Trận chiến sau cùng tại Quảng Tín

 

Huy Văn

 

 

(Chân thành cảm ơn:

Trung Tá Hoàng Phổ, Liên Đoàn Phó LĐ12 BĐQ

Thiếu Tá Hồ Văn Hạc, Tiểu Đoàn Trưởng TĐ 39/LĐ12 BĐQ

Đại Úy Nguyễn Trung Tín, Y sĩ Trưởng LĐ12 BĐQ

Đại Úy Trần Văn Quy, Tiểu Đoàn Phó TĐ 37/LĐ12 BĐQ

Đại Úy Trần Văn Vương, Đại Đội Trưởng ĐĐ3/37/LĐ12 BĐQ

Trung Úy Võ Văn Hiền, Đại Đội Trưởng ĐĐ2/37/LĐ12 BĐQ

Trung Úy Nguyễn Duy Tân, Đại Đội Trinh Sát TrĐ 5/SĐ 2BB

Thiếu Úy Đỗ Văn Tuấn, Đại Đội Phó ĐĐ2/TĐ2/TrĐ 5/SĐ 2BB

đã góp thêm chi tiết về tình hình chiến sự và những địa danh liên quan tới các trận đánh.)

 

 

Đầu tháng 3-1975

 

    Tướng Trưởng cho lệnh rút Liên Đoàn 12 BĐQ từ Quảng Ngãi về hậu cứ tại Đà Nẵng (thôn Phú Lộc, xã Hòa Minh) để tái trang bị và bổ sung quân số. Đây là lần hành quân dai dẳng nhứt của Liên Đoàn, khi hành quân liên tục suốt từ đầu tháng 4/1974 trong các tỉnh Quảng Ngãi, Quảng Tín, rồi đến các quận trong địa bàn phía tây của tỉnh Quảng Nam (phần lớn là bảo vệ quận Đức Dục trong trận tái chiếm Nông Sơn tháng 7/1974). Sau đó, Liên Đoàn có nhiệm vụ giữ an ninh sườn trái, khu vực đồng bằng Hà Nha thuộc quận Đại Lộc, để Nhảy Dù rồi Thủy Quân Lục Chiến rảnh tay cự địch tại Hà Nha và cao điểm 1062 vào tháng 10/1974) và cuối cùng là trở vào Quảng Ngãi từ đầu tháng giêng 1975 (bảo vệ quận Minh Long và mặt tây bắc của Tiểu Khu) cho đến sau Tết.

 

   Một tuần trôi qua thật nhanh, nhưng cũng vừa đủ để chỉnh đốn và nhận thêm quân số bổ sung. Đây cũng là khoảng thời gian kỷ lục để Liên Đoàn nhận lại tất cả những quân nhân cơ hữu vốn đã có mặt ở Saigon, Dục Mỹ hay Vũng Tàu để học các khóa huấn luyện chuyên môn về Tiếp Liệu, Tổng Quản Trị, Truyền Tin, Quân Báo, Bộ Binh Cao Cấp và cả Viễn Thám.

 

   Thời gian một tuần cũng vừa đủ để Liên Đoàn 12 BĐQ triệu hồi Đại Đội Trinh Sát 12 từ Dục Mỹ và những sĩ quan ưu tú của các Tiểu Đoàn được gởi đi học, trong số những vị này có Đại Úy Trần Văn Vương của Tiểu Đoàn 37 BĐQ, Đại Úy Thông thuộc Ban 4 Liên Đoàn và Đại Úy Trần Văn Quy, người chịu trách nhiệm dẫn bốn Đại Đội Trinh Sát của các Liên Đoàn BĐQ thuộc Quân Khu 1 về thụ huấn ở quân trường BĐQ tại Dục Mỹ. Ngoại trừ Đại Úy Quy chuyển qua làm Tiểu Đoàn Phó TĐ 37 BĐQ, những vị khác đều trở lại vị trí cũ của mình như trước khi được gởi đi học các khóa chuyên môn.

 

   Tuần lễ đầu tháng 3-1975 cũng là mốc thời gian khai mào cho một cuộc quyết đấu sinh tử giữa Quân Lực VNCH và bộ đội chính quy Bắc Việt, vì bỗng dưng áp lực địch gia tăng một cách trầm trọng trên toàn lãnh thổ của Quân Khu 1 và trên vùng Hoàng Triều Cương Thổ thuộc Quân Đoàn II và Quân Khu 2. Tin tức chiến sự mỗi ngày một căng thẳng suốt từ Quảng Trị đến Quảng Đức.

 

   Ngay khi địch tung quân vào Quảng Đức (tấn công tỉnh lỵ Gia Nghĩa, và quận Kiến Đức) vào ngày 08-03-1975, thì Liên Đoàn 12 BĐQ đã có mặt tại vùng tiếp giáp giữa quận Thăng Bình của tỉnh Quảng Tín và quận Quế Sơn của Quảng Nam, để vừa góp phần bảo vệ khu vực phía tây bắc thị xã kiêm tỉnh lỵ Tam Kỳ, vừa cùng với Trung Đoàn 56/ SĐ3BB đề phòng địch quân dùng hành lang Hiệp Đức- Quế Sơn lấn chiếm về phía đông, tức quốc lộ 1 và ven biển.

 

   Lúc đầu không thấy động tĩnh của địch trong vùng thung lũng Quế Sơn và phần đất giáp ranh giữa hai tỉnh Quảng Nam và Quảng Tín, nhưng chiều ngày 08-03-1975, sơn pháo của địch rót đạn liên tục vào vị trí của Bộ Chỉ Huy Liên Đoàn 12 BĐQ đóng tại căn cứ Hương An thuộc quận Thăng Bình, tỉnh Quảng Tín. Không có thiệt hại nhân mạng, nhưng kho đạn của căn cứ bị trúng một quả 122 ly làm nổ tung một số lớn đạn dược tồn trữ. Không có cách để dập tắt ngọn lửa vì đạn nổ liên tục .

 

   Cột khói đen ngòm, nghi ngút, dựng cao trên nền mây càng làm lộ rõ mục tiêu. Hương An bị pháo kích cho đến tối, nhưng mối lo ngại nghiêng về phía Tam Kỳ vì tin tình báo cho biết toàn bộ Sư Đoàn 2 CSBV cùng với một lực lượng tăng cường gồm các Trung Đoàn biệt lập của quân khu 5 CS và cả thành phần chủ lực tỉnh cũng đã có mặt trong vùng núi của hai quận Tiên Phước và Hậu Đức của tỉnh Quảng Tín. Thêm một lần nữa, người Lính QLVNCH lại lâm vào thế bị động và chỉ biết chờ địch chọn địa thế và mục tiêu để bày cuộc chơi.

 

Thứ hai 10-03-1975

   Tờ mờ sáng, địch đồng loạt tấn công Chi Khu Tiên Phước và Hậu Đức. Sau thời gian chừng hơn nửa năm được sống trong yên bình, người dân khốn khổ của hai quận miền núi này lại phải gồng gánh nhau tản cư và các cao điểm cũng như những căn cứ trọng yếu quanh các chi khu và dọc theo hai bên Tỉnh Lộ 533 nối Tam Kỳ- Tiên Phước, lại trở thành chiến trường đẫm máu.

 

  Địch tung lực lượng hùng nhậu nhứt của quân khu 5 là Sư Đoàn 2 CSBV với nòng cốt là Trung Đoàn 31 và 38, cộng với Lữ Đoàn 52 cùng một tiểu đoàn đặc công tăng cường. Ngoài ra, còn có hai Trung Đoàn pháo 368, 572 cùng với Trung Đoàn cao xạ 573 và Trung Đoàn 574 thiết giáp. Tất cả mọi nỗ lực của địch đều tập trung vào chiến trường Tiên Phước - Phước Lâm (Hậu Đức) để làm bàn đạp tràn xuống đồng bằng và tiến chiếm thị xã Tam Kỳ.

 

   Không có gì khác lạ trong ý đồ hành quân của địch. Vẫn là những màn thí quân, bất chấp phi pháo thường xuyên hỗ trợ cho các đơn vị trú phòng. Tuy nhiên, đến xế trưa cùng ngày thì tin tức chiến sự tại các vùng núi Tiên Phước đều lâm vào tình trạng nguy ngập, khi trung đoàn 38 CSBV đã bắt đầu trực xạ bằng đại bác 122 ly và 85 ly không giựt vào quận lỵ Phước An. Trong khi đó, Lữ Đoàn 52 CSBV bắt đầu xung phong tại các chốt chiến lược ở phía tây và tây nam của Chi Khu Tiên Phước là núi Tú Sơn (căn cứ 211) và núi Phú Mỹ (cao điểm 300).

