Tuesday, May 30, 2023

Introduction.

Many Vietnam Veteran Combat Infantrymen tend to see our individual wars as isolated tapestries of unrelated and unconnected combat activities and events, tied together by often boring periods of non-combat. We might see most battles in Nam as one-off here-today and gone-tomorrow; an ambush, a booby trap, a mine, a short sharp contact, a mortar or rocket attack, searching a cave or hooch, or attacking a position.

But afterwards, some battles seemed clearly different - like part of something much bigger. Tet '68 was different, but so was 3 May 1970. The attack on LZ Betty wasn't as big or significant as many other battles, but for us who were there it was every bit as desperate. At the time it seemed isolated, but then we learned that it was the largest of nine night attacks in our province. And later, when we could put it in perspective, it was clearly connected to other well-publicized events of May 1 to 4, the May Day weekend.

At 0145 hours on 3 May 1970, LZ Betty, the home base of IFFV's Task Force South and the 1st Battalion (Mechanized), 50th Infantry came under intense mortar and rocket fire, and five companies of VC sappers attacked the wire, achieving penetration in two places. The men who fought off this assault were largely the battalion's rear echelon troops from Headquarters and Delta companies, who were no less brave (or confused) than line infantrymen were in battle, and whose blood was just as red.

This article examines this battle from official records, news headlines, media articles and the first-person accounts and photographs of some of the men who were there.

Phan Thiet, the Capital of Binh Thuan Province.

Phan Thiet, the capital of Binh Thuan Province, is a fishing town on the South China Sea that is located about 120 miles northeast of Saigon. It was located at the southeastern point of Military Region II (II Corps) which covered the Central Highlands, whose mountains rose sharply to the north and west providing good cover for the NVA.

Phan Thiet had two main claims to fame. It is the nuoc mam capital of the world, a fact that was readily apparent when the wind came from the wrong direction and blew in the malevolent odor of fermenting rotten fish sauce. Also, a young Ho Chi Minh taught school in Phan Thiet, which imparted a significance it might otherwise not have had.


====

LZ Betty.

Some four miles southwest of Phan Thiet along the top of a high bluff overlooking the South China Sea lay LZ Betty, the home of Task Force South. Task Force South was responsible for military operations in the four southern provinces of II Corps, Ninh Thuan, Binh Thuan, Tuyen Duc, and Lam Dong. It controlled two American battalions paired with elements of the 23rd ARVN Division. From September 1969 to December 1970, one of those battalions was the 1st Battalion (Mechanized), 50th Infantry. The central feature of LZ Betty was the airstrip above the bluff that paralleled the sea; the middle third of the runway actually ran uphill, making takeoff and landing interesting as attested by the wrecked aircraft accumulating along its southern end.

LZ Betty Medivac Helipad and Main Apron. 



Units were scattered on both sides of the landing strip with most valuable assets such as helicopter pads, ammunition dump and the PX east of the runway between it and and the bluff. Several French colonial buildings dotted the east edge of the runway apron and chopper pads at the top of the hill overlooking the bluff; they housed the emergency aid station and Task Force South's headquarters.






LZ Betty Main Gate, 1970. 


Task Force South HQ. 


Main Aid Station. 


LZ Betty "Greenline". 



Outside the main gate on the northwest of LZ Betty and along the western perimeter was a huge cemetery, the scene of a major battle during Tet of 1968 and a favorite location for sapper attacks, snipers and, together with the beach under the bluffs, mortar and rocket fire that harassed the base during the years that followed.


The Big Picture (Strategic and Historical Background).

Richard Nixon campaigned in 1968 on a "secret plan" to end the war in Vietnam. After taking office in January 1969 the new President introduced the "Vietnamization" policy which provided for American troop reductions while encouraging South Vietnam to assume more responsibility for fighting the war. A major television address on 3 November 1969 introduced the terms "peace with honor" and "silent majority" even as he called for unity, "Let us be united for peace. Let us also be united against defeat. Because let us understand: North Vietnam cannot defeat or humiliate the United States. Only Americans can do that." In the end, of course, he was proved correct.


