Subject: The drama of the RC4, seen by a tourist, superb photos Fri Jan 25 2019, 14:41 Indochine: Freeze frame... Le drame de la RC4, vue par un touriste, photos superbes (forumsactifs.net) Poma: a look back at a successful but poorly exploited raid... Those who are closely interested in the fighting of RC 4 know that a few days before the Coc Xa tragedy, the group under the orders of LClr Le Page had carried out a raid in a basin located north-east of That Khê, in the border area with China. During this raid, a great deal of information gathered led to the conclusion that the Viet Minh had strengthened considerably and that after the fall of the citadel of Dong Khê, it was likely that the effort would be focused on That Khê because Cao Bang was too big an objective for him. As is well known, despite its richness, this information was never exploited by the command, which persisted in pursuing its plan of operation, as if nothing had happened. More than the tactical errors or inadequacies that punctuated the rest of the operation, it is in my opinion, in this failure to take into account the intelligence data that lies the biggest mistake that can be deplored in this case... If the testimonies of Lt. Stien and S/Lt de Pirey provide us with the vision of the performers, the account given by Lt. Le Page in his book "Cao Bang" is very interesting for the details it provides... It is precisely this story used to resituate the fight on the ground during the hike that Antoine and I did on a Sunday in the direction of Poma and which allowed us to retrace the footsteps of our elders, that I give below illustrating it as usual with our photos... LCol Le Page's story: "On 23 September, the Group received the order to carry out a raid on the Poma basin, where, according to information gathered by the 2nd Bureau of the zone, large Viet-Minh forces were transiting from China. Poma is a village located south of a wide basin close to the border with China. At a distance of about ten kilometres from That Khê, it is connected to RC 4 by a road, which served the post of Ban Mé and that of Poma itself, which has long since been evacuated." Enlarge this imageClick here to see it in its original size. 1:50,000° map of the That Khê - Poma area Note: three distinct compartments of land can be distinguished: - the basin located north of the Ban Mé post, a post still occupied by the French in September 1950 but which was to be taken by the Viet Minh in the last hours before the evacuation of That Khê; - the narrow valley of Mau Dot; - the Poma basin controlled by a post that had been abandoned in May 1949 after a brief occupation of 14 months. The Chinese border is only a few kilometers away and if you continue north towards Talung, you cross several valleys that all flow towards China and are traditional axes of penetration into Vietnam. Over the years, these west-east oriented valleys have seen the passage of Chinese invasions, the Black Flags, the retreating Nationalist troops, then the men of the Viet Minh from 1949, the Chinese divisions in 1979 and finally the smugglers and drug traffickers of today... "In the morning, a Morane landed on the airfield of That Khê. He brought Colonel Constans, who came to the scene, to give his final instructions on the raid. I'm going to welcome him. When he got off the plane, he immediately got to the heart of the matter, and handed me a rhodoïd, on which the region of the operation was schematically shown. Red pencil arrows converge on Poma, starting from Ban Mé to the west and east of the road. He said, "I'll pass you this diagram. Of course, you are responsible. It's up to you. » At a glance, I saw the diagram. It is classical, quite orthodox, in the "School of War" style. The colonel is commissioned. But for my part, quite certain that, in this terrain of limestone and inextricable brushwood, if I strayed from the road I would not find my battalions at the appointed time, and that it was necessary to move quickly and bet on surprise, I replied: "Colonel, for me, there is no problem. We leave at night and simply hit the road. This is done by successive overtakings. Two battalions or tabors opened the road and then took care of the collection. At dawn at the end of the road in the basin, a tabor on the left, the1st, the BEP on the right, after a wide pincer movement, raked the ground and then fell back on the collection axis. The manoeuvre is simplistic, but it is a back and forth, in my opinion, it is the only valid one. » Skeptical, the colonel replied, in all his haughtiness, with an inspired smile that he would nevertheless like to be benevolent: "I told you, you are responsible, you will decide." Units are alerted. At the beginning of the afternoon, a briefing brings together the battalion or tabor commanders and their deputies. The start is staggered from 23 p.m. at the blackout, initial point Ban Mé – marching order 11th Tabor, 8th RTM, BEP and 1stTabor. The 11th Tabor will open the road as soon as it leaves Ban Mé, it will hold the limestones immediately north of the post (hill 694), it will extend its covering mission, in conjunction with the8th RTM, which will be installed in the limestones of Mau Dot and in those of Ben Bai, so as to hold the outlet of the road in the basin. The apparently easiest mission was given to the 11th Tabor, which recently landed, has not yet been engaged." In the background, north of Ban Mé, the heights of Hill 694 - 11° Tabor sector - (View from the north) The Mau Dot area south of the Poma substation - 8° RTM, in collection of the 1st tabor and the BEP - (View taken from the south) The Mau Dot sector south of the Poma substation - 8° RTM, in collection of the 1st Tabor and the BEP - (View taken to the south) "The BEP