 

   Mặc dù được sự hỗ trợ tối đa của Không Quân (từ Đà Nẵng vào oanh kích) và của pháo binh diện địa, các đơn vị trấn thủ tại Tiên Phước và Hậu Đức vẫn bị địch tràn ngập sau gần một ngày cố thủ. Các Liên Đoàn ĐPQ 912 và 916 mở đường máu rút lui khỏi khu vực giao tranh để bảo toàn lực lượng (và sau đó đảm trách nhiệm vụ ngăn chặn địch tại phía đông của thị xã Tam Kỳ, tức bên kia quốc lộ 1, về phía biển).

 

   Để ngăn cản bước tiến quân của địch, Trung Đoàn 5/ SĐ2 BB đang hành quân trong tỉnh Quảng Ngãi được điều động trở về Quảng Tín để giải tỏa khu vực Suối Đá, Bàn Quân và rải quân dọc theo tỉnh lộ 533, cũng như tại các cao điểm chiến lược tại tỉnh lộ 531, bên phía hữu ngạn (hướng Bắc) của sông Tam Kỳ. Cùng lúc đó Liên Đoàn 12 BĐQ nhập cuộc sau gần một năm tạm xa Quảng Tín.

 

   Bộ Chỉ Huy Liên Đoàn 12 BĐQ vào đóng chung với Tiểu Khu, còn hậu trạm thì nằm trong Trung Tâm Yểm Trợ Tiếp Vận ngay kề bên. Các Tiểu Đoàn 21BĐQ và 37BĐQ được tung ngay vào vùng đồi Đức Tân, núi Khánh Thọ Đông, núi Cấm và rải dài bên cánh phải, về hướng bắc của trung đoàn 5/ SĐ 2BB. Tiểu Đoàn 39 BĐQ án ngữ dọc theo tỉnh lộ 586 (Kỳ Phú, Cẩm Khê, Phú An , Phú Thứ, Ngọc Nam ...), trên vùng núi Dương Côn và núi Ngọc. Cao điểm 400 mét này là chốt quan sát trọng yếu, để kiểm soát toàn bộ khu vực đồng bằng phì nhiêu của phía tây bắc thị xã Tam Kỳ, tỉnh Quảng Tín.

 

Thứ ba 11/03/1975 - Thứ bảy 15/03/1975.

   Trung Đoàn 5/SĐ 2 BB vừa vào vùng là chạm địch dữ dội tại khu vực Phước Lâm, Suối Đá (tỉnh lộ 533) và tại Dương Lâm (núi Yon), núi Lân cùng  các cao điểm dọc theo tỉnh lộ 531. Cuộc phản kích của các đơn vị VNCH gặp phải sức kháng cự khá mãnh liệt của địch quân. Tuy Quân Lực VNCH đang trong tình trạng khan hiếm đạn dược và quân dụng một cách trầm trọng, các đơn vị tham chiến tại Quảng Tín vẫn nhận được sự yểm trợ tối đa của pháo binh cơ hữu Sư Đoàn 2 BB và của Không Quân Đà Nẵng với những phi vụ oanh tạc bằng A-37 ngay từ ngày đầu nhập trận.

 

   Cùng lúc đó, địch không ngớt pháo kích vào thị xã Tam Kỳ gây thương vong và thiệt hại tài sản cho nhiều người dân vô tội tại khu vực chung quanh Tiểu Khu và Bệnh Viện Quảng Tín.  Cuộc chiến giằng co hầu như bất kể đêm hay ngày tại Quảng Tín, đã trở thành mối quan tâm hàng đầu của Tướng Ngô Quang Trưởng nên ông ra lệnh cho tướng Nguyễn Duy Hinh, Tư Lệnh SĐ 3BB, điều động Trung Đoàn 2/Sư Đoàn 3BB, từ Quảng Nam vào tăng cường cho mặt trận Tam Kỳ trong ngày 13/03/1974.

 

    Như biết được kế hoạch điều binh của Quân Đoàn I, Quân Khu 5 của địch gom các lực lượng từ Quế Sơn và Hiệp Đức (gồm một tiểu đoàn chủ lực tỉnh, các tiểu đoàn biệt lập và một trung đoàn chính quy lấy từ lực lượng đang kiểm soát vùng Nông Sơn- Trung Phước) tấn công để tạo áp lực tại phía tây Thăng Bình và ngay ranh giới hai tỉnh Quảng Nam, Quảng Tín trong hai ngày 14 và 15/3/1975.

 

    Do đó, Trung Đoàn 2/SĐ3BB - thay vì xuống Quảng Tín để tiếp viện cho mặt trận Tam Kỳ- đã phải chuyển hướng để hành quân khẩn cấp vào khu vực thung lũng Quế Sơn và chạm địch ngay lập tức tại vùng đồng bằng trải dài giữa hai tỉnh lộ 535 (Quảng Nam) và 534 (Quảng Tín). Ngoài một tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 4/ SĐ 2BB từ Chu Lai, được tăng viện khẩn cấp cho trung đoàn 5/ SĐ2 BB, thì không còn đơn vị nào khác để tiếp ứng cho Tam Kỳ kể từ ngày 15-03-1975.

 

   Tuy nhiên, dù phải đương đầu với một lực lượng đông gấp 3 lần về mặt quân số, các đơn vị của SĐ2 BB và LĐ12 BĐQ cũng đã oanh liệt tái chiếm và giữ vững vị trí tại các trọng điểm Suối Đá, Đức Tân, Dương Lân (cao điểm 90, trong vùng núi Yon) Phú Ninh, Khánh Thọ Đông và núi Dương Côn. Chiến tranh về gần làm Tam Kỳ rúng động, ngoài các trường học đã phải đóng cửa từ ngày 10/03/75 (vì tính mạng của học sinh bị đe dọa trầm trọng khi địch pháo kích bừa bãi vào thị xã) thì Tam Kỳ vẫn sinh hoạt bình thường trong tiếng súng lớn, nhỏ liên tục vọng về hoặc tiếng đạn pháo nổ ngay trong phố.

 

Chúa nhựt 16/03/1975 - Thứ năm 20/03/1975.

   Để dễ dàng theo sát diễn tiến của các trận đánh và cũng để thu ngắn thời gian tiếp nhận quân nhu và đạn dược, Bộ Chỉ Huy Liên Đoàn 12 BĐQ dời bản doanh từ trong Tiểu Khu ra khu vực nhà ga xe lửa cũ, ở ngoại ô, phía tây bắc Tam Kỳ, còn hậu trạm của các tiểu đoàn thì được đưa vào trung tâm thị xã và đóng tại khu nhà dành cho Uỷ Ban Liên Hiệp 4 Bên trước đây.

 

    Dãy nhà này chỉ cách trường trung học công lập Trần Cao Vân- nơi đặt bản doanh của Bộ Tư Lệnh tiền phương SĐ 2 BB- chừng 2, 3 khu phố. Nhịp độ giao tranh bắt đầu tăng dần từ ngày 16/03/1975 nên đã có thêm nhiều đơn vị hành chánh và công sở phải đã phải ngưng hoạt động. Không khí chiến tranh đã thật sự tràn về thị xã vốn bình yên nằm trên quốc lộ 1 bấy lâu nay, với các màu áo trận và quân xa thường xuyên qua lại nhiều hơn.

 

   Tuy vậy, vẫn còn sinh khí trong sinh hoạt hằng ngày, nhờ hàng quán mở cửa buôn bán bình thường và các phương tiện giao thông công cộng vẫn được duy trì trên đường phố. Trong khi tình hình ở hướng đông của quốc lộ 1- tức phần lãnh thổ dọc theo ven biển- chỉ rộn lên vài cuộc chạm súng giữa du kích với các đơn vị ĐPQ và Nghĩa Quân, thì bên hướng tây và tây nam của Tam Kỳ đã xảy ra những trận giao tranh khốc liệt giữa bộ đội chính quy Bắc Việt và các đơn vị của Bộ Binh và BĐQ tại các trọng điểm Suối Đá, Đức Tân, Dương Lân, Phú Ninh (SĐ 2BB) Khánh Thọ đông, núi Dương Côn và núi Ngọc (LĐ 12BĐQ)

 

   Ý đồ của địch quân đã bộc lộ rõ ràng khi đánh tốc chiến để dứt điểm Tam Kỳ, sau khi đã làm chủ được toàn vùng phía tây (Tiên Phước) và tây nam (Hậu Đức- Phước Lâm) một tuần trước đó. Các đơn vị VNCH bị lâm vào tình trạng thiếu hụt quân số và đạn dược một cách trầm trọng. Con đường vào Chu Lai thường xuyên bị du kích của địch quấy phá dọc theo đoạn Kỳ Liên - Lý Tín nên các đoàn công voa tải đạn đã hết sức vất vả trong hành trình hầu như từng ngày.

