Saturday, January 12, 2019

Người Mỹ không hiểu 'tiếng Anh mỉa mai' của người Anh

Graphic showing two men - one speaking American English and one speaking British EnglishBản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image caption"With the greatest respect..." (Với sự tôn trọng lớn nhất...)
Chúng ta hay nghĩ người Anh và người Mỹ sẽ không gặp bất kỳ khó khăn nào trong việc giao tiếp bởi cả hai đều có một ngôn ngữ chung và có nhiều điểm chung về văn hóa, lịch sử và chính trị.
Tuy nhiên theo YouGov, một trong những công ty khảo sát uy tín nhất của Anh vừa phát hiện ra, có nhiều câu nói thường ngày của người Anh đã bị người Mỹ hiểu hoàn toàn khác.
Theo như lời của YouGov, "một nửa số người Mỹ sẽ không nhận ra rằng người Anh đang nói họ là một tên đần".
Cụm từ "with the greatest respect" (với sự tôn trọng lớn nhất) được hầu hết người Anh sử dụng theo nghĩa "I think you are an idiot" (Tôi nghĩ anh là một thằng đần), nhưng gần một nửa số người Mỹ lại hiểu là "I am listening to you" (Tôi đang lắng nghe anh đây).
Presentational white space
YouGov đã tiến hành cuộc khảo sát này với khoảng 1.700 người Anh và 1.900 người Mỹ, và hỏi họ những cụm từ giải nghĩa nào phù hợp nhất theo cách hiểu của họ.
Người Anh nói...Ý của người Anh là...Người khác hiểu...
I hear what you say (Tôi nghe anh nói rồi)I disagree and do not want to discuss it further (Tôi không đồng ý và không muốn thảo luận thêm nữa)He accepts my point of view (Anh ta chấp nhận quan điểm của tôi).
With the greatest respect... (Với sự tôn trọng lớn nhất...)I think you are an idiot (Tôi nghĩ anh là một thằng đần)He is listening to me (Anh ta đang lắng nghe tôi).
That's not bad (Nó không tệ)That's good (Nó tốt đấy)That's poor (Nó tệ)
That is a very brave proposal (Đó là một lời đề nghị dũng cảm)You are insane (Anh bị điên à)He thinks I have courage (Anh ta nghĩ tôi dũng cảm)
Quite good (Khá tốt)A bit disappointing (Hơi thất vọng)Quite good (Khá tốt)
I would suggest... (Tôi muốn đề nghị...)Do it or be prepared to justify yourself (Hãy làm theo đi hoặc là chuẩn bị tinh thần để mà tự lý giải cho bản thân)Think about the idea, but do what you like (Thử nghĩ về ý tưởng này, nhưng hãy làm cái anh muốn)
Oh, incidentally/by the way (Oh, và tiện thể...)The primary purpose of our discussion is... (Mục đích chính của cuộc trò chuyện của chúng ta là...)That is not very important (Oh, và cũng không quan trọng lắm đâu...)
I was a bit disappointed that(Tôi khá là thất vọng là...)I am annoyed that(Tôi khá là khó chịu là...)It doesn't really matter(Nó không thực sự quan trọng lắm - vì chỉ khá là thất vọng thôi)
Very interesting (Rất thú vị)That is clearly nonsense (Rõ ràng là vớ vẩn)They are impressed (Họ rất ấn tượng, thích thú)
I'll bear it in mind (Tôi sẽ suy nghĩ)I've forgotten it already (Tôi quên ngay rồi)They will probably do it (Họ có thể sẽ cân nhắc điều đó)
I'm sure it's my fault (Tất nhiên đó là lỗi của tôi)It's your fault (Đó là lỗi của anh)Why do they think it was their fault? (Tại sao họ lại nghĩ đó là lỗi của họ nhỉ?)
You must come for dinner (Bạn phải đến ăn tối với chúng tôi đấy)It's not an invitation, I'm just being polite (Đây không phải là lời mời, tôi chỉ lịch sự thôi)I will get an invitation soon (Tôi sẽ sớm nhận được giấy mời từ họ)
I almost agree (Tôi gần như đồng ý)I don't agree at all (Tôi không đồng ý chút nào)He's not far from agreement (Anh ta cũng khá đồng ý rồi)
I only have a few minor comments (Tôi chỉ thấy có một vài vấn đề nhỏ)Please re-write completely (Làm ơn viết lại từ đầu đi)He has found a few typos (Anh ta tìm thấy vài lỗi đánh máy)
Could we consider some other options? (Chúng ta có thể cân nhắc các lựa chọn khác không?)I don't like your idea (Tôi không thích ý tưởng của anh)They have not yet decided (Họ vẫn chưa quyết định)
Tuy họ vẫn có một điểm chung là cả người Mỹ và Anh đều hiểu câu "I was a bit disappointed that" (Tôi khá là thất vọng ...) là một cách lịch sự để nói "I am annoyed that" (Tôi khá là khó chịu ...)
Nhưng hầu hết người Anh đều dùng hai câu "I'll bear it in mind" (Tôi sẽ suy nghĩ) và "I hear what you say" (Tôi nghe anh nói rồi) là một cách để dập tắt cuộc đối thoại.
Người Anh hay có cách nói châm biếm, mỉa mai (passive-aggressive) trong khi người Mỹ thì có cách nói và tư duy thẳng thắn hơn
Nhiều người Mỹ làm việc tại Anh cũng than phiền về cách nói ẩn ý, nói giảm nói tránh và hay nói vòng vo của người Anh.
Nhưng người Mỹ đâu phải là không biết nói mỉa mai, họ đôi khi cũng nói giảm nói tránh vì muốn lịch sự.
Người Mỹ nói...Có nghĩa là....
I love it! You just don't CARE, do you? (Tôi thích nó! Anh đúng là chẳng hề ngại ngùng tí nào nhỉ?)What the hell did you just do? I'm dying of embarrassment here (Anh vừa làm cái quái gì vậy? Tôi muốn chết vì xấu hổ đây)
Oh, you can get away with it, you're British (Ồ, anh sẽ được bỏ qua thôi, vì anh là người Anh mà)An American wouldn't be seen dead wearing what you're wearing or doing what you just did (Một người Mỹ sẽ không bao giờ mặc cái anh đang mặc, hay làm cái điều anh vừa làm đâu)
Bless her heart! (Phước lành cho trái tim cô ấy)This phrase is a bit of a put down, effectively allowing the speaker to slag off someone without recrimination. (Một kiểu nói coi thường, chỉ trích, chê bai nhưng không muốn nghe có vẻ đả kích.)
Người Anh có thể nghĩ họ tinh túy hơn trong nghệ thuật châm biếm của họ, nhưng thật ra thì người họ hàng xa ở bên kia Đại Tây Dương chẳng qua là có một kiểu châm biếm khác mà thôi, và họ có thể trở nên rất mỉa mai khi cần.