On February 21, 1969, the North Vietnamese invaded Laos and Cambodia and defeated the Hmong army and captured the Plain of Jarres, and the Khmer Rouge formed. Also in February 1969, Le Duc Tho replaced Xuan Thuy in Paris for the second round of talks that lasted through April 1969. The North Vietnamese demanded nothing less than the end of the Republic of Vietnam.


In June 1969, President Nixon announced the first of the US troop withdrawals. The 540,000 US troops were to be reduced by 25,000. Another 60,000 were to leave the following December.


The Cambodian coup on March 18, 1970 resulted in the neutralist Prince Norodom Sihanouk's replacement by by his pro-Western Defense Minister, General Lon Nol. Among Lon Nol's first actions were demanding that Communist forces leave Cambodia and closing the port of Sihanoukville to supplies destined for Communist forces in the border bases and in South Vietnam. He also accepted Saigon's offer to apply pressure against those located near the border. A few weeks earlier, American B-52 bombers had begun in secret to bomb enemy bases in Cambodia. By late April, South Vietnamese military units, accompanied by American advisers, had mounted large-scale ground operations across the border.


To both support the Cambodian Government and to buy time for Vietnamization by destroying the enemy's sanctuaries, President Nixon decided to carry the U.S. ground war into Cambodia on April 26, 1970. It has been reported that he saw the film "Patton" the day before his decision was made.


On 1 May 1970, 32,000 troops from the 1st Cavalry Division, the 25th Infantry Division, and the 11th Armored Cavalry attacked enemy forces, command facilities, and logistical depots in the Fishhook and Parrot's Beak in Cambodia.


The two-month long operation was militarily successful in setting back North Vietnam's plans to invade South Vietnam by two years and thus gaining valuable time for Vietnamization (and compensating for the bombing halt over North Vietnam): however, it was a political disaster in the United States due to the hostile media and violent demonstrations. In response to the public outcry, Nixon imposed a geographical and time limit on operations in Cambodia, enabling the enemy to stay beyond reach. At the end of June, one day short of the sixty days allotted to the operation, all advisers accompanying the South Vietnamese and all U.S. Army units had left Cambodia, leaving the South Vietnamese Army (backed by U.S. air and logistical support) in a race against the Communists to secure the Cambodian capital of Phnom Penh. Northern Cambodia and southern Laos became a major part of the Indochina battlefield.


===
30 Jan 68

1968 Tet Communist Offensive

On January 30, 1968 the Tet Communist Offensive began.  The North Vietnamese Army (NVA) and the Viet Cong launched a countrywide surprise attack against the US and South Vietnamese forces.  They begin with over 100 major attacks that included 36 of the 44 provincial capitals.

31 Jan 68

Phan Thiet was a strategic provincial capitol and a cultural center located on the South China Sea.  In the early morning hours of January 31, the Viet Cong 482nd Local Force and the Viet Cong 840th Main Force Battalions attacked the city of Phan Thiet, LZ Betty and outlying Fire Support Bases and ARVN posts.  The Tet offensive continued until February 23.  Over that 24-day period, the region saw some of the heaviest fighting in South Vietnam

18 Feb 68
At approximately 03:00 on February 18, the Viet Cong 482nd launched an attack against an ARVN compound just north of Phan Thiet.  At the same time the companies from the Viet Cong 480th, 430th and 899th launched attacks from the southwest.  The 840 Main Force Viet Cong Battalion overran an ARVN outpost and took over the prison, freeing 500 prisoners.  This was approximately 200 meters from the Province Chiefs Headquarters.  The enemy's objective was the Province Chief's compound and they attacked aggressively.  The 3-506 Airborne Infantry's Shock Force (101st Airborne Division) was able to hold the Province Headquarters and kill or repel the enemy.

23 Feb 68
At the end of the Tet Offensive in the Phan Thiet area, the enemy losses were put at 1,256 KIA and 48 POWs.  Friendly losses were 91 KIA and 569 WIA.  Civilian causalities were reported at 36 KIA and 664 WIA.   Additionally some 13,500 civilians were made homeless.