should have reached Po Chiang (NE of the basin) and the1st Tabor the old post of Poma before dawn. At daybreak, the two battalions will execute a pincer maneuver, the first in a northwesterly direction, the second in a northerly direction, which will encompass the entire basin. After making a connection, they will retreat by raking the ground and then reach the road. The manoeuvre should be completed by noon. The order to withdraw will be given by the Group Commander. The Group's HQ was set up in Ban Mé, as well as a 105 mm artillery section. An advanced CP with Commander La Bataille will operate, in daylight, at the mouth of the road in the basin." View of the Ban Mé basin from the site of the old post - PC Le Page and Artillery Support Positions (540 / 665) _- (View from the north) Remnants of the post "The approach march and the set-up of the device are carried out as planned, during the night, without the slightest incident. The1st Tabor arrived at the village of Poma at about 5 a.m. Around 59 a.m., the 6th Goum occupied the former military post. He soon surprised a VM unit in the process of assembling nearby, which he immediately took under fire from his FM and machine guns. The Viets dispersed with heavy casualties. Food, 75 mm Chinese shells, small arms ammunition and many documents were recovered." The village of Poma and on the hill the site of the old post - Forward CP position of Cdt La Bataille and 81 mm 1st Tabor mortars - (View taken from the south) The location of the former Poma post "The 60th Goum advanced northwards towards Bokai but, as soon as it approached the limestones, it was subjected to 12.7 mm fire and mortar fire. The intervention of our artillery succeeded in neutralizing two machine guns. But the position is still too tightly held for us to be able to dislodge the defenders without too much damage." The axis of advance of the 1st Tabor in the direction of Bokai Located behind the Crete line "The goum will then try to settle on a limestone that does not seem to be occupied, immediately to the south-west of that held by the Viets. On his way there, he came across a column of artillery ammunition carriers. Surprised, the panic-stricken coolies abandoned their load and dispersed into the bush, while the escort rushed towards the limestone, which the goum intended to occupy. The battle began, but the Viets had a head start and were the first to arrive. As soon as they were settled, they laid down on the ground, at the FM, the goumiers who were chasing them. It was shortly afterwards that the order to unhook was issued. The platoons, caught under heavy fire from their opponents, dispersed to be less vulnerable, in the bush, which was very dense at this point. They are invisible and it takes some time to give them the order to retreat and regroup the men. The last to be hit was Chief Warrant Officer Loubes, an experienced goumier. His orders given, he stayed behind, to answer the calls of a wounded goumier, whom he helped to leave. But at that moment, a mortar shot fell on them, fired from Bokai. A shell burst right between his legs. Miraculously, he is not hit, but he falls to the ground groggy. He is alone with a goumier, a Marmouchi, to whom he owes his salvation. When he got up, he had lost his sense of direction and was heading straight for the Viets, when, fortunately, the Marmouchi shouted at him: "Bale krak machi and el Viets – Ouilli, ouilli, ienha (Be careful, don't go to the Viets, come back, come back this way!) The two of them set off again, at full speed, to catch up with their unit, which was already far away. They push a captured prisoner in front of them, at the beginning of the fight, whom the Marmouchi has not let go. The 58th GOUM, which operated further east, to link up with the BEP, did not have any serious clashes. The GCA (Command and Support Gun), which remained at the former Poma post, intervened with its vehicles for the benefit of the two goums engaged." Assumed position of the GCA of the 1st Tabor (View from the north) Note: Immediately south of the ridge overlooking the village of Poma and on the east side of the road, a location seems particularly suitable for mortar support. Relatively protected on the flanks and easily positioned topographically, it offers direct views for observing the fire on both axes of advance. Logically, this could be where the GCA must have set up while the advanced CP of Commander La Bataille occupied the old disused post of Poma, on the other side of the road, on a height facilitating radio links with the group's HQ which remained at Ban Mé and the advanced units in the basin (1st Tabor and BEP)... During the withdrawal of the elements, after the detachment of the GCA and the advanced CP, the Viet Minh tried to seize this pass to cut off the road to the delayed elements of the 1st Tabor and the BEP by overflowing through the ridges. It is also at this pass that the episode of Chief Warrant Officer Loubes is located, described by Second Lieutenant de Pirey in his book and evoked by Lcl Le Page... "The enemy's reaction was swift and swift. A threat from the ridges has become clear on the rear of the tabor. It was pushed onto the limestone immediately west of the outlet of the road into the basin. The general disengagement of the Tabor took place around 10 a.m. under the protection of the 59th goum and a company of the BEP for the collection of the commando. The Tabor brought back six prisoners, but she had to abandon many 75 and 81 shells of Chinese origin. His losses amounted to two goumiers and five coolies killed and eight goumiers wounded who could be evacuated. In the meantime, the BEP, which was in position at Po Chiang at daybreak, had begun a manoeuvre from the west to encircle and sweep