NGHIỆP QUẢ CỦA DÂN VN .
- Nhiều người VN cũng tin tưởng luật nhân quả khi nghĩ rằng những bất hạnh mà VN đang gánh chịu bây giờ là sự trừng phạt/báo thù cho những gì mà tổ tiên của họ đã làm với Chiêm Thành trong quá khứ .
DỊCH TỪ : Mosaic of Cultures của Peter T. White đăng trên National Geographic March 1971 , tr. 316 - 321 .
. . . 
"Thoát khỏi (emerge) sự khống chế của TQ từ thế kỷ thứ 10 , VN nhìn xa hơn tổ quốc (homeland) của họ , 1 khu vực nhỏ chung quanh châu thổ sông Hồng - và bắt đầu cuộc Nam Tiến , giửa bờ biển và rặng Trường Sơn (Annam Cordillera) ; cuộc Nam tiến kéo dài 800 năm . Đầu tiên họ đã thôn tính (chew up) Đế quốc Chiêm Thành .
Người VN thay đổi chiến thuật của họ . Đôi khi họ đã cố gắng bành trướng 1 cách hòa bình , bằng cách gả con gái của họ cho giai cấp thống trị (aristocracy) của Chiêm Thành . Có 1 tục ngữ (saying) VN như sau ,"Khi bạn có quan hệ tốt với 1 nước , đây là lúc tốt để sẵn sàng chiến tranh . "
Rồi sau đó là hành động mãnh liệt/hung bạo (violent) . Những toán lính thiện chiến gồm những trẻ mồ côi (orphan) được nuôi bởi nhà nước sẽ xâm lăng những phần đất khác của Chiêm Thành ; rồi họ sẽ định cư (settle down) để trồng cấy (farm) , bằng cách lấy vợ Chàm . Ngay cả ngày nay , các chữ "ba bị sáu quai" (three bags six straps) để mô tả túi đeo lưng (field pack) của họ , có nghĩa là hung dữ/ác liệt (fierceness) ; các cha mẹ VN đe nẹt (frighten) các con với các câu chuyện của Ông Ba Bị (Mr. Three Bags) . 
Trong thế kỷ 17 , ng VN tiếp tục cuộc Nam tiến vào châu thổ sông Cửu Long , lúc đó thuộc về người Khmer , và áp đảo (overwhelm) họ . 
Khi dân Khmer ngoan ngoãn , ng VN sẽ rút đi và để lại 1 lực lượng có tính biểu tượng (token force) . Khi ng Khmer nổi loạn , ng VN sẽ hành động rất tàn nhẫn (ruthlessly) . Một học giả tại Saigon cho tôi 1 ví dụ minh họa (illustration) : "Thành ngữ (phrase) VN ' làm đổ/ngã ấm đun trà ' có nghĩa là trừng phạt 1 cách nghiêm khắc (severely) , là khủng bố (terrorize) , để chỉ những gì đã làm đối với tù binh Khmer . Họ bị buộc quì gối từng nhóm 3 ng , mỗi nhóm giử/cầm 1 cái lò (stove) lớn trên đó có 1 ấm nước sôi . Ngay khi 1 người yếu sức và té , cái ấm bị đổ làm cho hắn bị phỏng lột da (scalding) . Rồi hắn sẽ bị chặt đầu . " 
Cho tới ngày nay , ng Khmer vẫn còn thù ghét người VN (xem trang 310) .
Sự thù hận dai dẵng (smoldering hatred) xuất hiện tại Phnom Penh . Từng đánh nhau trong những thời trước với những nước láng giềng , người Campuchia (Cambodia) sống không thoải mái bên cạnh những ng VN năng nỗ/hung hăng (aggressive) , mà 500.000 người sống trên đất KPC . Mùa Xuân qua , khi CSBV đưa quân vào KPC , xung khắc cũ lại bùng nổ (flare anew) : người KPC tàn sát hàng trăm thường dân VN và thả trôi trên sông Cửu Long . Hàng chữ này , viết bằng phấn , bằng tiếng KPC , Pháp và Anh - nhắm vào báo chí nước ngoài ; xem hình .
. . .
Thái lan đã thoát được sự xâm lăng của Âu châu , nhờ vua Mongkut - vị vua trong phim 'Anna and the King of Siam và the King and I' . Ông cỗ vũ những cải cách , đẩy mạnh hiện đại hóa (modernization) với sự giúp đở của ng Âu - Mỹ , và đã viết thơ cám ơn Nữ hoàng Victoria của Anh .
Trong khi các vua mạnh mẽ và đầu óc tân tiến (modern-minded) như Mongkut và Mindon của Miến điện, đã tìm kiếm thỏa hiệp (compromise) với lực lượng Âu châu xâm lăng ; thì các vị vua yếu hơn , Thibaw (con của Mindon) và Hoàng đế Tự Đức của VN , vẫn giử phong cách cũ , đã cố gắng chống lại và bị đè bẹp . 
Ng Pháp đã kiểm soát toàn bộ VN vào năm 1893 , và cả Lào - khi nói rằng đã làm theo yêu cầu của Hoàng đế VN này . Dựa vào đó , họ áp lực Thái nhượng bộ hai tỉnh cho Lào và ba tỉnh cho Cambodia (KPC) ; từ đó , Cambodia bị sát nhập (tucked away) vào Đông dương thuộc Pháp . Con của Mongkut , vua Chulalongkorn chấp nhận yêu cầu này của Pháp . Vua cũng nhượng quyền khai thác gổ teak và 1 vài quyền khác cho ng Anh . Thái đã không bị xâm lăng , nhưng đất đai bị xén bớt (shorn) . (Thái Lan có địa vị như ngày nay là nhờ sự khôn ngoan của các vua như Mongkut , đã biết thỏa hiệp với các nước Âu châu xâm lược (như Pháp và Anh) ; trong khi vua Tự Đức , ko biết cách thỏa hiệp đã đánh nhau với Pháp , bị thua và bị Pháp cai trị . . . - Tài) . 
. . . 
Nhiều người VN cũng tin tưởng luật nhân quả (law of karma) khi nghĩ rằng những bất hạnh (misfortune) mà VN đang gánh chịu bây giờ là sự trừng phạt/báo thù (retribution) cho những gì mà tổ tiên của họ đã làm với Chiêm Thành ." (Hết)