22 Feb 69
Enemy Launches All Out Attack on LZ Betty.

A year later, during Tet 1969, at 0200 hours (2:00 a.m.), the enemy launched an all-out mortar, rocket and sapper attack on the TF 3-506 Base Camp at LZ Betty.  Enemy sappers breached the defensive perimeter at Headquarters and Headquarters Company and Company E (Combat Support) locations.  Enemy B-40 rockets detonated a 4.2" ammunition bunker inside the 4.2" mortar section, which resulted in a detonation and caused several Currahee casualties.  The attack on LZ Betty resulted in three Currahees KIA and 29 WIA. 

One 4.2" mortar and 1,200 rounds of 4.2" ammo were destroyed, and several buildings were also destroyed and/or damaged. Enemy losses were 21 KIA, one POW, eight AK-47 Assault Rifles, one US caliber .45 pistol, 45 Chicom grenades, six satchel charges, seven Bangolore torpedoes, one B-40 rocket launcher and seven B-40 rockets captured.  Three Currahees, SGT. William John Allen, 22, of Greenville, Michigan, PFC Kevin Edward Tweedle, 22, from Wharton, Texas, and CPT Gerald Wrazen, 27, from Buffalo, New York were killed during the attack.

18 Mar 70
Prince Sihanouk of Cambodia was deposed by General Lon Nol while out of the country.  In exile in China, Sihanouk aligns with Cambodian Communists led by Pol Pot, known as the Khmer Rouge, in an effort to oust Lon Nol's regime.  Pol Pot capitalizes on Prince Sihanouk's prestige and popularity to increase support for the Khmer Rouge.  Pol Pot will later oust Lon Nol and begin radical "reforms" that result in the deaths of 2,000,000 people (25 percent of the Cambodia's population) from starvation, overwork and systematic executions. 
19 Mar 70
Cambodians Call For Viet's Help in Border Clash 
19 Mar 70
Many Marines Due Early Out 
19 Mar 70
Americans Evacuate Laos Base 
20 Mar 70
Plans Exile Regime - Cambodia Ends Sihanouk Rule 14
20 Mar 70
Denies Aid to Cambodia 14
30 Mar 70
Reds Advance on Capital - Cambodia Mobilizes 14
1 Apr 70

Battle of Song Mao.

Three battalions of NVA sappers launched an attack on the MACV compound and the base of the Blackhawks (2nd Squadron, 1st Cavalry) at Song Mao, with over 100 81mm mortar rounds destroying the ammo dump and 50% of the fuel depot. 2-1 Cav and 44 ARVN Regt (-) engaged the enemy in a day long contact, killing 151 enemy and capturing 14 at a cost of 8 KIA (2 US, 2 ARVN and 4 civilians) and 39 WIA (14 US, 5 ARVN).  At the time of the attack Company C, 1st Bn (Mech), 50th Inf was patrolling some 40 kilometers away with an OPCON company of the 44th ARVN Regiment and saw the night sky over Song Mao light up and heard a rumble like distant thunder.  As the closest U.S. combat unit, C/1/50 executed a night movement to contact to relieve Song Mao and establish a blocking force in the Le Hong Fong Forest to wipe up enemy survivors. 24

3 Apr 70
Reds Step Up War; U.S. General Slain 14  (Note: BG William Ross Bond, 199th Infantry Brigade, Panel 12W - Row 065)
15 Apr 70
LZ Betty.  While standing near Tower 7, Harvey Hummell and Bryan Lagimoniere observed two papasans pacing off the bunker line, with each repeating what the other had done. They went from Tower 7 to Bunker 6, Bunker 5 and all the way to the cemetery.  Every time they went the distance of one bunker they made a note of it on a piece of paper.  This was reported it to the S2, but it appeared that nothing was done.  "Years later Mr. Wayne Earley also from my home town who was working in MI at the time and told me the info was handed to his commanding officer. He also said that he and other MI members had gathered enough information in the weeks before the attack to ascertain the actual unit supposed to attack, its size and the approximate date, but the info seemed to go nowhere." 1