the basin. At the head of the group, his commando, made up of a dozen Viets recruited and chosen from among the prisoners, commanded by a corporal, a certain Constant, not to be confused, a remarkable warrior, surprised another element of coolies-bearers of artillery ammunition. This led him to discover an ammunition depot, which he seized at the same time as he captured the escort. The find was good. Inside, in addition to 75 and 81 shells, there were carefully stored optical elements, including several compass goniometers. In the pockets of the men of the escort we will find badges bearing on a blue background, below two intersecting cannons, the numbers, 35 – 42 – 48, which testify to the existence of VM artillery battalions. The extreme limit of the BEP's progress on the eastern axis (view taken from the south) The Po Chiang Limestone (view taken from the north) The BEP continued its combing operation, but like the 58th and 60th goums with whom it was in visual contact, it too was attacked by increasingly violent machine gun and mortar fire. The basin was literally ablaze, while the encirclement manoeuvre, which had worried the 1stTabor for a moment, was now taking shape on the 8th RTM installed in Banbai, at the mouth of the road. The Viets, who were leading the way to the baroud, coming from the ridges of Ban Sien and Ban Ban, would try to cut off the attackers from the axis of collection. The Col du Poste de Poma: a speed race with the enemy to cross it... The difficult stall had to be done at high speed and in a diluted formation. The commando's retreat was even more delicate. Delayed by the prisoners he was bringing back and the optical instruments he had recovered and which he had to abandon in order to be able to reach, he arrived at the end of the road with the last elements of the 1st Tabor who were bringing back the wounded. The BEP had suffered no casualties, only a few wounded, and brought back about fifteen prisoners. The retreat through the collection axis will be carried out without a hitch. By 17 p.m., all units had returned to their bivouacs. Subsequent intelligence indicated that the Viets suffered heavy casualties. Surprised, they could hardly hide their disappointment. The next day, General Carpentier, the superior commander, sent a telegram of congratulations to the "Bayard" Group for the success of its raid on Poma. The operation had paid off. It confirmed in all respects the information gathered by the OWA, the area and the sector. Prisoners claimed that "12 battalions, which had not taken part in the attack on Dong Khê, had just arrived from China, where they had received their weapons. This, added to the 18 battalions that had taken part in this attack," Jean Pierre had noted in his logbook, "made 30 battalions, all located in the region, a day's march from either Dong Khê or That Khê." The information gathered further specified the presence among these troops of 2 new artillery battalions equipped with 75 mm guns, that the 40th battalion had received 6 pieces of 75 and that the armament of a VM infantry company consisted of 9 FMs – 3 machine guns of 12.7 and 2 mortars of 60, the equivalent or more of the armament of a company of the BEP". Let us leave the conclusion of this raid to Lieutenant Stien: "For us, the authors of the coup de main, Poma is of course a success, but above all it is a confirmation and a warning. The Viets were there, numerous, aggressive, well armed. And, in a new development, they maneuver quickly. This is a clear sign of the quality of their command as well as a very good supply of communications equipment. The dimension of the war has changed. Apparently, we are the only ones who have noticed..." Let us now add to the use of those who would like to venture in the direction of Poma that this sector, which is located in the border zone, requires a certain amount of caution... On the one hand, the memory of the Chinese invasion of 1979 is still vivid in people's minds, on the other hand, this area, like all border areas, is a place conducive to trafficking and smuggling and is therefore closely monitored. It was precisely for this reason that I had to give up my original plan to reach Ta Lung from That Khê by taking the opposite route followed by the prisoners of Camp No. 1 during a journey to the south. As the path followed passed exactly on the border route, only a few meters wide, between the limestone peaks or along the talwegs, it was impossible to expose oneself to problems... Following the new trip we made in this valley in April 2016, we lingered "a little too long" in front of the Poma police station... The result was not long in coming and we were "invited" to come in to get in touch with the head of the station... who, once the "misunderstanding" had been cleared up, offered us tea... without asking us for our passports... Like what... Poma: it's marked but we don't go any further... Border Zone... Just like at the War College: talking tactics in front of the field... but with a full belly... Limestone and rice fields... In the distance... another country: China A welcoming population... Children who don't see many Western visitors... Traces of the past... Without going beyond Po Chang, the hike on Poma is nevertheless a route to be taken because the natural environment as well as the welcome of the inhabitants is a real pleasure... Here is what Lieutenant Stien wrote: "We come out into the basin of Poma. I can clearly identify the location of our raid in September 1950, when our battalion came to reinforce That Khê. With my bare feet now well protected by a thick layer of horn, I no longer need to walk with my eyes on the ground in order to avoid the sharp stones. I am on the very trail where, two years ago, after