 

   Trong khi Trung Đoàn 5/ SĐ 2 BB và Liên Đoàn 12 BĐQ dốc hết toàn lực để chống giữ tại phòng tuyến phía tây và tây nam để bảo vệ Tam Kỳ, thì địch cũng ra sức cô lập tỉnh Quảng Tín bằng cách thường xuyên quấy rối rồi tấn công quận Lý Tín, cắt đường tiếp vận ở phía nam và gây áp lực để cầm chân Sư Đoàn 3BB và Thiết Kỵ 11 tại Thăng Bình, quận cực bắc của tỉnh Quảng Tín.

 

Ngày thứ sáu 21/03/1974 và thứ bảy 22/03/1975

   Vào lúc rạng đông ngày 21/03/1975, địch tấn công các căn cứ 175 tại Suối Đá và tại cao điểm 375 (trên đỉnh Bàn Quân), cũng như tại núi My (cao điểm 78), Dương Lâm (cao điểm 97) và trên vùng núi Yon (nơi có căn cứ 83). Ngoài ra, trung đoàn Ba Gia của địch, được thiết giáp và 2 tiểu đoàn chủ lực tăng cường, cũng tấn công các đơn vị khác của Trung Đoàn 5/SĐ2 BB tại núi Tân Lợi, đồi Phú Ninh và khu vực núi Cốc, Núi Lân, dọc theo hành lang của tỉnh lộ 531 và con sông Tam Kỳ.

 

   Trong khi Trung đoàn 5 vất vả chống đỡ tại phía tây nam, thì tình hình chiến sự tại phòng tuyến của Liên Đoàn 12 BĐQ ở hướng tây và tây bắc của Tam kỳ, cũng sôi động không kém. Địch mở đầu trận chiến bằng cách cho đặc công giựt sập cầu Kỳ Phú, trên tỉnh lộ 586 ở phía tây bắc Tam Kỳ đêm 21/03/1975. Sau đó, các lực lượng thuộc tỉnh đội (D72) và huyện đội Tam Kỳ (V12) đồng loạt tấn công núi Cấm, núi Kỳ Phước (cao điểm 104)

 

   Đồng thời, địch tung lực lượng chủ lực tỉnh uy hiếp khu vực Cẩm Khê và núi An Hà, để Sư Đoàn 2 CSBV tung toàn lực tấn công phòng tuyến của các Tiểu Đoàn 21 và 37 BĐQ tại vùng đồi Đức Tân, Thạnh Đức (Kỳ Ngọc, Kỳ Long , Kỳ An) Khánh Thọ Đông (cao điểm 110), cũng như tại tuyến đóng quân của Tiểu Đoàn 39 BĐQ trên núi Dương Côn, núi Ngọc và tại xã Kỳ Phú.

 

Các đơn vị tham chiến tại Quảng Tín đã cạn quân trừ bị và không còn đường tiếp ứng , vì sau khi đoàn xe phối hợp của sư đoàn 2 BB và LĐ12 BĐQ tải chuyến đạn cuối cùng từ Chu Lai về Tam Kỳ vào trưa ngày 22/03/1975, thì trung đoàn 36 của bộ đội cộng sản đã thành công trong việc tấn công và cô lập quận Lý Tín ngay đêm hôm đó, để cắt đứt quốc lộ 1 và ngăn chặn ý định tăng cường cho Tam Kỳ hai tiểu đoàn còn lại của trung đoàn 4/SĐ2 BB theo lệnh của Chuẩn Tướng Trần Văn Nhựt, Tư Lệnh SĐ 2 BB.

 

Cường độ giao tranh tại Quảng Tín đã lên đến mức tử chiến trong hai ngày 21 và 22/03/1975. Báo cáo thương vong từ các nơi gọi về đã lên đến mức báo động và trong khi đó thì phi pháo cũng bị hạn chế về mặt số lượng. Chỉ riêng pháo đội (gồm 4 khẩu 105 ly) của liên đoàn 12 BĐQ vừa nhận tiếp tế ngày 22/03, thì ngay buổi tối hôm đó, đã gọi về Bộ Chỉ Huy Liên Đoàn xin thêm đạn.

 

Bộ Tư Lệnh tiền phương của Sư Đoàn 2BB cũng rối rắm không kém, khi ban 4 của LĐ12 BĐQ vào tận bản doanh đặt trong trường trung học tỉnh lỵ (trường Trần Cao Vân), để xin thêm đạn dược và các loại tiếp liệu phẩm cần thiết. Mang tiếng là tăng phái cho sư đoàn 2BB, nhưng Phòng 4 của sư đoàn cũng rất công bằng với BĐQ trong việc phân phối đạn dược. Phải nói là cả hai đơn vị đang "đồng cam cộng khổ", vì tiếp liệu thì như mưa rào tưới ruộng khô, mà nhu cầu chiến trường lại đang bước vào giai đoạn xả láng của một canh bạc. Thật là buồn lòng khi mọi thứ đều phải tiết kiệm, kể cả xương máu của chiến sĩ QLVNCH.

 

   Từng đơn vị của sư đoàn 2BB và BĐQ lần lượt bể tuyến. Các căn cứ của BĐQ trên Dương Côn, núi Ngọc, Khánh Thọ cùng với vùng đồi Thạnh Đức tiếp theo nhau rơi vào tay địch quân. Dưới áp lực của cộng quân, tiểu đoàn 21 và 37 BĐQ đành rút về cố thủ tại vùng Xuân An, Chiên Đàn, Phú Trạch, còn Tiểu Đoàn 39 BĐQ thì bảo vệ mặt bắc dọc theo tỉnh lộ 586. Sư đoàn 2BB ra sức phá vòng vây, rồi lui binh từ Bàn Quân, núi Cốc, Kỳ Tân, Dương Lâm về tận Trường Xuân, Khánh Tân, sau đó tái tổ chức lại đội hình và tuyến phòng thủ tại vòng đai quanh Xuân Trung, Phú Trà, Kỳ Nghĩa là những xã, thôn, ấp phía tây nam, ngay cạnh phi trường Tam Kỳ.

 

    Một số quân nhân bị lạc đơn vị nên đã di tản qua phòng tuyến của bạn, như trường hợp của nhiều quân nhân thuộc các toán trinh sát của Trung Đoàn 5 đã theo BĐQ rút về Chiên Đàn, Phú Trạch. Có người còn về tận thị xã Tam Kỳ trình diện ngay tại bản doanh Bộ Tư Lệnh tiền phương Sư Đoàn 2BB đặt tại trường Trung Học công lập Trần Cao Vân. Ngược lại, đã có khá nhiều chiến sĩ Biệt Động Quân từ cao điểm Charo (Khánh Thọ đông) và vùng đồi Đức Tân- sau khi tan hàng-  cũng đã dạt về phía Dương Lâm và kẹt luôn tại đó với các thành phần của Tiểu Đoàn 2/5/SĐ 2BB còn đang cố thủ.

 

Chúa nhựt 23/03/1975

   Địch bày thế trận, chọn sân chơi. Ta lâm vào thế bị động ngay từ phút đầu giao tranh. Địch chiếm đâu, giữ đó. Ta cạn láng lần hồi, nên đành quặn lòng để đất rơi vào tay địch. Dân cũng cùng đường lánh nạn. Đa số phải ở lại nơi chôn nhau cắt rốn, vì không thể theo chân của Lính, như trường hợp dân lành của vùng núi Tiên Phước- Hậu Đức đã làm trong những ngày vừa qua.

 

   Trên đường lui quân vội vã, đã có nhiều tử sĩ phải nằm lại trên tuyến đầu. Trong giờ phút quyết liệt nhứt của chiến trận, sự di tản của toàn thể thương binh đã là một cố gắng tột cùng của các đơn vị. Việc bỏ lại xác của đồng đội các cấp tại mặt trận là việc chẳng đặng đừng. Chưa nói đến sự quyết tử của Tiểu Đoàn 2/5/ SĐ 2BB khi gọi phi pháo dập ngay trên hố chiến đấu, khi họ đã "cài răng lược" với quân địch.

 

   Hành động anh hùng này đã chặn đứng sự di chuyển của cộng quân tại tỉnh lộ 531 và 533 trong đêm 22/03/75. Nhờ đó mà ngày hôm sau, Trung Đoàn 5 mới có cơ hội chỉnh đốn lại đội hình và dàn trận tuyến mới, chỉ cách Tam Kỳ chừng một tầm đạn hiệu quả của súng cối 61 ly (1km). Sự hy sinh nào cũng kèm theo nỗi đau lòng khôn tả. Dân không còn Lính để bảo vệ làng thôn nên đành mang danh phận "vùng giải phóng". Lính không còn Dân thì chẳng khác gì con cá thiếu nước hay con người thiếu dưỡng khí.