Phan Thiet Cemetery as seen from
LZ Betty western perimeter road. 28
20 Apr 70
In a televised speech, President Nixon announces the withdrawal of 150,000 Americans from Vietnam within a year. 14   The speech reviewed the progress of the Vietnamization policy and announced the withdrawal of 150,000 American troops, the third and largest announcement of troop withdrawals since Nixon took office.
21 Apr 70
U.S. War Role in Laos Disclosed For The First Time 14
22 Apr 70
150,000 Cutback ...‘Just Peace' in Sight : Nixon 14
22 Apr 70
Hopes for S.A.L.T. Success14; Laird: Russian Threat Too Big to Delay Nuclear Systems 14
22 Apr 70
LZ Betty.  "I remember May 3rd. I remember that about two weeks before that happened, we were ordered to put our M-16's in the arms room when we weren't in the field". 2
30 Apr 70
President Nixon announced a U.S. and South Vietnamese incursion into Cambodia in response to continuing Communist gains against Lon Nol's forces.  The incursion is also intended to weaken overall NVA military strength as a prelude to U.S. departure from Vietnam 14
30 Apr 70

LZ Betty.  "Word goes around the 1/50 that the 2/1 will be withdrawn to go into Cambodia and the 1/50 will have to cover the whole A.O". 1

1 May 70 May Day, the traditional Communist holiday. A combined force of 15,000 U.S. and South Vietnamese soldiers attack NVA supply bases inside Cambodia. However, throughout this offensive, NVA and Viet Cong try to avoid large-scale battles and instead withdraw westward, further into Cambodia, leaving behind their base camps containing huge stores of weapons and ammunition. 14
1 May 70 President Nixon calls anti-war students "bums blowing up campuses". 14
1 May 70 LZ Betty.  "I was on Tower 7 the night of May 1st and 2nd and we were getting activity in the wire.  Charlie was probing the perimeter, and I didn't get any sleep that night." 1
1 May 70

On the evening of May 1, 1970, Kent State University antiwar protests turned violent when the ROTC (Reserve Officers' Training Corps) building was torched. In response, the Governor of Ohio, James Rhodes, dispatched the National Guard to Kent State23

2 May 70 Nixon Orders Sweep ...G.I.'S Attack in Cambodia 14
2 May 70 A.R.V.N. Push 3-Prong Drive 14
2 May 70 Troops Alerted For Connecticut Trial 14
2 May 70 American college campuses erupt in protest over the invasion of Cambodia. 14
2 May 70 LZ Betty.  "There was this stupid arms inspection that was about to take place the next day". 1
2 May 70 LZ Betty.  "For some unknown reason they decided to have a battalion arms inspection and locked most of the weapons up". 2
2 May 70
LZ Betty.  "Charlie Company had pulled into LZ Betty for a quick stand-down.  Before noon we had a change of command formation, and I turned over Charlie Company that day for my DEROS and was "hanging around" that evening.  I remember having to check in my M16; it seemed strange to have only my .45 pistol after being in the field, but I figured since I was leaving in a day or two and Charlie Company owned my M16 that it was okay.  I also went to the PX and bought a Teac tape deck and Sansui stereo with two humongous speakers, which I took to the S4 hooch to have packed and shipped home." 24
2 May 70
2030
A Hoi Chan rallied to Thien Giao District HW.  Claimed to be a member of 700 Unit (probably 452A) which is expected to hit An Phu or Binh Lam at 2400 tonight.  Battalion is now located 1-2 km north of FSB Sandy at present artillery is being fired and B/1-50 is in the area. 4
2 May 70
2050
AN 844160.  213RF initiated contact with estimated VC squad.  Swept area with negative findings. 4
2 May 70
2115
BP 217197 Ambush element from the 302 RF initiated contact on 3 VC with artillery support.  Contact was broken at 2120.  Friendly casualties none. 1 Enemy KIA, 1 bangalore torpedo captured. 5
The Attack on LZ Betty, 0145 - 0600 hours, 3 May 1970.
3 May 70
0100 LZ Betty. "Due to the My Lai Massacre then hitting the States, we were told you could only shoot if you where authorized by the OD. Tower 7 reported sappers in the wire and the guys called for permission to open fire, but the OD said, 'No!'  He came out to Tower 7, and had apparently been drinking.  He looked out and couldn't see the sappers in the wire, so he wouldn't allow any firing.  After the OD got into his jeep and drove off two mortar rounds hit where his jeep had been". 1
3 May 70
0115 445 RF Company at BN 291415 reported that an estimated 4-5 VC fired two B40s and AK47 fire from outside the perimeter.  The VC withdrew in an unknown direction. 4
3 May 70
0130 PF Training Center ambush position reported 1 civilian female walking down LTL 1B through Lien Hisp triggered friendly ambush and was seriously wounded.  Female wearing black PJs.  She had IS saying she was from Tung Nghia. 4
3 May 70
0132 Phan Rang Air Base at 0132 hr received 8-10 82mm mortar rounds and at 0150 5 more 82mm mortar rounds. 4
3 May 70
0145 At 0145, LZ BETTY (vicinity AN800067) was attacked by a force thought to be the 482B Local Force Battalion.  The attack consisted of approximately 125 rounds of 60mm and 82mm mortar fire, an unknown number of B40 and B41 rockets, and sapper probes in four separate locations of the perimeter.  All five companies of the battalion appear to have participated in the attack.  Approximately seven sappers penetrated the perimeter at two separate locations.  All others were repelled.  Enemy elements were repulsed by separate ground reaction forces supported by gunships, artillery and Seahorse. 5
3 May 70 0145 "I had my radio on and just as the DJ said, 'Good morning Vietnam, it's now 1:45 am....' the first mortar hit.  It was Sunday.  As the mortar rounds fell we were pinned down in our tent.  2 sappers went by one dropped a home made grenade in my lap that failed to go off." 1
3 May 70 0145
"I remember May 3 about as well as most guys that are scared almost out of their minds.  When the first attack hit the towers and the wire areas my FO SGT Pierce and myself FO/RTO SP4 Wright were at the Arty Command Bunker.  Pierce and I grabbed our weapons and headed out for the Duster Bunker to the right of Tower 3.  We never made it.  We ran head first into a full blown fire fight just about 30 yards short of our objective.  Pierce took a round in the upper leg which made him fall over backwards into me.  I was not about to leave him there by himself.  I managed to get him and myself behind some sand bags and propped him up so that he was able to fire his weapon in one direction while I sat with my back to his and covered the other direction.  We seemed to be holding our own when everything turned to shit.  From this point I don't remember a lot.