we had plunged into the Viet system at night, I retreated at a gallop with my followers, as well as our precious harvest of Viet prisoners and documents. It was rattling everywhere, our fighters and artillery intervening as close as possible to block the columns of bo doïs launched after us. This time, I'm travelling the road as an "accompanied" tourist. The Chinese landscape is splendid, in 1950 I hardly realized it. As a matter of location, a beautiful hill loses all its appeal when it is riddled with machine guns shooting at you. And the gymnastic step that follows obviously doesn't make you contemplative." If you decide to go, have a good trip! Posted by Jean luc Martin at 05:02 1 comment: Labels: [url=http://indochine-images.blogspot.com/search/label/That Kh%C3%AA]That Khê[/url] Wednesday, May 7, 2014 That Khê Once crossing the Song Ky Cong, the former RC 4 crosses the plain of That Khê to enter this village street. On both sides of the town there are rice paddies and even though many houses have been built since the fifties, it is not too difficult to find your way around. Those who wish to stop at That Khê can refer to the article written above which gives the coordinates of a relatively comfortable and clean hotel. The south-east entrances to That Khê The plain to the west of the village That Khê in 1950 That Khê is of little interest as the only places worth a stop are the old citadel and the chapel. As is the case almost everywhere, the French Citadel is now occupied by the Vietnamese People's Army and it is therefore impossible to enter or take photographs. In the photo below, you can clearly see the old citadel. It would seem that this photo was taken during the parachute drop of the first wave of the 1st BEP (PC, 1st and 3rd company) carried out on the afternoon of September 17, 1950 or the rest the following day, in order to cover the progress of the Lepage column which was going up from Na Cham in a northerly direction. Enlarge this imageClick here to see it in its original size. During its advance, Colonel Lepage's CP took up residence in this citadel while the units of the column carried out reconnaissance in the direction of the Lung Phaï pass. The Lepage group was stationed for about ten days at That Khê (until 30 September 1950) before resuming its advance towards Dong Khê. It was from this locality that the raid on Poma (23st BEP and 1st Tabor) was launched on 1 September, a hamlet located about fifteen kilometres north-east (towards the Chinese border), a raid which allowed the collection of important and valuable information which unfortunately was not taken into account by the command in Lang Son and Hanoi. The interrogation of the prisoners and the exploitation of the documents clearly showed that the enemy, after having crossed the frontier with his maneuver elements and regrouped his regional forces, was on the lookout with significant means (30,000 men) with a view to seizing That Khê... The citadel of That Khê in 1950 The photo below shows the old gate of the citadel: a green space has been set up between the road and the enclosure, which allows you to photograph this right-of-way under the cover of photos of the garden and the commemorative stele. The gateway to the ancient citadel of That Khê The detail of the door shows that the old anchors of the colonial are still in place even if the symbols that appeared above have been covered... Detail of the door The 1950 Fighting Memorial On the other hand, the chapel is easily accessible and we can refer to the article written previously (Le difficile devoir de mémoire sur la RC 4) to get a more precise idea of this building which will be rehabilitated... The chapel of That Khê The only visible remnant of the 1950 fighting is in fact the carcass of this machine-gun car recovered after the evacuation of October 1950 and which was installed on a concrete base in the grounds of the police barracks. Even if the craft is visible from the road, it is safer to ask permission from the officer to photograph it. During our visit, we were refused, but by insistence we were finally allowed to take pictures of this wreck... but under the control of the policeman on duty...    One of the machine guns of Lt Pasca's platoon Antoine in search of details... Once past the northern exits of the village, you can continue in the direction of Dong Khê, located about 24 km from That Khê: very quickly the road reaches the foothills of the massifs that follow one another until Hill 703, a landslide that has gone down in history and dominates the Lung Phaï pass. The northwestern plain of That Khê The RC 4 between the northern exits of That Khê and the Bascou bridge   The foothills of the landslides separating That Khê from Dong Khê RC 4 in the direction of the Bascou Bridge A vestige that saw the men of the Lepage column pass by... Four kilometers north of That Khê we finally arrive at the Bascou bridge, a site that will be the subject of the next article because it is from this place that we start the climb of the Loung Phaï pass... Arrival on the Bascou Bridge Published by Jean luc Martin at 20:24 2 comments: Labels: [url=http://indochine-images.blogspot.com/search/label/That Kh%C3%AA]That[/url]
Commandoair40 Admin Nombre de messages: 28063 Age: 77 Emploi: Français Radicalisé . Date d'inscription: 07/11/2014	Sujet: Re: Le drame de la RC4, vue par un tourist, photos superbe Ven Jan 25 2019, 18:57 Very nice article; Thank you Gus  . Sad moments of our Army in Indo. Never Forget. ___________________________________ ____________________________________ Sicut-Aquila    "A people who elect corrupt, renegades, impostors, thieves and traitors is not a victim! He's complicit."
The drama of the RC4, seen by a tourist, superb photos