Thursday, January 10, 2019

"Theo đó, xưa kia các cá nhân tự mình phán xử và tự tay thực thi luật tự nhiên, thì nay họ trao các quyền ấy cho cộng đồng do một chính quyền đại diện. Việc chuyển giao này dựa trên sự đồng thuận tự nguyện: “Con người bởi bản chất là tự do, bình đẳng, độc lập, nên không ai… bị buộc phải phục tùng quyền lực chính trị của người khác, mà không có sự đồng thuận của anh ta”.

Locke cho rằng việc chuyển giao quyền này xác minh mục đích của chính quyền: nó có trách nhiệm bảo vệ các quyền tự nhiên của con người như là quyền sống, quyền tự do, và quyền sở hữu – những nhiệm vụ mà trạng thái tự nhiên không làm được. “Mục đích chính và vĩ đại mà con người liên kết thành một cộng đồng, và đặt họ bên dưới một chính quyền, là để bảo vệ tài sản của họ.”

Nhưng ông cũng khẳng định “tất cả những điều này đều không hướng đến mục đích nào khác ngoài hòa bình, an ninh và sự tốt lành chung của mọi người”.

Để làm được điều đó, chính quyền cần phải cung cấp một bộ luật để giải quyết các bất đồng, giải quyết bất đồng như một quan tòa vô tư trên cơ sở của luật, và sử dụng sức mạnh của mình để củng cố các luật lệ hợp pháp do cộng đồng tạo ra.

Làm sao để chính quyền không biến thành kẻ mạnh đàn áp người dân?

Trước cuốn khảo luận thứ hai này, John Locke còn viết một tập “Khảo luận thứ nhất về chính quyền” nhằm phản biện quan điểm về nguồn gốc quyền lực chính quyền của Sir Robert Filmer. Trong tác phẩm Patriarcha, Filmer cho rằng bởi sở hữu thẩm quyền thần thánh nên vua chúa có quyền cai trị các thần dân. Locke hoàn toàn bác bỏ lập luận của Filmer, và cũng hoàn toàn phản đối kiểu chính quyền chuyên chế ấy.

Song, dẫu không biện minh bằng quyền lực thần thánh, thì chính quyền theo bản khế ước xã hội kia vẫn có thể đàn áp người dân. Với quyền lực quá lớn trong tay, chính quyền hoàn toàn có thể vi phạm các quyền của người dân ở mức độ lớn và rộng khắp. Mối đe dọa này kinh khiếp hơn nhiều so với những rủi ro đụng độ trong trạng thái tự nhiên.