 

   Hậu phương của địch là rừng núi thâm sâu, là Trường Sơn ngút ngàn cây lá. Hậu phương của Lính là thôn trang phú túc và thành thị muôn màu. Nay thôn trang đã lọt vào tay địch, nên người Lính co về bảo vệ phố xá của phần đất tự do, bây giờ đã trở thành một ốc đảo. Tam Kỳ vẫn gượng sống từng ngày và gần như bị tê liệt hoàn toàn khi đến thứ bảy 22/03/75 thì Ty Bưu Điện Tam Kỳ cũng phải chính thức ngừng hoạt động.

 

   Bỗng dưng tiếng súng vang trời từ hai tuần qua thưa dần rồi im hẳn vào buổi xế trưa của ngày 23/03/1975. Các đơn vị tham chiến hối hả chấn chỉnh nhân lực. Việc tái phối trí cũng như di chuyển thương binh được thực hiện trong tình trạng khẩn cấp. Chỉ đáng buồn hơn hết là đạn dược đã cạn. Sau mấy ngày cao điểm vừa qua, ai cũng đau lòng vì chuyện đánh đấm mà phải dè xẻn, tính toán về mặt yểm trợ và tiếp vận.

 

   Người Lính QLVNCH chưa bao giờ lâm vào tình trạng bi đát như lúc này. Trong khi cường độ của cuộc chiến mỗi ngày một leo thang, thì phi pháo đều bị hạn chế, vì không phải chỉ có Quảng Tín mà các đơn vị trên toàn cõi Quân Đoàn I và Quân Khu 1- từ Quảng Trị vào tới Quảng Ngãi- đều có nhu cầu yểm trợ và yểm trợ ngang nhau. Thì cũng đành tới đâu hay tới đó. Lính mà Em!

 

   Chiến trường lắng dịu không có nghĩa là tình hình đã yên ổn. Trong hoàn cảnh của Tam Kỳ chiều nay thì câu hỏi lảng vảng trong đầu mọi người là đối phương đang toan tính những gì. Địch cũng đang gom quân chuẩn bị cho cú tấp dứt điểm, hay đang say men chiến thắng và chỉ lo vơ vét chiến lợi phẩm hoặc bận khoác lác với người dân hôm qua còn thuộc quốc gia, bây giờ đã nằm trong sự cai trị của nón cối và dép râu.

 

   Tam Kỳ đang sinh hoạt trong tình trạng người dân đã bỏ đi quá nửa. Trên gương mặt của từng người còn ở lại là nỗi bất an mặc dù quán xá vẫn bán buôn như thường lệ. Lính vẫn còn đây, Dân chưa tuyệt vọng. Chiều nay yên lắng nhưng ngày mai sẽ ra sao?!  Tam Kỳ đang hồi hộp từng giờ và không khí ngộp thở không khác gì đang ở ngay trong mắt bão.

 

  Sự tĩnh lặng rợn người trong toàn thị xã, càng chùng xuống khi hoàng hôn gác núi. Bóng tối dày đặc hơn thường lệ vì đã có nhiều nhà trống, sân không và phố xá thưa thớt xe cộ di chuyển trên đường phố. Đêm lại về trong đặc quánh thinh không. Đêm dài nhứt của Tam Kỳ đang bắt đầu với câu hỏi rồi mai sẽ ra sao?! Câu trả lời chỉ biết dành cho định mệnh!

 

 

Huy Văn

 

(Kính dâng hương linh Tử Sĩ các cấp của QL/VNCH đã hy sinh trong trận chiến sau cùng tại Quảng Tín, tháng 3/1975)

 

BÃI BIỂN THUẬN AN 

                                                           

QUÂN ĐOÀN I SỤP ĐỔ, BÀI HAI

Dịch từ trang 300-320 của quyển Black April của George Veith. 

- Trong chiến đấu, tinh thần của người lính bằng ba lần sức mạnh của đơn vị.

- ĐPQ Quảng trị và Thừa thiên ko hèn nhát nhưng tinh thần bị giao động. Họ thấy dân thường lủ lượt bỏ làng mạc nhà cửa, bồng bế con cái và gồng gánh mọi thứ quý giá trên người--trong đó có vợ con và thân của họ. Trước tình hình như vậy, làm sao họ còn tinh thần để chiến đấu."-- ĐT Trí đã viết sau 1975. 

LỜI NÓI ĐẦU: 

Trong các bài "Liên đoàn 15 BĐQ, sđ 1 bộ binh, TQLC đã chiến đấu ác liệt ở phía nam Huế từ 19/3 đến 22/3/1975" hay "Vì sao quân đoàn 1 sụp đổ", các bạn đã thấy:

1/ Phần lớn các trận tấn công của CS ở Quảng Trị và bắc Thừa Thiên trong giai đoạn này đều do các tiểu đoàn quân địa phương của VC tại tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên. Sở dĩ họ làm được điều này vì ở bắc Huế chỉ còn LĐ 147 TQLC. Nếu toàn bộ sđ TQLC tiếp tục trấn giữ Quảng Trị và sđ Nhảy Dù tiếp tục hành quân ở Thường Đức thì tôi nghĩ Huế đã ko mất dễ dàng như vậy, (vì Huế chỉ bị pháo kích chút đỉnh và đv CS tiến vào tiếp thu Huế chỉ là quân địa phương, nghĩa là du kích của tỉnh); và LĐ 147 TQLC đã ko phơi mình nơi "pháp trường cát" Thuận An và phải đầu hàng một đại đội du kích VC vì đói khát và hết đạn--vì trước đó họ được lịnh chỉ giữ vũ khí cá nhân và đi bộ về cửa biển này để được tàu bốc về Đà nẳng!

2/Trong khi đó những trận đánh ác liệt lại xảy ra ở nam Huế khi hai sđ 324 và 325 chính quy của csbv tấn công nhưng họ đã bị thiệt hại nặng khi gặp sự chống trả quyết liệt của các TĐ thuộc trung đoàn 1 và 54 sđ 1 bộ binh và hai TĐ 60 và 61 BĐQ.  Điều này chứng tỏ tinh thần chiến đấu của các đv này rất cao dù lúc đó đã mất Ban Mê Thuột.­­

=======

Sau đây là phần chuyển ngữ.

"Sau khi rút lui từ Quảng Trị, NGÀY 20 THÁNG 3, ĐT TQLC Nguyễn thành Trí đã tái triển khai lực lượng của ông dọc theo phòng tuyến Sông Mỹ Chánh. Ông giao liên đoàn (LĐ) 14 BĐQ và tàn quân của ĐPQ Quảng Trị, cùng với TĐ 7 TQLC chưa-bị-sứt-mẻ-gì-hết, canh giữ khu vực từ cầu Mỹ Chánh, nằm trên QL-1 ra tới bờ biển. Một phòng tuyến dài 11 dặm hay 17.7 km nhưng chỉ được bảo vệ bởi chưa tới 2.000 người. Các thành phần của thiết đoàn 1 vnch có nhiệm vụ bảo vệ QL-1 để chống lại một tấn công bằng thiết giáp của bắc quân. LĐ 147 TQLC được bố trí (array) dọc theo Sông Mỹ Chánh từ cầu Mỹ Chánh, nằm trên QL-1, tới vùng núi phía tây, và rải quân từ đó xuống Huế. (Nói thêm: theo Mũ Xanh Trần ngọc Toàn, cựu TĐT của TĐ 4 TQLC thì lúc đó phòng tuyến của TQLC nằm trên núi và ở phía tây của QL-1 gồm TĐ 7 ở phía bắc, giáp Sông Mỹ Chánh, TĐ 4 ở giữa, và TĐ 5 ở phía nam.-- người dịch). SĐ 1 bộ binh trách nhiệm vùng núi non ở tây Huế, và từ đó hướng về phía nam tới Sông Truồi, nơi LĐ 15 BĐQ trách nhiệm tới quận lỵ Phú Lộc. TĐ 8 TQLC của trung tá Nguyễn đăng Hòa giữ Phú Lộc, và một liên đoàn ĐPQ giữ Đèo Hải Vân. Tướng Lâm Quang Thi ko còn trừ bị nếu các phòng tuyến này bị thủng. Chỉ có không quân và, đôi khi tàu hải quân có thể yểm trợ quân bạn. 

Quân VNCH tại Thừa Thiên đã ko được nghỉ ngơi (respite), vì cùng ngày 20 tháng ba, tham mưu phó quân csbv tướng Lê Trọng Tấn đã gọi điện cho Mặt Trận B-4, nói rằng trong khi "việc chiếm toàn tỉnh Quảng Trị đáng được khen ngợi (commendable), các chiến sĩ ko được ngừng ở Mỹ Chánh mà phải tiếp tục tấn công." Ông muốn Mặt Trận B-4 cùng tấn công đồng loạt với quân khu 2 csbv vào NGÀY 21 THÁNG BA, hủy diệt mọi lực lượng VNCH ở bắc Huế và chiếm tp này. 