Page 1 of 1

Related Topics

»  A French Tourist in Morocco » DRAMA OF HARKIS» Preparations for Dday "06 June 1944" » Indochina in several videos, Indochinese drama !!

 ĐẶNG = 4153 = 13 = 4

VĂN = 615 = 12 = 3

VIỆT = 6154 = 16 = 7

Cộng lại: 4 3 7 = 14. 

 TP - Lẩn thẩn nhớ thêm cái tặc lưỡi chép miệng của ông Tạ Đình Đề năm xa ấy. Ông Đề có hé chi tiết:  Ông Việt có người chị ruột là Đặng Thị Lý - vợ của Thủ tướng Việt Nam Cộng hoà Phan Huy Quát.

Các cô em, Đặng Thị Tâm, Giáo sư Tiến sĩ ngành Tâm lý trẻ em tại Illinois (Hoa Kỳ), Giáo sư Đặng Văn Kỳ đang dạy ở Polytechnique (Pháp) và bà chị gái sống ở Sydney (Úc).

Như một đoạn mờ nhòe, một khúc quanh trong lý lịch mà sau này, ông Việt không muốn nhắc, cũng chẳng muốn luyến láy mà làm chi điệp khúc của ngày buồn ấy?

ADVERTISING

Từng chỉ huy Trung đoàn có những người lính, những tài năng quân sự hiếm hoi như Chính trị viên Chu Huy Mân, Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Hữu An mà chỉ sau một thời gian ngắn họ trở thành những danh tướng nước Việt, ông Đặng Văn Việt vẫn chỉ là trung tá. Vâng, thời điểm chuẩn bị cho chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ và dằng dặc lê thê mãi cho đến tận khi nhắm mắt xuôi tay, người lính ấy vẫn mãi đeo hàm trung tá, hàm cấp mà năm 1947 tướng Giáp đã phong tặng cho ông!

