TRẬN ĐÁNH TẠI
TỈNH LỴ SÔNG BÉ TỈNH PHƯỚC LONG THÁNG 5/1965.
ẢNH: CỐ VẤN MỸ VÀ LÍNH VNCH CÒN DÙNG CARBINE-M1.
LỜI MỞ ĐÂU: Phần
lớn chúng ta đều biết trận Đồng Xoài tháng 6 năm 1965, vì đây là một trận đánh LỚN
NHỨT TRONG GIAI ĐOẠN NÀY của chiến tranh VN. Trận đánh bắt đầu từ ngày 9 và
kết thúc vào ngày 13.6.1965. Khi trận đánh này xảy ra, quận lỵ Đôn Luân,
tên cũ là Đồng Xoài, thuộc tỉnh Phước Long, xem bản đồ, được bảo vệ bởi 2
đại đội DSCĐ phần lớn là dân S-tiêng gốc KPC, thuộc Toán A-324 LLĐB Mỹ;
một toán Công binh hải quân Mỹ Seabee và đại đội 111 ĐPQ và nghĩa quân. Tấn
công Đồng Xoài là ba trung đoàn 271, 272, và 273 của CSBV. Để tiếp viện cho Đồng
Xoài, lần lượt các đv sau đây của VNCH được trực thăng vận gồm TĐ 1/7 của sđ 5,
TĐ 52 BĐQ, và TĐ 7 Dù. TĐ 1/7 và TĐ 7 Dù bị thiệt hại nặng vì lọt ổ phục kích
(TĐ trưởng của 1/7 và 7 Dù đều tử trận).
Trong khi đó, trận đánh tại tỉnh lỵ Sông Bé của
tỉnh cùng tên, xảy ra trước đó 28 ngày, lại rất ít người biết, vì ko ác liệt và
tổn thất của hai bên thấp hơn.
Lần đó, cũng
chính ba trung đoàn CSBV này đã tấn công tỉnh lỵ Sông Bé của tỉnh Phước Long,
xem bản đồ. Sau đây là thông tin về trận Sông Bé từ Quân sử chính thức của Lục quân
Mỹ.
======
“Mục tiêu của
Trung ương Cục miền Nam, viết tắt là COSVN cho cuộc tấn công mùa hè tại Quân
Khu 3 là củng cố vùng lãnh thổ phía bắc và phía đông của Sài Gòn, cuộc tấn công
này có thể cắt thủ đô khỏi Vùng 2 và Vùng 1. Những mục tiêu quan trọng nhứt là
tỉnh Bình Long và Phước Long. Hai tỉnh xa xôi và thưa dân này, lại có những con
đường chiến lược nối các an toàn khu của CS tại Cam bốt với Chiến khu C và D,
và lực lượng CS tại Nam Kỳ (Cochinchina) với các lực lượng ở Tây Nguyên. Các mục
tiêu khác là tỉnh Lâm Đồng, Bình Thuận, Phước Tuy, Long Khánh, và Biên Hòa.
Để chuẩn bị
cho chiến dịch (CD), Trung ương cục miền Nam đã huy động dân thường để đóng góp
140 ngàn ngày công để di chuyển và dự trữ tiếp tế. Bộ tư lịnh Mỹ tại VN hay
MACV đã tịch thu một tài liệu nói rằng địch đã dự định một “Điện biên phủ thứ
hai” nhắm vào các quận và tỉnh lỵ phía bắc của Sài Gòn.
Ngày
9/5/1965, một tên lính
địch đã đầu thú tại Sông Bé, tỉnh lỵ của tỉnh Phước Long, có dân số khoảng 15
ngàn và cách SG 119 km về phía đông bắc. Y khai rằng địch sẽ tấn công tỉnh lỵ
này. Ngày kế, một tên khác ra đầu thú khai rằng cuộc tấn công sẽ xảy ra vào buổi
tối khiến tỉnh trưởng báo động 50/100 quân số phòng thủ. Quân phòng thủ của tỉnh
lỵ gồm 250 lính của TĐ 36 BĐQ và 150 lính ĐPQ. Ngoài ra còn có 36 cố vấn Mỹ, phần
lớn thuộc Toán T-34 LLĐB, và họ cũng thuộc toán cố vấn của tỉnh. Nhiều
lính Mỹ đã nghĩ rằng tỉnh trưởng đã phản ứng thái quá (overreact) khi ra lịnh
như vậy.