Mặt trận B-4 đã dự định mở cuộc tấn công chánh nhắm các vị trí ĐPQ gần bờ biển. (Nói thêm: điều này cho thấy trong giai đoạn đầu, mặt trận B-4 đã dồn sức mạnh đánh vào nơi yếu nhứt là ĐPQ gần bờ biển vì họ né tránh lữ đoàn 147 TQLC đang chiếm giữ phía tây của cầu Mỹ Chánh và vùng núi non phía tây QL từ cầu này tới Huế.-- người dịch). Mặt trận B-4 có ba TĐ quân địa phương ở phía đông của QL-1, và một trung đoàn cộng, vì quân số trên một trung đoàn, ở phía tây QL-1. Mặt trận sẽ gửi hai TĐ của Quảng Trị, hỗ trợ bởi 7 xe tăng, chọc thủng phòng tuyến của DPQ và chiếm quận lỵ Hương Điền. Từ đó sẽ xuôi nam dọc theo bờ biển và tấn công các cảng Thuận An/Tân Mỹ, con đường duy nhứt để rút quân ra biển của các đv VNCH tại Huế, xem bản đồ. Khu vực cảng Thuận An/Tân Mỹ và các nhà kho nằm trên Sông Hương và kế bờ biển, cách Huế khoảng 8 km. Chỉ có tàu nhỏ mới vào được Huế. Dù Tân Mỹ có vài bến tàu (ramp) cho tàu LST nhưng phù sa (silting) đã khiến tàu ko thể cập bến. Cảng Tân Mỹ nối với cảng Thuận An bằng một cầu nổi qua Phá Tam Giang. 

TĐ thứ ba của Quảng Trị sẽ tấn công gần cầu trên QL1, trong khi trung đoàn 4 sẽ tấn công LĐ 147 TQLC. Hai tiểu đoàn khác đã tấn công, ĐPQ lúc đầu còn giữ được, nhưng vào trưa, họ bắt đầu tan rả. Vì Huế mới bị pháo kích và QL-1 bị cắt, nhiều binh sĩ đã bỏ đv để tìm gia đình, và số còn lại vừa ít ỏi và ko còn đủ tinh thần để chiến đấu. Dù ĐT Trí định gửi một đại đội tqlc và xe tăng để giúp đpq nhưng bắc quân đã bắt đầu pháo kích các vị trí của lđ 147 tqlc làm đình hoản kế hoạch này. Vào giữa chiều, ĐPQ tan rả và đã bắt đầu rút về phòng tuyến cuối cùng ở bắc Huế, nằm sau Cầu An Lổ trên Sông Bồ, chỉ cách Huế 12 dặm. 

Trong khi quân cs chậm chạp đuổi theo tàn quân ĐPQ, lúc 3 g chiều, trung đoàn 4 đã bất ngờ tấn công một TĐ tqlc. Quân cs đã bao vây chia cắt hai trung đội tqlc với thành phần còn lại của TĐ này. Với cạnh sườn phải ko còn vì ĐPQ tan rả , và ko còn trừ bị để trám lổ hổng này, ĐT Trí đã ra lịnh rút về phòng tuyến cuối cùng của Huế ở dọc sông Bồ. Tối đó, các trung đội kể trên đã thoát và trở về với đv gốc. Trí đã triển khai liên đoàn 14 bđq từ cầu An Lổ về phá Tam Giang, trong khi rút TĐ 7 TQLC về bảo vệ Hương Điền. LĐ 147 rút về phía sau sông Bồ. ĐPQ Quảng Trị đã hầu như tan rả. Phần lớn họ chạy về Huế dù các cố gắng của các viên chức tỉnh và các sĩ quan TQLC ngăn cản họ--Trung úy TQLC Cao Xuân Huy trong "Tháng ba gãy súng" đã viết về tình trạng này--người dịch. 

Vào SÁNG 23 THÁNG BA, bắc quân đã tiếp tục tấn công vùng nam của Huế. Tướng An của csbv ra lịnh sđ 325 gửi 2 trung đoàn tấn công dọc quốc lộ 1, theo hai hướng đối nghịch, một về hướng bắc, một về hướng nam, xem bản đồ. Ngày HÔM TRƯỚC, một TĐ của trung đoàn 101 thuộc sđ 325 đã bị thiệt hại nặng khi tấn công một đồi của bđq, nhưng đã chiếm đồi. SÁNG NGÀY 23 THÁNG 3, trung đoàn 101 tấn công Lương Điền, nơi đặt bch của LĐ 15 BĐQ. Nếu chiếm Lương Điền, bắc quân sẽ đi vòng qua hông quân vnch đang giữ đồi 303 và Mỏ Tàu. Sau một ngày chiến đấu, đv BĐQ này rút lui qua Sông Truồi và giựt sập cầu Sông Truồi. Khi tối đến, họ đã rút về Phú Bài. Trung đoàn 18 của sđ 325 đã tràn ngập quận lỵ Phú Lộc sau khi TĐ 8 TQLC rút. 

                                

Để cầm chân sđ 1 bb, trung đoàn còn lại của sđ 324 đồng loạt tấn công đồi 303 và Núi Bông. VNCH đã giữ những vị trí này tới khi xe tăng csbv xuất hiện vào buổi chiều và cuối cùng chiếm 2 vị trí này. Với phòng tuyến nam Huế bị áp lực nặng, tướng Điềm ra lịnh hai trung đoàn đang giữ các núi Mỏ Tàu, Núi Bông và 303 rút về Phú Bài--cách Huế 16 km. Họ phải chận bắc quân trên QL-1 và hỗ trợ bđq. Điềm cũng rút 2 trung đoàn ở tây Huế về gần tp.

Trong khi mặt trận phía bắc của Trưởng rối tung vì đánh lớn, mặt trận phía nam của ông vẫn còn yên tỉnh tương đối. Nay đã bắt đầu thay đổi. Chuẩn tướng Trần văn Nhựt đã rút những đv để bảo vệ vùng đồng bằng và các tp lớn. Trên một phòng tuyến dài 144.8 km từ bắc Quảng Tín tới biên giới Bình Định, Nhựt có trung đoàn 5 và LĐ 12 bđq giữ Tam Kỳ, trung đoàn 4 giữ Chu Lai, và trung đoàn 6 và LĐ 11 bđq giữ tp Quảng Ngải.

Lúc đầu của chiến dịch, mặt trận B-1 chỉ nhắm chiếm quận Tiên Phước và diệt vài TĐ VNCH. Giờ đây các TL của mặt trận cảm thấy một cơ hội để diệt toàn sđ 2 của Nhựt và chiếm toàn tỉnh Quảng Ngải. NGÀY 16 THÁNG BA, họ đã thay đổi kế hoạch. Họ dự định rằng khi tấn công Tam Kỳ trên QL1, sẽ thu hút các lực lượng của sđ 2 kéo về bảo vệ tp này, họ sẽ bao vây và tiêu diệt. Lữ đoàn 52 sẽ giải phóng Quảng Ngải. NGÀY 21 THÁNG BA, pháo 130 ly dập tan phòng tuyến đpq gần Tam Kỳ. Các cuộc thăm dò cấp đại đội đã chạm súng (whittle) các vị trí đpq. Nhựt đã phản ứng đúng như mặt trận B-1 mong đợi: ông này đã chuyển trung đoàn 4 từ Chu Lai để tăng cường cho Tam Kỳ, và rút một tđ từ trung đoàn 6 về bảo vệ Chu lai. 

Tuy nhiên, Nhựt cũng có một vấn đề ngày càng lớn. Tinh thần lính tráng đã nhanh chóng suy sụp (sink) khi họ biết cuộc di tản đẫm máu từ Cao Nguyên và, gần nhà họ hơn, tình hình tuyệt vọng (desperate) tại Huế và vấn đề người di tản ngày càng gia tăng tại Đà Nẳng. Nhiều lính tráng của ông gốc Huế và Đà Nẳng và họ rất lo âu về gia đình của họ. Do đó, khi cuộc tấn công chánh vào Tam Kỳ bắt đầu sáng 24 THÁNG BA với pháo binh bắn tập trung theo sau bởi bộ binh tùng thiết, phòng tuyến của Nhựt sụp đổ. Hai TĐ csbv sau đó đã xâm nhập phòng tuyến phía nam của tp, trong khi một tđ khác tấn công trực diện từ phía tây. Trung đoàn 4 vnch đã rút và được trực thăng bốc ở bãi biển gần đó; trong khi đó, nhờ bắc quân ở phía bắc tp chậm chạp cắt đứt QL1, nên lính vnch có thể rút lui. Trung đoàn 5 và phần lớn đpq rút theo hướng nam về Chu Lai, trong khi LĐ 12 BĐQ và hàng ngàn dân thường rút về hướng bắc tới biên giới Quảng Nam.