Trung đoàn trưởng Đặng Văn Việt sẽ phải tạm biệt Trung đoàn 174 thân yêu suốt gần 7 năm trận mạc cùng vào sinh ra tử đi nhận nhiệm vụ mới. Đó là việc phụ trách trường Sĩ quan Lục quân đóng ở Trung Quốc. Trong khi đó Trung đoàn 174 của Đặng Văn Việt được lệnh hành quân gấp lên chiến trường Điện Biên.

Vị chỉ huy trung đoàn tài ba thời điểm ấy tuy muộn nhưng cũng nhận được tin dữ từ Diễn Châu loang ra. Nỗi buồn mất bố cùng gia đình ly tán không rõ sống chết lành dữ thế nào?

Sao lại không tâm tư, không suy nghĩ cho được?

Có lẽ tài danh trên Mặt trận Đường 4 đã cứu con hùm xám Đặng Văn Việt khỏi mắc vào cái nạn cùng cái hạn là bị buộc phải rời quân ngũ để lê gót về quê nhà Diễn Châu chịu cảnh đấu tố với cha mình như nhiều sĩ quan quân đội khi ấy?

Và sau khi hoàn thành nhiệm vụ phụ trách Trường lục quân, việc chuyển ngành đầu năm 1960 làm Cục phó Cục xây dựng cơ bản thuộc Bộ Xây dựng cũng là thứ may mắn, an ủi với trung tá Đặng Văn Việt?

Những ngày tàm tạm yên hàn sau này, ông Việt bất ngờ có thời điểm sững sờ, nỗi mừng biết lấy chi cân khi đột ngột nhận được tin nhắn của một người em ruột ly tán ngày ấy đang yên ổn định cư ở xứ người.

Một ngày cuối xuân 1998, chuông điện thoại nhà ông Việt đổ từng hồi dài. Người con dâu nhận ra giọng của một người nước ngoài. Ông Việt cầm lấy máy.

Đầu dây bên kia văng vẳng chất giọng đặc Pháp.

… Người ấy xưng là Marcel Bigeard, thiếu tá cựu tù binh trong trận Điện Biên Phủ. Sau người ấy là Đại tướng Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Cộng hoà Pháp, hiện đã nghỉ hưu. Ông nói hiện đang ở khách sạn Thăng Long Hà Nội. (Chỗ này cần nói rõ, hiện có chỗ ghi ông Marcel Bigeard là trung tá thời ở Điện Biên Phủ. Người viết ghi theo tư liệu của ông Đặng Văn Việt là thiếu tá).

Cựu Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Pháp Marcel Bigeard sang du lịch Việt Nam cùng với một số cựu binh đường 4 năm xưa. Ông thay mặt anh em cùng đi muốn mời “đại tá” Đặng Văn Việt chỉ huy Mặt trận đường 4 năm xưa đến dự bữa cơm thân mật tại khách sạn Thăng Long!

Cú điện thoại đột ngột khiến ông Việt suy nghĩ rất lung. Sau mới biết thông qua Hội Cựu chiến binh Việt Nam, ông Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Pháp đã hồi hưu mới biết số điện thoại nhà riêng của ông Việt.

Hai người Âu cao lớn đón ông Việt tận cổng khách sạn Thăng Long. Sau ông Việt mới biết hai ông ấy đều là đại tướng. Đại tướng Bigeard, nguyên chỉ huy quân dù ở Điện Biên Phủ; và đại tướng Bizard, năm 1950 là trung úy, Phó Chỉ huy phân khu Na Sầm năm xưa.

Bigeard thân mật khoác tay ông Việt vào căn phòng rộng. Ở đó có 8 đại tá cựu binh đã chờ sẵn. Tất cả đã già. Tất cả đều nguyên là tù binh trận đường 4. Và tất thảy đều đứng dậy vỗ tay ran chào mừng vị khách mới tới!

Vào tiệc, đại tướng Bigeard nói lý do cuộc gặp và bày tỏ niềm vui được du lịch Việt Nam nên mới có cuộc hội ngộ hôm nay.

Khi được mời phát biểu, ông Việt nói chất giọng Pháp còn giòn rôm rốp: Tôi chưa bao giờ mang hàm đại tá. Các bạn hãy gọi tôi là trung tá. Hàm trung tá mà Tướng Giáp đã phong cho tôi từ năm 1947. Mà thôi, hãy gọi tôi là người lính già Đặng Văn Việt.

