TRẬN ĐỖ XÁ ĐỢT 1 NĂM 1964.

… Trong những ngày cuối tháng 4, bộ tổng tham mưu QLVNCH ra lịnh cho trung tá Lê nguyên Khang thành lập một chiến đoàn gồm 2 TĐ và một pháo đội cho QĐ 2. Khi đó TQLC sẽ cùng các thành phần của sđ 2 và 25 VNCH để mở một tấn công gồm nhiều trung đoàn vào rừng núi hiểm trở ngay phía nam của ranh giới QĐ 1 và 2. Được đặt tên BẠCH PHƯỢNG 10, cuộc hành quân này nhầm xâm nhập vào Đỗ Xá, một căn cứ địa bất khả xâm phạm của CS. Căn cứ này nằm trên dãy Trường Sơn, tại một nơi mà 3 biên giới của 3 tỉnh Quảng Tín, Quảng Ngải, và Kontum gặp nhau, xem hình. Trước 1954, quân Pháp chưa bao giờ đến đây.

 

Các tù binh CS bị bắt vào đầu thập niên 1960 khai rằng các cán binh bắc VN đã đi qua Đỗ Xá trước khi đến những bình nguyên ven biển dân cư đông đúc thuộc các tỉnh Quảng Tín và Quảng Ngải. Hơn nữa, khu vực này được cho là nơi đặt bộ tư lịnh (BTL) của quân khu 5 (QK-5).

Sau khi ra lịnh cấm trại đối với TĐ 2 và 4, một pháo đội sơn pháo, xem hình, 1 trung đội viễn thám, và một BCH nhẹ, Khang bay cùng với trung tá Moody tới Pleiku để bàn kế hoạch với thiếu tướng Nguyễn Khánh và BTM của QĐ 2. Theo kế hoạch, trực thăng của TQLC và lục quân Mỹ sẽ bốc bộ binh và pháo binh của VNCH để lập vòng đai bao vây khu vực tình nghi của căn cứ Đỗ Xá. Theo từng giai đoạn, các đv VNCH sẽ bắt đầu thu nhỏ vòng vây, sau đó (whereupon), đv TQLC sẽ được bốc vào khu vực tình nghi, để lục soát.

Ảnh: Sơn pháo 75 ly, tầm xa 8.8 km, tốc độ 6 viên phút, súng nặng 653 kg. Do Mỹ sản xuất, nhưng quân đội VM và CSBV cũng có (do TC chuyển giao cho VMCS sau khi chiếm được của quân Tưởng giới Thạch trước 1949).

Để kiểm soát toàn bộ chiến dịch, tướng Khánh sẽ lập BCH tiền phương tại Plateau GI, một làng Thượng, ở bờ nam của khu vực hành quân, ở 25 dặm đông bắc Kontum.

Ngày 1/5/1963, các C-123 của Không quân Mỹ chở 2.000 lính TQLC từ SG đến thị xã Quảng Ngải. Trung tá Moody và thiếu tá Croft, cố vấn phó và cố vấn pháo binh, đi theo TQLC. Ngày kế, một đoàn xe tải chở các TQLC này chạy khoảng 40 dặm về phía bắc tới Tam Kỳ, tỉnh lỵ của Quảng Tín. TĐ 2 TQLC, cố vấn bởi đại úy Taylor, xuống xe và tập họp ở phi đạo Tam Kỳ, trong khi phần còn lại của đoàn xe quay về phía tây, theo con đường đất chật hẹp vòng quanh các ngọn đồi để tiến sâu vào rừng núi Trường Sơn.

Ảnh: trực thăng H-21. Tốc độ đường trường 158 km/h, tối đa 204 km/h, tầm xa 426 km. Vỏ trang: 1 hay 2 khẩu 12.7 ly hay M-60. Chở 20 lính hay 12 băng ca.

Trong khi đó, các H-21, còn gọi là trực thăng “trái chuối”, xem hình, từ Pleiku đã đáp xuống Tam Kỳ, bốc các thành phần của TĐ 2, và đã bắt đầu trực thăng vận họ vào một bãi đáp hay LZ nằm cạnh một dòng suối, khoảng 30 dặm tây nam của tỉnh lỵ. Đoàn xe chở TQLC tiếp tục  chạy theo hướng tây nam cho tới khi gặp 1 tiền đồn nhỏ của vnch ở Trà My. Tại đây, khoảng 24 dặm tây nam của Tam Kỳ, Khang đã lập BCH trong một trường học kế cận một phi đạo thô sơ bằng đất nện. Pháo đội sơn pháo 75-ly, cố vấn bởi thiếu tá Croft, được đặt gần đấy trong khi trung đội viễn thám  và các thành phần của TĐ 4, cố vấn bởi đại úy Christensen, làm công tác an ninh. Sau đó, các trực thăng H-34 của TQLC mỹ từ Đà Nẳng chở một bong bóng đựng xăng (fuel bladder), xem hình, và máy bơm sân bay này. Một khi cuộc đổ quân của TĐ 2 hoàn tất, các H-21 của lục quân Mỹ, được nhận xăng từ các bồn chứa này, đã bắt đầu bốc TĐ 4 vào LZ của TĐ 2, ở vài dặm phía nam của Trà My.

Một khi hoạt động này đã hoàn tất, hai TĐ này bắt đầu lục soát một thung lũng sâu và những núi kế cận để kiếm các căn cứ địa CS. Sau vài ngày TQLC của Khang đã tìm được một căn cứ nhưng ko gặp bất cứ kháng cự nào khi tiến vào vị trí này. Lại một lần nữa, đối phương, có lẽ được cảnh báo trước đó bởi hoạt động của các đv VNCH, đã rút lui.  Quân ta chỉ bắt một y sĩ bắc VN và một y tá. Những ngày kế, sau khi lục soát những túp lều và hệ thống địa đạo, TQLC đã tìm thấy 1 kho tiếp liệu gồm vài súng, 6 máy đánh chữ, 3 máy may, một máy truyền tin, 44 bản đồ, một bảng tính bằng tiếng Pháp cho pháo binh, và nhiều pin cho đèn bấm.

 

Ảnh trên: Bong bóng đựng xăng; ảnh dưới: bong bóng chứa 10.000 gallon xăng, bốn phía là bao cát, chụp tại căn cứ Cửa Việt, Quảng Trị.

 

 SAN JOSE NGÀY 14 THÁNG 9 2026.

TÀI TRẦN