Tình hình tại TP Quảng Ngải cũng ko khác. Khi biết Tam Kỳ đã mất, đpq Quảng Ngải, LĐ 11 BĐQ, và các phần tử của trung đoàn 6 rút về phòng tuyến phía tây của tp Quảng Ngải. Lúc 1 giờ trưa, NGÀY 24 THÁNG BA, bắc quân đã tấn công. Xe tăng ầm ầm (rumble) tiến tới, đạn đại bác nổ chát chúa trên mục tiêu, và lữ đoàn 52 và vài TĐ quân địa phương đã tấn công vào ngoại ô của TP. Với phòng tuyến này sụp đổ (rumble), tỉnh trưởng Quảng Ngải đã gọi tướng Nhựt và yêu cầu lực lượng của ông được phép rút lui về Chu Lai. Trưởng đồng ý. Các đv vnch tại tp Quảng Ngải đã lập một đoàn công-voa và khởi hành trong đêm đi Chu Lai. Nhờ nghe lén điện thoại, bắc quân đã liên tục phục kích đoàn xe này, gây thương vong 50/100. LÚC NỬA ĐÊM, TP Quảng Ngải đã rơi vào tay quân csbv. Mặt trận phía nam của Trưởng đã sụp đổ, do tinh thần chiến đấu giảm sút của binh sĩ và hoảng loạn của dân hơn là áp lực của địch. Tệ hơn nửa, hàng ngàn dân tị nạn giờ đây đã chạy về Đà Nẳng. 

Ngoài những mặt trận sụp đổ,Trưởng đã đối diện khó khăn (predicament) trầm trọng khác. Sau khi nhận lịnh NGÀY 22 THÁNG BA của bộ TTM phải gửi sđ TQLC về Sài gòn, Trưởng đã ra lịnh cho tướng Thi, TLP gặp ông tại Đà Nẳng sáng hôm sau. Khi Thi tới, Trưởng ra cho Thi tiếp tục bảo vệ Huế, nhưng cũng lập kế hoạch dự phòng (contingency plan) để rút lực lượng về Đà Nẳng. Trong lúc thảo luận, Thi đưa ra kế hoạch của ông. Ông muốn Hải quân đánh chìm tàu để nối hai bờ của Cửa Tư Hiền, và TQLC chiếm giữ Núi Vĩnh Phong --khống chế bờ phía nam của cửa này. Khi đó sđ 1, ĐPQ Thừa Thiên, và LĐ 15 BĐQ có thể đi bộ qua các tàu này để bắt tay với TQLC, bằng cách ấy (thereby) ko phải vượt qua nút chận của bắc quân tại quận lỵ Phú Lộc--trên QL1. Các lực lượng ở bắc Huế có thể rút lui về cảng Tân Mỹ và được đón bởi tàu Hải Quân. Sau khi Trưởng và BTM của ông đồng ý, Thi trở lại Huế. 

Thi đã dùng cả NGÀY 23 THÁNG BA để chuẩn bị cho việc này. Ông đã bắt đầu dời BTL ra khỏi Huế để tới căn cứ hải quân Thuận An. NGÀY 24 THÁNG BA, ông họp với ĐT Trí, chuẩn tướng Điềm, và vài sq khác để thảo luận tình hình. Họ đã nhận định tình hình nghiệt ngã (grim). Huế đã bỏ, hàng ngàn dân thường và xe cộ kẹt cứng (cloged) con đường đi tới Tân Mỹ, sđ 1 đang chịu áp lực nặng, và nhờ nghe lén, phòng 7 VNCH cho biết địch sẽ mở thêm nhiều tấn công. Với tinh thần binh sĩ giao động (wavering) và ko còn trừ bị, họ kết luận ko còn hy vọng giữ Huế. Tệ hơn nữa, tướng Điềm nói rằng nếu họ ko nhanh chóng hành động, quân csbv sẽ sớm đánh thủng phòng tuyến và tấn công Tân Mỹ. 

Họ đã quyết định để tqlc rút về Tân Mỹ, vượt qua cửa biển đã kể, và di chuyển dọc bờ biển, ko nên để dân chúng lẩn lộn, để tới một điểm để tàu hải quân đón khoảng ba dặm về phía nam. Liên đoàn 14 bđq và lữ đoàn 1 thiết kỵ sẽ làm đoạn hậu (rear-guard action) và sẽ bắt tay TQLC. SĐ 1 sẽ chuyển về Cửa Tư Hiền, với liên đoàn 15 bđq và đpq Thừa Thiên giữ an ninh bải để tàu vào bốc. Mọi thiết bị nặng, kể cả đại bác và xe tăng, sẽ bị hủy. Điềm nói với Thi rằng chỉ có hai trung đoàn của bốn trung đoàn của ông có thể rút về cửa Tư Hiền, ý nói, hai trung đoàn kia, do ở quá xa nên ko về kịp. 

Thi ra lịnh cho Điềm và tham mưu trưởng của ông bay về Đà Nẳng và trình kế hoạch này cho Trưởng. Gặp Trưởng, Điềm đã nói rõ rằng ko thể giữ Huế, do đó lúc 6 GIỜ CHIỀU 24 THÁNG 3, Trưởng ra lịnh di tản. Cùng lúc, ông gọi Nhựt rút mọi lực lượng tại Quảng Tín và Quảng Ngải về Chu Lai và lập phòng tuyến ở đó. Rồi Trưởng gọi TT Thiệu, ông này cũng đã đồng ý Huế ko thể giữ được. Thiệu đã đồng ý kế hoạch rút lui này, và Điềm và tham mưu trưởng của ông bay về gặp Thi.

Trận đánh cuối cùng của Quân đoàn 1 sắp bắt đầu.

Sau khi họp ở Đà Nẳng với các cấp chỉ huy của BTL tiền phương QĐ 1, Trưởng đã ra lịnh hải quân chuẩn bị di tản khỏi Huế. Phó đề đốc Hồ văn Kỳ Thoại, đã lập một lực lượng đặc nhiệm để đón lính vnch tại các bãi bốc. BTL hải quân tại Sài Gòn cũng đã "cung cấp mọi phương tiện khả dụng, bao gồm chiếc LST Đà Nẳng, mang số HQ-501, đã khởi hành từ Sài Gòn với một máy bị hư và thợ sửa máy trên tàu." Các tàu của BTL hạm đội lập vòng đai an ninh 16 km quanh Cửa Thuận An để ngăn ko cho tàu của csbv âm mưu phá hoại cuộc di tản, hay rải mìn trên cửa biển này. Hai mươi hai tàu đổ bộ loại nhỏ--thời đệ nhị thế chiến--của bch quân vận sẽ đặt dưới sự chỉ huy của hải quân và được lịnh đưa người từ bờ ra tàu lớn. 

NGÀY 24 THÁNG BA, căn cứ hải quân ở Tư Hiền đã được lịnh đánh chìm vài tàu để lính của sđ 1 có thể vượt qua cửa này, nhưng cố gắng này thất bại vì giòng nước quá mạnh. Dự định đánh chìm một tàu cũng được xác định là ko khả thi, do đó hải quân quyết định kéo một cầu nổi từ Đà nẳng. Cuối cùng cầu nổi cũng tới nhưng lại bị VC, xâm nhập từ đêm trước, từ Núi Vĩnh Phong pháo kích khiến hải quân hủy bỏ công tác này. Vì một lý do nào đó, TQLC đã ko kiểm soát núi này dù tướng Thi đã nhiều lần yêu cầu. (NÓI THÊM: Theo yêu cầu của tác giả của quyển Black April, ĐT Nguyễn thành Trí đã yêu cầu TĐT của tđ 8 tqlc, trung tá Nguyễn đăng Hòa, và lữ đoàn trưởng của lđ 468, ĐT Ngô văn Định, trả lời câu hỏi "Tại sao TĐ 8 ko chiếm Núi Vĩnh Phong?" (núi này khống chế cửa Tư Hiền). Hòa nói rằng ông đã ko nhận lịnh chiếm núi Vĩnh Phong, trong khi Định nói ông ko nhớ nhiều về các sự kiện ở đèo Hải Vân. Trí phỏng đoán rằng hoặc lịnh đã đến quá trể với bch lữ đoàn 468, hay BTL QĐ 1 đã hủy lịnh khi biết rằng hải quân ko thể hoàn tất cầu đi ngang cửa Tư Hiền. Trí cũng nghi rằng Trưởng cũng muốn bắt đầu chuyển tqlc về bảo vệ Đà Nẳng. Nguồn: trang 525 của Black April của George Veith).