Tướng Bigeard đứng dậy giọng xúc động:

Thưa ngài, chúng tôi là những cựu binh Pháp đã chiến đấu trên Đường 4 và tại một số mặt trận ở Đông Dương xin được kính chào ngài là người chỉ huy, người chiến thắng tại Mặt trận Đường số 4 một người mà chúng tôi phải kính nể…

Thiếu tá Bigeard - Sau trở thành Bộ trưởng Quốc phòng Pháp (giữa) thời ở chiến trường Đông Dương

Chúng ta gặp nhau nhiều lần trên chiến trường mà chưa biết mặt nhau. Nay lịch sử sang trang, chúng ta gặp nhau không mặc cảm không hận thù. Hãy cùng nhau hàn gắn vết thương chiến tranh xây đắp tình hữu nghị hai dân tộc Việt - Pháp các bạn đồng ý không?

Mọi người vỗ tay. Vui vẻ cùng ăn uống, chuyện trò ôn lại những kỷ niệm một thời trận mạc.

Sau cùng, tướng Bigeard ngỏ nguyện vọng đoàn sẽ đi thăm chiến trường xưa và tha thiết mời người lính già Đặng Văn Việt đi cùng!

Cuộc hành trình kéo dài 3 ngày 2 đêm.

Đoàn đến Na Sầm nơi chiến trường mà trung úy Bizard từng đảm trách. Vị sĩ quan đứng lặng hồi lâu. Rồi Bizard rẽ lá vạch lau gai tiến vào vị trí cũ của đồn binh ngày trước. Tướng Bizard bồi hồi giới thiệu đâu là nơi ở của ông ngày trước, cùng cung cách bố trí nghiêm ngặt như thế nào. Vị tướng không quên nhắc lại đồn đây từng được mệnh danh là Le NidD’Algle (Ổ đại bàng).

Dọc đường 4 nhiều cứ điểm, ổ đề kháng mà quân của Đặng Văn Việt với Pháp từng quần nhau ác liệt 2-3 lần. Khi nghe Đặng Văn Việt giới thiệu tỷ mỉ phương án tác chiến của Trung đoàn 174 trên đường 4, tướng Bizard lắc đầu: Các ngài đánh thế chúng tôi thua là phải.

Thăm pháo đài Đông Khê, cả đoàn lại nghe một lượt lời giới thiệu của tướng Bizard phân tích cách bố phòng vòng trong vòng ngoài - nơi mà đại tá Charton ra lệnh tử thủ và khẳng định Việt Minh không thể nào chiếm được!

Tướng Bizard đang nói sự thực… Ông Đặng Văn Việt chợt nhớ đánh Cao Bằng sẽ rất khó, tổn thất nhiều. Đặng Văn Việt ngày ấy đã mạnh dạn đề đạt với Võ đại tướng cho đánh cứ điểm Đông Khê và được chấp thuận. Đánh Đông Khê và bắt sống Bizard.

Trên xe hay lúc tới thăm lại chiến trường, ôn lại những trận đụng độ ác liệt… chuyện nở xôm tụ. Hai ông già Đặng Văn Việt và Bizard luôn ngồi cạnh nhau. Có lúc gà gật ngả đầu vào vai nhau. Hai đêm ngủ, hai người cùng chung một phòng ở khách sạn được coi là tươm nhất.

Năm 2005, ông Đặng Văn Việt lần đầu được đặt chân đến Paris theo lời mời của một người em từng lưu lạc sau biến cố cải cách ruộng đất. Một khung cảnh, một cuộc hội ngộ khá là ngoạn mục. Được đại tướng Bigeard báo trước nên hàng trăm cựu binh đường số 4 và Điện Biên Phủ đã kéo đến nơi ở của Đặng Văn Việt. Rất nhiều vợ con của họ cũng theo đến.

Được tin người lính già Đặng Văn Việt đến Paris - vì lý do sức khỏe, từ quê nhà ở Bretagne, đại tướng Bigeard, nguyên Bộ trưởng Quốc phòng Pháp gửi lên Paris một bức điện.