Rõ ràng, quyền lực luôn có khuynh hướng bị lạm dụng, như câu nói nổi tiếng của Lord Acton: “Quyền lực làm con người tha hóa. Quyền lực tuyệt đối sẽ dẫn đến tha hóa tuyệt đối”.

Do đó, cách tốt nhất để giảm thiểu nạn lạm dụng quyền lực, theo Locke, là phải phân tán quyền lực. Locke đề xuất giao quyền lực của chính quyền vào trong tay nhiều cơ quan khác nhau, cụ thể là ba nhánh hành pháp, lập pháp, và liên minh độc lập với nhau.

Về sau, cách phân chia này của Locke được triết gia Montesquieu tiếp thu và trình bày trong cuốn “Tinh thần pháp luật”, với ba nhánh quyền lực là lập pháp, hành pháp, và tư pháp. Đây cũng chính là mô hình phân quyền mà nền chính trị Mỹ đang áp dụng.

Làm gì khi chính quyền vượt quá phạm vi quyền lực của nó?

Nếu như Thomas Hobbes trong tác phẩm “Leviathan” khẳng định rằng việc lật đổ một chính quyền sẽ dẫn tới tình trạng vô chính phủ ngay tắp lự, thì cuộc Cách mạng Vinh quang lại không đem tới cái kết quả tồi tệ ấy.

Vào những năm 1690, sau cuộc cách mạng, người dân Anh đã chứng kiến cảnh chuyển mình tích cực của nền chính trị quốc gia. Địa vị của Quốc hội gia tăng, trong khi uy quyền của nhà vua ngày càng suy giảm. Chính nhờ vậy mà cuộc cách mạng lật đổ vua James II không ngừng được ca tụng, còn “Khảo luận thứ hai về chính quyền” của John Locke – vốn được sinh ra để biện minh cho tính chính đáng của cuộc cách mạng này – được đón nhận khắp nơi.

Chính thành công ấy càng củng cố cho quan điểm của Locke, khi trả lời cho câu hỏi trên, rằng “bất cứ khi nào chính quyền tìm cách tước đoạt và phá hoại tài sản của người dân, hoặc đẩy họ vào cảnh nô lệ dưới một thứ quyền hành tùy tiện, thì chính quyền đã tự đặt mình vào tình trạng chiến tranh với người dân, do vậy người dân không cần phải phục tùng chính quyền thêm nữa.”

Bởi dù đã giới hạn quyền lực chính quyền bằng cách phân chia quyền lực, song điều đó vẫn không hoàn toàn đảm bảo rằng chính quyền sẽ chỉ làm đúng cái phận sự của nó mà không phá rào.

Theo khế ước xã hội, quyền lực của chính quyền đến từ sự ủy nhiệm của cộng đồng. Bất cứ khi nào chính quyền hành động ngoài những quyền được cộng đồng ủy nhiệm, thì nó đang hành động một cách tùy tiện, và quyền lực đó là bất hợp pháp.

Khi đó, không nghi ngờ gì nữa, người dân có quyền nổi dậy lật đổ cái chính quyền phi pháp ấy để giành lại quyền lực của mình, bởi “Quyền lực tối cao vĩnh viễn nằm trong tay cộng đồng để bảo vệ người dân trước những nỗ lực hay mưu đồ của bất kỳ ai – kể cả các nhà lập pháp của họ – khi mà những người này trở nên quá ngu xuẩn hay quá độc ác khi thực hiện những ý định chống lại các quyền tự do và sở hữu của người dân”.

Tuần tự trả lời một cách thấu đáo cho cả năm câu hỏi trên, “Khảo luận thứ hai về chính quyền” của Locke đã đặt ra một nền tảng lý thuyết vững chắc cho nguồn gốc, phạm vi, và mục đích của chính quyền dân sự.

Không chỉ là lời biện hộ đầy sức thuyết phục cho cuộc Cách mạng Vinh quang tại Anh – cuộc cách mạng đã thiết lập nên nhà nước tự do hiện đại đầu tiên trên thế giới, mà “Khảo luận thứ hai về chính quyền” cũng chính là nguồn cảm hứng cho cuộc đấu tranh giành độc lập của Hoa Kỳ.

—

Hiện trong các đầu sách Việt ngữ về John Locke, ngoài “Khảo luận thứ hai về chính quyền” do dịch giả Lê Tuấn Huy chuyển ngữ, còn có bản dịch “Vài suy nghĩ về giáo dục” của dịch giả Dương Văn Hóa và tác phẩm “Chat với John Locke” của nhà nghiên cứu triết học Bùi Văn Nam Sơn.
https://www.luatkhoa.org/2018/02/doc-john-locke-5-cau-hoi-ve-nguon-goc-cua-chinh-quyen/