Ở bắc Huế vào SÁNG 24 THÁNG BA, trung đoàn 4 đã vượt Sông Bồ tại hai chỗ và tấn công TQLC. Ác chiến xảy ra nhưng TQLC vẫn giữ vị trí. Để yểm trợ TQLC, LĐ 14 BĐQ, có thiết giáp yểm trợ, đã phản công vài lần vào sườn của bắc quân,nhưng ko thể diệt hai đầu cầu này. Tuy nhiên, sau quyết định lúc XẾ CHIỀU NGÀY 24 THÁNG BA về việc rút khỏi Huế, ĐT Trí đã ra lịnh cho TQLC rút. Lữ đoàn 1 thiết kỵ và LĐ 14 làm đoạn hậu. Sau khi TQLC rút, BĐQ đã phá cầu An Lổ sau khi rút. 

Đi bộ gần 32 km trong đêm đó, vào SÁNG 25 THÁNG BA, những người lính tqlc kiệt sức này đã tập hợp ở vài dặm phía nam cảng Thuận An. Sau khi tqlc đã lập một chu vi phòng thủ, ĐT Trí và bch của ông lên một tàu vận tải nhỏ và ra khơi. Thiết đoàn 1 đã buộc phải bỏ phần lớn thiết bị vài dặm cách Tân Mỹ. Hàng ngàn lính khác, bao gồm tiếp vận, công binh, và đpq/nq đã đầy nghẹt cảng này, trong khi xe cộ và thiết bị bỏ lại đầy đường. Nhiều tòa nhà bị cháy do pháo địch, và người ta chết trên những cánh đồng, vì đạn pháo hay bị trấn lột bởi lính tráng do tình trạng hổn quan hổn quân (marauding soldier)! LĐ 14 BĐQ đã giữ đoạn hậu , và đại đội trinh sát của lđ này là đv cuối cùng của vnch rời Huế. May mắn cho quân vnch, lực lượng của mặt trận B-4 đã ko hăng hái đuổi theo họ. Mãi đến gần khuya của hôm đó, mặt trận này đã cho trừ bị của họ, TĐ 8 Quảng Trị chiếm Huế. 

Sau khi bị địch pháo rời rạc tại căn cứ HQ Thuận An, khoảng 6:30 giờ chiều NGÀY 24 THÁNG BA, tướng Thi và BTM đã lên một tàu HQ. Vào lúc này, Thi đã ko thể kiểm soát các đv của ông. Tệ hơn nữa, sau khi đã họp với Trưởng, đã kể ở trên, tướng Điềm họp lần chót với BTM của ông. Trong khi có sự nhầm lẫn về mệnh lệnh chính xác của ông, nhưng thay vì chỉ huy sđ của ông trong những giờ phút nghiêm trọng nhứt, ông đã giải tán sđ và nói với các sq cao cấp rằng họ phải tự lo liệu trên đường tới bãi để tàu bốc ở Tư Hiền. Dù sđ 1 đã anh dũng chiến đấu tới lúc này, vào NỬA ĐÊM 24 THÁNG BA, họ đã sụp đổ. Việc Điềm giải tán sđ làm tình hình nguy kịch hơn. Việc ngưng kháng cự ở nam Huế đã mở đường cho những trung đoàn csbv tiến tới phòng tuyến của TQLC, ko kể các cảng Tân Mỹ/Thuận An. Tại sao Điềm, một người dân Huế ở nhiều năm tại sđ 1, đã giải tán sđ của ông là điều ko ai biết: vì ông đã chết vài ngày sau do trực thăng rơi và ko ai có thể trả lời câu hỏi này.

Dù cảnh mất trật tự tại các cảng, các tàu đổ bộ tiếp tục đưa người từ Tân Mỹ ra chiếc LST Cần Thơ (HQ-801). Họ đã cứu khoảng 6.000 người NGÀY 24/3. Trong khi cuộc di tản này tiếp tục đêm đó, biển động và địch pháo kích khiến điều này càng lúc càng nguy hiểm. Vào GIỮA ĐÊM, hơn phân nửa các tàu đổ bộ đã bỏ cuộc và quay về Đà Nẳng. 

Vào sáng sớm NGÀY 25/3 đã xuất hiện nhiều sóng lớn và giòng chảy mạnh tại bãi bốc TQLC. Tàu HQ từ các cảng này đến bãi biển để bốc tqlc, nhưng do biển động nên các tàu đổ bộ nhỏ ko thể đến sát bờ. LÚC 1:30 giờ chiều, tàu Cần Thơ được lịnh cặp bờ. Chiếc LST chỉ có thể đến cách bờ khoảng 82 m, nơi nó ngừng và thả thang dây hai bên tàu. Trong khi TQLC còn giữ kỷ luật, các đv khác thì ko. Vài ngàn dân thường và lính ko còn cấp chỉ huy đã bám theo TQLC. TĐT của TĐ 5 TQLC đã mô tả như sau. "Những ai ko biết bơi đã bám cứng vào kẻ biết bơi, chiến đấu với tử thần trong sóng biển. Vài chiếc M-113 trên đường ra tàu, đã cán lên họ. Tiếng kêu la khắp trời. Một đợt sóng đẩy họ lên cao nhưng đợt sóng khác đẩy họ xuống dưới mặt nước. Những đầu người nhô lên thụp xuống, và nhiều xác người đã chìm dưới các đợt sóng và biến mất trong khi tàu đang đậu và nổ máy chờ đợi."Với giòng nước ngày càng mạnh hơn, trong chưa tới một giờ, chiếc Cần Thơ phải đổi hướng ra biển để tránh bị mắc cạn. Chỉ có 100 người lên được tàu. 

TQLC đã quyết định di chuyển xa hơn về phía nam để dân và các sắc lính khác ko bám theo. Sau khi đi bộ khoảng 1.6 km, họ phân tán mỏng và đào hố. TQLC đã ko cho dân hay lính khác xâm nhập vào chu vi phòng thủ, và họ đã bắn vài người mà họ nghi là đặc công cs. Đây là vết nứt đầu tiên trong kỷ luật sắt của tqlc. Các tàu HQ cũng chưa tìm được cách nào để bốc họ. 

Sau khi tqlc rút lui, quân csbv ở bắc Huế từ từ tiến tới. Các đv quân địa phương tiến về Thuận An, trong khi trung đoàn 4 di chuyển ở tây Huế dọc theo rặng núi. TĐ 8 Quảng Trị đã vượt qua Sông Bồ trên QL1 và lúc 9 giờ sáng NGÀY 25 THÁNG BA đã chiếm một quận lỵ cách Huế ba dặm Anh. Kế đó trung đoàn này đã gửi một toán trinh sát chiếm một cầu khác ở rìa tp. Trong khi toán trinh sát này ở cầu thứ nhì, hai đặc công giả dạng dân thường cởi một xe gắn máy và thông báo quân vnch đã bỏ tp. Điều khiển một xe jeep của TQLC, ba người của TĐ 8 Quảng Trị và hai đặc công này đã tiến vào tp. Lúc 10:30 giờ sáng, họ đã thượng cờ trên Hoàng Thành Huế, trên cột cờ mà nhiều lính của sđ 1 vnch đã chết khi tái chiếm nó. Vào giữa trưa, các thành phần tiên phong của trung đoàn 3, sđ 324 csbv, ngồi trên các xe tăng của vnch, tiến vào Huế từ phía nam. Tiếp tục tiến quân ra biển, các đv của mặt trận B-4 và trung đoàn 2, sđ 324 csbv, đang tiến về Tân Mỹ, đã bắt tay khoảng 5 g chiều. Cả hai cảng giờ đây đã bị chiếm. 

                               

Trung tướng Thi, khi biết rằng Tư Hiền đang dưới hỏa lực địch và rằng hải quân (HQ) đã ko dựng cầu nối hai bờ của cửa Tư Hiền, đã ra lịnh cho các tàu chạy về phía nam để đón lính bị kẹt ở đấy. Phần lớn các tàu đã rời cảng lúc 4:45 g chiều. Một trung đoàn của sđ 1 VNCH đã tới Cửa Tư Hiền, nhưng sĩ quan hải quân (HQ) chỉ huy duyên đoàn đã đưa tàu ra biển khi một sĩ quan lục quân đã rút súng và đe dọa giết y nếu y ko chỡ lính của ông ta qua bên kia bờ bên kia. Giờ đây bị kẹt lại, một số lính đã trộm (steal) những ghe đánh cá trong khi những người khác cố gắng lội qua cửa biển này. Nhiều người đã chết do giòng nước quá mạnh. Khi các tàu của HQ đã tới Tư Hiền khoảng giữa đêm NGÀY 25 THÁNG BA, tàu đổ bộ nhỏ đã bắt đầu bốc binh sĩ. Vào lúc hừng đông, họ đã cứu khoảng 1.100 binh sĩ. 