LZ Betty defenses (MP Tower). 26

I do remember that about 5 or 6 guys from the 1/50 pulled our fat out of the fire.  Which it was about the time I took two rounds, one in the back right side and the other in the right upper leg.  I must have passed out because when I woke up I was in Phan Rang and Pierce was in the bed next to me." 8

3 May 70 0145 "I was on Whiskey Mountain the night LZ Betty was hit. It was a very helpless feeling watching in total disbelief at what was going on and not being able to help. I remember seeing the choppers blowing up one after another on the tarmac, it seemed like it lasted for ever." 6
3 May 70 0145 "I was there but I wasn't there.  B Company was out in the Field and as I remember it I don't think we were to far from LZ Betty.  We heard over the radio that the LZ was under attack.  I have always wondered why we were never pulled back in for support of the LZ." 7
3 May 70 0145 LZ Betty began taking incoming. ³  LZ Betty (AN800067) was attacked by a force thought to be the 482B LF Battalion.  The attack consisted of approximately 125 rounds of 60mm and 82mm mortar fire, an unknown number of B40 and B41 rounds, and sapper probes in four separate locations of the perimeter.  All five companies of the battalion appear to have participated in the attack. 5  LZ Betty received 100-125 rounds 60mm and 82mm mortar, unknown B40 and B41, unknown satchel charges and simultaneously a sapper attack.  6 KIA, 35 WIA, Enemy 14 KIA. 4
3 May 70 0145 "When the attack occurred we were scrambling to get our weapons out of the arms room." 2
3 May 70 0145
"The mechanics ['Juicers' Hooch'] had our 16's. When we were supposed to keep them under lock we made a gun rackout of metal fence posts. One good kick and it would fall apart. We were told to stay outside the hooch and watch for sappers that were on the runway. A little later we went to the Green Line on the ocean side." 29