Tôi nhận được tin ngài đến Paris, vì điều kiện tuổi tác và sức khỏe, tôi không thể đến thăm ngài được. Tôi rất yêu quý Việt Nam. Tôi đã để một phần trái tim của tôi ở đất nước ngài. Khi nào tôi qua đời, một phần tro của tôi xin được gửi qua Điện Biên Phủ để bên cạnh các bạn chiến đấu cũ của tôi.

Bạn thân của ngài. Tôi ôm hôn ngài.

Tháng 9 năm 2005.

Bigeard!

Cũng cần nói thêm trước chuyến đi du lịch Pháp ấy của người lính già Đặng Văn Việt, một tổ chức có tên ANAPI (Asociaton Nationale des Anciens Prisonniers D’Indochine - Hội Cựu tù binh Chiến tranh Đông Dương quốc gia) có hơn 2.000 hội viên do Đại tướng Bruneau làm chủ tịch; Năm 2000 Hội đã tổ chức một đoàn du lịch gồm 330 cựu binh Pháp thăm Việt Nam. Họ đã tìm gặp người lính già Đặng Văn Việt và mời ông gia nhập đoàn!

Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam khi ấy là tướng Đặng Văn Quang đã tiếp Đoàn tại trụ sở Bộ Quốc phòng. Buổi gặp đó trung tá Đặng Văn Việt được mời dự trân trọng và cũng được mời tham gia đoàn cựu binh Pháp đến chiến trường xưa trên đường 4 là Cốc Xá - Quang Liệt. Nơi hai binh đoàn Le Charton và Le Page bị xóa sổ năm 1950. Đặng Văn Việt đã cùng các cựu binh Pháp dâng hương tưởng nhớ những người ở hai trận tuyến đã ngã xuống nơi này!

Tháng 6 năm 2006 Đại tá Charles De Pirey, thành phần trong Đoàn thăm đã viết một bức thư dài gửi ông Đặng Văn Việt:

… Chúng tôi - những đơn vị chiếm đóng đã từng cày nát con đưởng tử địa này và đôi lúc là kẻ chiến thắng nhưng thất bại là phần lớn. Chúng tôi lấy làm ngạc nhiên khi khám phá ra kẻ đối địch nguy hiểm nhất, kẻ đã làm chúng tôi thất điên bát đảo trên đường số 4 này lại là một thanh niên chưa đầy 30 tuổi - người chỉ huy các lực lượng vũ trang Việt Minh trên một vùng chiến lược quan trọng. Đó là trung đoàn trưởng Trung đoàn 174 Đặng Văn Việt!

… Giữa Đông Khê và Thất Khê, Binh đoàn của đại tá LePage tiếp theo là binh đoàn của đại tá Le Charton bị xé lẻ, bị tiêu diệt từng phần từ mồng 2 đến mồng 8 tháng 10 năm 1950 bởi hơn 20 tiểu đoàn quân chính quy của Việt Minh. Riêng Trung đoàn 174 từ phía Nam Thất Khê được lệnh của tướng Giáp ngược lên phía Bắc bủa vây mạng lưới dọc theo sông Bắc Khê.

Quân của Đặng Văn Việt đã đón lõng và bắt sống một số lớn lính thuộc những đơn vị xé lẻ của tàn quân Pháp tan tác phá vòng vây ở Cốc Xá - Quang Liệt để chạy về Thất Khê - Na Sầm trong đó có đơn vị tôi. Hai đại tá đã bị bắt.

Ông Việt đã nghiêm cấm không được giết tù binh. Ông nói với lính ông cho tù binh ăn uống. Tôi biết quân của ông Việt cũng thường xuyên bị đói.

Ông có suy nghĩ sâu sắc về chính trị, về triết lý của một người có tâm hồn cao đẹp, trong sáng!

Còn lời lẽ trong một bức thư khá độc đáo mà Đại tướng Bruneau Cornual, nguyên là một tù binh Đường 4 viết cho Đặng Văn Việt sau chuyến thăm Việt Nam đáng nhớ ấy.

Chúng tôi, những cựu binh Pháp đánh giá ngài rất đúng đắn. Tất cả chúng tôi đều thống nhất nhận định rằng ngài là một cựu binh thẳng thắn và đầy tính trượng phu mưu trí.

Và chịu khó một cách phi thường.