ của Việt Nam Cộng Hoà: một toán trinh sát Sông Bé và một toán thăm dò Đức Phong. Vì sau đó không thấy cộng quân tấn công nên Đại Tá Nguyễn Thống Thành, Tỉnh Trưởng cho rằng các hoạt động trinh sát này của cộng quân chỉ nhẳm mục đích tìm đường vận chuyển tiếp liệu quân sự và lương thực… hơn nữa theo tin tức tình báo thì cộng quân chưa tập trung đủ quân trong vùng để đe doạ trực tiếp Phước Long (?), tuy vẫn có thể gây trở ngại cho các cuộc di chuyển của quân Việt Nam Cộng Hoà trên các đường lộ dẫn đến Tỉnh lỵ Sông Bé: như Quốc lộ 14 đi Quảng Đức, và các Tỉnh lộ nối Sông Bé với Bù Na.
Sư Đoàn 7 cộng sản bắc Việt cắt đường giữa Buna đi Đồng Xoài nên phải dùng lối Quảng Đức rất xa và nhiều trở ngại. Đồng Xoài chỉ nhận tiếp vận bằng trực thăng… Cộng quân đóng chốt liên tục trên Quốc lộ 14, phía Đông Phước Bình - Sông Bé nên quân Việt Nam Cộng Hoà phải mở các cuộc hành quân khai thông mỗi khi muốn chuyển vận tiếp liệu và thực phẩm vào Thị xã Sông Bé. Nhu cầu gạo của Tỉnh mỗi tháng khoảng 500 tấn, địa phương chỉ tự canh tác được chừng 200 tấn, phần còn lại phải vận chuyển vào Tỉnh bằng xe vận tải. Lực lượng trú phòng giữ mức tồn trữ đạn đủ dùng trong một tuần trong trường hợp đánh lớn và đạn dự trữ phải được cung cấp liên tục…
Việt Nam Cộng Hoà phải dùng các C-130 để phụ thêm cho nhu cầu… (xem tổn thất C-130 phần trên). Để dự trù chuyến tiếp liệu vào tháng 11 năm 1974, Đại Tá Thành cho khai thông Quốc lộ. Để bảo vệ các Cứ Điểm trong lúc các đơn vị Địa Phương Quân trú phòng tham dự cuộc hành quân mở đường, Quân Đoàn III, không còn quân Bộ Binh trừ bị, đành gửi cho Phước Long 3 Đại Đội Trinh sát, lấy từ quân số của 3 Sư Đoàn (5, 18 và 25) thống thuộc Quân Đoàn, Các lực lượng Địa Phương Quân của Đức Phong gồm Tiểu Đoàn 362 Địa Phương Quân, 4 Trung Đội Nghĩa quân, một Trung Đội Pháo 105 phối hợp cùng 2 Đại Đội của Tiểu Đoàn 340 Địa Phương Quân (Sông Bé) được rải dọc Quốc lộ 14. Trong một cuộc đụng độ gần biên giới Quảng Đức, lực lượng này hạ được 4 cộng quân thuộc Trung Đoàn 201 bắc Việt, tân lập (thuộc Sư Đoàn 3 cộng sản bắc Việt cũng tân lập riêng cho Phước Long)… Tuy cuộc hành quân mở đường thành công nhưng dấu hiệu có mặt của một Trung Đoàn cộng quân trong vùng Đức Phong đã đặt một câu hỏi nghiêm trọng! Ngoài hai Tiểu Đoàn 340 và 362 Địa Phương Quân trên, Đại Tá Thành còn có Tiểu Đoàn 341 Địa Phương Quân tại Đồng Xoài và Tiểu Đoàn 363 Địa Phương Quân tại Bù Na, thêm vào đó là 34 Trung Đội Nghĩa quân phòng vệ cho các Ấp quanh Sông Bé, trong đó 14 Trung Đội lo phòng thủ 8 Ấp thuộc Chi Khu Đức Phong, 9 Trung Đội phòng vệ các Xã Ấp quanh Đồng Xoài… Toàn Tỉnh được yểm trợ bởi 4 khẩu 155 và 16 khẩu 105… mỗi Chi Khu còn có 2 khẩu 105… cộng quân chính thức tấn công Phước Long ngày 13 tháng 12, 1974… và Phước Long thất thủ ngày 6 tháng Giêng 1975.
Trần Lý 1/2020