Mặt trận
B-2 đã tập hợp ba
trung đoàn bộ binh để phát động cuộc Tổng
công kích mùa Hè tại QK-3 gồm các trung đoàn 271 (còn gọi là trung đoàn 1) và
272 (còn gọi là trung đoàn 2) của Quân Giải phóng miền Nam, viết tắt là PLAF;
và trung đoàn 273 tân lập (còn gọi là trung đoàn 3) của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Ngoài ra còn
có TĐ 840 của quân giải phóng miền nam, hai trung đội đặc công, và một đơn
vị pháo mới, ngoài cối và súng không giật cơ hữu, có thêm 2 khẩu sơn pháo (howitzer)
75 ly, hai cối 82 ly, tám súng không giật 75 ly, và 8 khẩu đại liên.
Kế hoạch này, đã được cấp chỉ
huy của địch tập dượt (rehearse) bằng cách dùng 1 sa bàn để cho lính thực tập,
gồm TĐ 1 của trung đoàn 271, và TĐ 840 chiếm tỉnh lỵ Sông Bé trong khi một TĐ của
trung đoàn 272 chiếm quận lỵ Phước Bình. Phần còn lại của lực lượng này nằm chờ
phục kích các đơn vị của chánh phủ (CP) tiếp viện. Điểm yếu nhứt của kế hoạch liên
quan đến pháo yểm. Phần lớn pháo phải được khuân vác hay kéo bằng người từ rất
xa qua địa thế hiểm trở để tới chiến trường. (Thời đó quân CSBV chưa dùng xe Molotova
để kéo đại bác như từ 1972 trở về sau – ND). Điều này khiến quân số suy giảm do
mệt nhọc hay bịnh. Sự hao hụt (attrition) này làm giảm số đạn dành cho trận
đánh.
Ảnh 1: bản đồ tỉnh Phước Long. Tỉnh lỵ Sông Bé nằm trong quận
Phước Bình. Ảnh 2: Bản đồ tỉnh Phước Long trong trận đánh tháng 12/1974.
Ảnh 3: đại bác, còn gọi là sơn
pháo 75 ly, do Mỹ sản xuất. Trong đệ nhị thế chiến, Mỹ đã viện trợ cho Liên
Xô để đánh Đức. Những súng này được LX viện trợ cho Trung Cộng, và TC viện trợ
cho CSBV.
Quân NỔI DẬY đã tấn công vào
sáng sớm ngày 11/5/1965. Chỉ trong 25 phút, họ đã tràn ngập quận lỵ Phước
Bình, nhưng tỉnh lỵ chống trả dữ dội. Do điều nghiên kỹ từ trước, pháo binh địch
đã bắn trúng nhiều mục tiêu quanh tỉnh lỵ trong những phút đầu tiên của trận
đánh. Bộ binh địch đã xung phong, chiếm nhà của tỉnh trưởng, trạm cảnh sát, và
phần lớn tỉnh lỵ. Quân tấn công đã chiếm 4 xe thiết giáp, dùng nó để bắn lại
quân chánh phủ. Tuy nhiên, quân nổi dậy đã gặp khó khăn, khi tới doanh trại của
cố vấn. Vì nghĩ rằng BCH của tiểu khu không thể chống trả một cuộc tấn công, vào
những ngày trước đó, trung tá Alton Park, chỉ huy của Toán B-34, đã lập một hệ
thống công sự bên trong hàng rào phòng thủ. Vì ko biết những công sự này, nên
pháo của VC đã ko gây hư hại. Tuy nhiên pháo địch đã làm Park bị thương nặng khiến
thiếu tá Mitchell Sakely, chỉ huy phó, thay thế.
Một trung đội đặc công đã dẫn
đầu cuộc tấn công này. Chúng xuyên qua hàng rào bên ngoài của doanh trại cố vấn
vì đại đội ĐPQ bể phòng tuyến.Trận chiến diển ra bên trong và chung quanh các
tòa nhà của doanh trại. Chúng chiếm nhà ăn, nơi lính Mỹ dùng làm trạm y tế, giết
vài lính Mỹ. Một trong những người nằm bất động bên trong là trung tá Park. Một
tên lục soát túi áo ông và bắn vào lưng ông. Trung sĩ Richard Bartlett, bị
thương và giả chết. Sau khi đá vào trung sĩ vì nghĩ rằng ông này đã chết, một
tên địch đặt súng trên người của trung sĩ để tác xạ. Mỗi lần y bắn, đạn sướt
vào tay của trung sĩ. Ông nằm chịu trận khoảng 20 phút cho tới khi quân Mỹ tái
chiếm phòng ăn.