Với lực lượng của HQ tại Tư Hiền, ĐT Trí đã sắp xếp BA tàu đổ bộ sẽ cặp bãi lúc bình minh NGÀY 26 THÁNG BA, để cứu 4.000 lính tqlc của ông còn kẹt. Trí đã ra lịnh người bị thương và chết sẽ được đưa lên trước, kế đó bch của lữ đoàn 147, và phần còn lại của lữ đoàn. TĐ 7 của thiếu tá Phạm Cang sẽ bảo vệ phòng tuyến và lên sau cùng. Khi tàu đổ bộ đầu tiên cặp bãi vào buổi sáng, TQLC đã lên tàu trong trật tự, nhưng sau một giờ, địch đã tới. Một đv bắc quân đã phóng một phi đạn (missile) chống tăng Sagger AT-3. Phi đạn trúng tàu, làm bị thương lữ đoàn trưởng. Sợ bị bắn thêm, tàu đã nhanh chóng quay ra biển. Chỉ có 800 TQLC đã lên tàu. Để tránh địch, TQLC lần nữa tiến về phía nam.

Khoảng giữa trưa, một tàu đổ bộ khác cặp bãi. Lần này, lính TQLC ko còn kỷ luật. Nhiều trăm người đã bơi ra tàu, và tàu trở nên quá tải và mắc cạn trên cát (stuck in the sand). Nhiều dân thường và lính của các binh chũng khác bám theo TQLC cũng chen lấn lên tàu. Vì TQLC đã được nói rằng tàu này dành riêng cho họ, họ đã bắt đầu bắn nhiều người để giảm nhẹ tải trọng của tàu. Sự vô kỷ luật này của tqlc sau đó đã biểu lộ ở Đà Nẳng và những cuộc di tản khác. Vì tàu nằm bất động, các xạ thủ csbv tiếp tục bắn. Vài quả đã trúng tàu, làm bị thương và chết vài chục người. Không muốn làm bia sống (sitting duck), một TĐT của TQLC ra lịnh mọi người rời tàu. Khi cửa tàu mở ra, đại liên của bắc quân đã bắn gục vài chục người. Những lính tqlc còn lại đã tuyệt vọng đào hố để phòng thủ và đã cố gắng đánh trả, nhưng họ gần như hết đạn.

Khi trời tối của NGÀY 26 THÁNG BA, chạm súng giữa 2 bên vẫn tiếp tục. TQLC ko còn chỗ núp, và các sĩ quan cao cấp đã quyết định mở đường máu về Cửa Tư Hiền. Sắp xếp lại đội hình, họ tiến về phía nam dọc bờ biển. Rất ít người tới Tư Hiền, và phần lớn đã bị bắt ngày kế. Nhiều người đã tự tử bằng lựu đạn hơn là đầu hàng. Lữ đoàn 147 TQLC đã tan rả trên bãi biển này; chỉ có 1/4 lính TQLC được di tản. Các con số của quân CSBV về tổn thất của nam VN tại khu vực Huế đã gây sốc cho mọi người: csbv cho rằng đã bắt sống 30.000 quân nhân, bao gồm ĐPQ/NQ. Ngoài ra LĐ 147 TQLC, sđ 1 bộ binh, LĐ 14 và 15 bđq, thiết đoàn 1, vài TĐ pháo các loại, và 15 TĐ địa phương quân đã bị tiêu diệt. Tổn thất về trang bị thật khủng khiếp: bắc quân đã chiếm 140 xe tăng và M-113, 800 xe tải, và hàng chục ngàn tấn đạn. 

Tình hình cũng đã tuyệt vọng ở mặt trận phía nam của Trưởng. Tướng Nhựt suốt đêm 24 THÁNG BA đã ngồi trực thăng để giám sát đoàn xe rút lui từ Quảng Ngải. Đoàn xe đã tới Chu Lai SÁNG 25 THÁNG 3. Theo tướng Nhựt, khi ông tới "căn cứ đã tàn ngập với các đv DPQ/NQ, cảnh sát, viên chức CP, và dân thường của tỉnh Quảng Tín và Quảng Ngải. Khu vực bến tàu đã đầy người với một tàu vận tải LST neo ở cảng Chu Lai. Tôi đã hai lần đích thân dùng loa để cảnh báo binh sĩ phải trở về đv và lập vị trí phòng thủ vì địch có thể tấn công, nhưng có vẻ ko ai nghe tôi. Lính tráng sợ bị bỏ lại ở Chu Lai, như đã xảy ra đối với các đv khác trong lúc di tản ở Quân khu 2". 

Với căn cứ đông nghẹt người, Nhựt gọi Trưởng và xin rút về Cù lao Ré, cách bờ 32 km. Dù BTTM ra lịnh đưa sđ 2 về Đà Nẳng để thay TQLC, nhưng với Đà Nẳng đầy người tị nạn, Trưởng đã đồng ý. Nhựt bay ra để gặp thuyền trưởng của chiếc LST Nha Trang (HQ-505). Dù Chu Lai có bến tàu thích hợp với tàu này, nhưng bến này bị chiếm giữ bởi một đám đông mất trật tự khoảng 10.000 người. Nhựt đã quyết định cho tàu cặp vào một bãi biển gần đó trong đêm để đón lính ông. Ông nhanh chóng tập hợp bộ tham mưu (BTM) và các cấp chỉ huy để thảo luận việc di tản. Theo ĐT Lê Thương, chỉ huy pháo binh sđ, "Một thời biểu chi tiết được lập và một cuộc họp gồm toàn BTM của sđ và các đv trưởng để thông báo kế hoạch di tản: rằng sẽ hủy mọi đại bác, xe thiết giáp, và cơ giới nặng vì ko thể mang theo; hủy diệt mọi kho đạn và kho xăng; và đốt rụi mọi doanh trại." Để hỗ trợ di tản này, HQ ra lịnh cho chiếc LST Vĩnh Long (HQ-802) và một tàu đổ bộ hạng trung (LSM) tên Hương Giang (HQ-404), và sau tàu đổ bộ nhỏ từ Qui Nhơn, ra tăng cường cho Chu Lai.

Lúc 9 g tối 25 THÁNG BA, tàu LST Nha Trang cặp bãi biển, nơi khoảng 5.000 lính và vài xe M-113 đang tụ tập. Lại một lần nữa biển quá nông, và tàu này đã mắt cạn cách bờ khoảng 100 yard hay 91 mét. Cảnh khủng khiếp ở bãi biển gần Tư Hiền đã tái diển. ĐT Thương kể lại: "Nỗi sợ càng lúc gia tăng trong bóng đêm khi những tiếng nổ điếc tai từ kho đạn bị nổ, và những ngọn lửa từ những thùng xăng bị cháy đã soi sáng khu vực này. Bên trong căn cứ Chu Lai, các tòa nhà đã bắt đầu cháy, bầu trời đầy khói và khiến mọi người ko thể kiểm soát tình hình (lose their grip) và ko thể phán đoán (ability to reason). Tình hình trở nên ko thể đảo ngược và ko còn giải pháp, ko còn ai ra lịnh, và kỷ luật quân đội ko còn. Mọi người đã cố gắng cứu bản thân họ--vài người đã bơi ra tàu, những kẻ khác treo lên xe M-113 đang liều lỉnh vượt sóng, cán lên nhau để đến tàu. Rất nhiều người đã chết trong lúc lộn xộn này." Sau khi một số binh sĩ hoảng loạn ném lựu đạn và giết vài người trên tàu, chiếc Nha Trang đã quay ra biển. Nhựt đã ra lịnh cho tàu này cặp vào bến tàu ở cảng Chu Lai gần đó. 

                                

Để ngăn ngừa đám đông này tràn lên tàu, chiếc Nha Trang đã đậu cách bờ khoảng 10 mét và dựng một cầu ván giữa bến tàu và tàu. Điều này sẽ khiến mọi người phải đi hàng một lên tàu, tránh được chen lấn. Khoảng 1 g sáng ngày 26 THÁNG BA, một tàu khác đã đến cảng Chu Lai. Vì nước triều rút xuống, chỉ có tàu Hương Giang vào được. Tàu này cột đằng sau tàu Nha Trang và bắt đầu nhận người. Đến giữa trưa, phần lớn mọi người đã lên tàu và hai tàu rời bến. Tàu định trở lại sau đó để bốc trung đoàn 6 của sđ 2, đang làm đoạn hậu, nhưng họ ko thể vào cảng do địch quân bắn từ bờ.

Dù cuộc rút lui hỗn loạn, và toàn bộ cơ giới nặng và nhiều vũ khí nhỏ bị mất, hải quân đã di tản được 10.500 lính và dân. Theo hạm trưởng Phạm Mạnh Khuê, "4.000 người trong số họ thuộc sđ 2 bộ binh, 4.000 người thuộc đpq Quảng Tín và Quảng Ngải, còn lại là cảnh sát, thân nhân của họ, và dân thường. NGÀY 27 THÁNG BA, 6.000 lính và thân nhân đổ xuống Cù lao Ré, phần còn lại đi Đà nẳng."

(còn tiếp)

Nguồn: dịch từ trang 300-320 của quyển Black April.

San Jose ngày 3 tháng 1 2021

Tài Trần