Tình hình tuyệt vọng xảy ra
khắp nơi trong trại, dù vài chỗ vẫn còn chống cự dữ dội. Sáu mươi lính BĐQ đã đẩy
lui một TĐ địch dọc theo một đoạn của chu vi phòng thủ, trong khi đó hai phóng
viên nhà báo bất ngờ có mặt tại chỗ đã dùng súng trường để bảo vệ các xạ thủ
súng cối của căn cứ. Ở cạnh phía tây của trại, hai hạ sĩ quan LLĐB đứng trên vỏ
đạn ngập mắt cá chân, để điều khiển súng máy suốt đêm dù bị nhiều thương tích. Ngay
cả một bác sĩ của lục quân cũng cầm súng. Khi một binh sĩ hỏi bác sĩ có vi phạm
Quy ước Geneva khi cầm súng, bác sĩ trả lời, “Đây là thuốc ngừa bịnh, tôi bắn
chúng trước khi chúng bắn tôi.”
Dù trận chiến tiếp diễn,
nhưng pháo binh của địch giảm bớt (slacken) vì thiếu đạn. Lúc 0300 giờ, các
gunship của lục quân Mỹ từ đại đội 197 không vận đã bay phía trên trại để
yểm trợ quân phòng thủ. BĐQ đã phản công, nhưng bị đẩy lui và chỉ huy tử trận.
Vào lúc bình minh, mỗi bên bám giữ một phần của trại, nhưng không bên nào có thể
lấn tới (make headway).
Đoán biết địch sẽ tấn công
quân tiếp viện, phe VNCH phản ứng cẩn thận. Một tiểu đoàn BĐQ, tiến từ phía tây
nam, dọc theo liên tỉnh lộ 1A, về phía đông bắc, xem bản đồ đính kèm. Họ đã
phát hiện và né tránh một phục kích trước khi tới tỉnh lỵ Sông Bé khoảng giữa
trưa của ngày 11/5. Các trực thăng Mỹ chở thêm viện quân, nhưng ko gặp chống trả
của địch lúc đổ quân. Giao tranh nhỏ lẻ tiếp tục trong và quanh tỉnh lỵ suốt
ngày, nhưng vì sắp hết đạn nên địch bắt đầu rút lui. Các máy bay đồng minh, bao
gồm các oanh tạc cơ A-1E Skyraider và B-57 Canberra của Không quân Mỹ và
gunship của lục quân tấn công (harried) dù trời u ám. Thành phần chủ lực của địch
đã chờ tới đêm 11-12/5 để chém vè. Một TĐ của trung đoàn 48 sđ 18 bộ binh, tiến
từ đông bắc, đã đụng một TĐ của quân nổi dậy vào chiều ngày 12/5 và, sau 1 đụng
độ ác liệt đã chiến thắng. Vì ko thể chiếm tỉnh lỵ Sông Bé nhanh chóng hay diệt
quân tiếp viện, và thiếu đạn để đánh lâu dài, Mặt trận B-2 đã quyết định đoạn
chiến (not to press its luck). Nếu họ tiếp tục đánh, tình hình có thể xấu hơn với
quân nam VN.
Sau đó 2 bên đều nói mình
chiến thắng. Phía MTGPMN đã chiếm 1 quận lỵ và một phần tỉnh lỵ trong vài giờ.
Theo quân sử CS, họ đã giết 1.389 quân Việt Mỹ, gồm 30 người Mỹ, bắn rơi 14 máy
bay, tịch thu 700 súng. Thực tế, chiến quả của họ ko được như vậy. Quan trọng
nhứt, họ đã ko thể thực hiện (pull off) mục tiêu chánh của chiến dịch là phục
kích quân tiếp viện như đã xảy ra ở Bình Giả năm tháng trước. Trái với tuyên
truyền của CS, quân nam VN chỉ có 58 CHẾT, 96 BỊ THƯƠNG, và 83 MẤT TÍCH. Mất
109 súng, 21 máy truyền tin, và 4 xe thiết giáp, nhưng sau đó các xe này bị máy
bay phá hủy. Có 5 lính Mỹ chết, 13 bị thương. Trung tá Park sống sót. Một máy
bay B-57 rơi vì hỏa lực địch. Đại đội 197 không vận đã chở 200 lính và bắn
429 rocket và 53.500 đạn súng máy. Con số thương vong của dân thường dưới 80
người. Như thông thường, phe CS, im lặng trước tổn thất của họ, nhưng cố vấn tại
chỗ cho biết có 297 cộng quân chết. MACV suy đoán thương vong của địch có thể tới
1000 người. Dù là một trận đánh đẫm máu, nhưng dựa vào kết quả thì quân đồng
minh đã thắng trận đầu của Chiến dịch mùa hè của CS.
Bài viết này dịch từ Advice and Support: The Middle Years, January 1964-June 1965 từ trang 619-621.
Ảnh lấy sách này và từ trên
mạng.
San Jose ngày 24/5/2026.
Tài Trần
====