3 May 70 0145 "Around midnight LZ Betty was shook by incoming mortar and rocket explosions.  A siren sounded and everyone grabbed weapons and headed towards the Green-Line.  I was in a sandbagged bunker in the battalion area on the south end of the LZ.  I had my M-16 and two bandoleers of ammo and my boots were untied.  As I ran to reinforce the west side under attack. I was advised to head towards the battalion headquarters area towards the north end of the LZ.  I ran as fast as I could.  The entire LZ was exploding, fires were erupting on the west side of the LZ and helicopters were exploding and burning on the runway." 11
3 May 70 0145 "When the attack started, I threw on my clothes and gear and scrambled to the TOC to see what was happening.  I felt naked without an M16, especially since just hours before I was commanding a Mech Infantry company in the field.  Things were hectic and I didn't have a job to do and wasn't doing any good there so I grabbed an M16 and two bandoleers of ammo and ran down the road to the part of the greenline I was familiar with on the east side overlooking the bluffs." 24
3 May 70 0145 overwritten This morning C Co, 1-50(-), 2 RF Co's, Scouts and Provisional Platoon conduct sweep, C Co .(-) still in AO. 4
3 May 70 0146 "And 1 minute later I was hit with a Chicom grenade in my flak jacket that also failed to go off.  And to make the night even more fun a mortar round went off just in front of me knocking me unconscious for a about a minute.  As I waited with the 4 of us for the opportunity to help, the shit house behind us was hit, graves registration was hit, they leveled the orderly room, our tent was riddled with small arms fire the supply hooch across from us was hit and the list goes on." 1
3 May 70 0147 "The Scout Platoon had the airstrip and landing pads behind our bunks.  My buddy Rick Garrett and I had just come back from the club feeling no pain and had just stumbled into bed when it all started and we had to make a run for the arm's room.  We sobered up pretty fast when the choppers started blowing behind us.  I do know that they had taken the bunker on our side of the compound... well a couple of bunkers because we received fire from them.  We did take them back with only one man getting a small wound from a frag." 10
3 May 70 0150 AN 838094.  Phan Thiet City received 5 rounds 82mm mortar.  Two civilians KIA.  Counter mortar fire employed.  Contact was broken at 0200. 4
3 May 70 0150 Approx. seven sappers penetrated the perimeter at two separate locations. All others were repelled. 5
3 May 70 0150 Phan Rang Air Base at 0132 hr received 8-10 82mm mortar rounds and at 0150 5 more 82mm mortar rounds. 4
3 May 70 0150 "Yes, I was at LZ Betty on 3 May 1970 when all the weapons were locked up.  It was ordered and man was I just as mad as all the guys when we were attacked that night.  I only had about 10 days left in country then and it was only by chance that I was not driving the truck that was struck by a B-40 rocket when we were reinforcing the green line during the attack.  I don't remember any M-16's being reported missing and didn't pay attention to serial numbers when issuing the weapons that night as each person came to me for one.  It was a crazy idea and I hope that no one was killed because of it." 12
3 May 70 0151 "As I ran by the battalion headquarters building, LTC Luck stopped me and another soldier, SP4 Randy Buchanan, and told us to take a jeep loaded with M-60's to the west side of the LZ that was under assault, to reinforce the perimeter and bunkers. I jumped behind the wheel and Buchanan rode "shotgun".  As we rounded the northwest comer dirt road, I could see the entire area ahead was exploding from incoming rounds tracer rounds were going across the roadway.  Within 50 yards from that point, there were rounds coming from both sides.  We didn't know that the VC were on the right side, between the wire and the perimeter all along the bunkers and the GI's were on the left side, both areas were firing at each other and Buchanan and I were driving on the road between the gunfire.  Buchanan was firing his M-16 towards the right side of the Jeep towards the VC, who were firing back.  When a flare would pop I would notice if I was still on the small dirt road.  When this one flare went, I saw gooks everywhere and I tried to back out, but too late.  In a split-second one of them turned and fired a RPG at us.  I could see the projectile coming in slow-motion and as I leaned towards the right, the RPG exploded in the grill of the jeep.  As the vehicle went airborne, I was thrown from the jeep onto the ground.  I lay there a few seconds and everything went silent.  It seemed like minutes, but I'm sure it was only a couple of seconds." 11
3 May 70 0155 D Troop reports 5 ships burning (2 Hueys, 3 LOH) at this time. ³
3 May 70 0155 Enemy elements were repulsed by separate ground reaction forces supported by gunships, artillery and Seahorse. 5
3 May 70 0200 44th ARVN received 4 unknown type mortar rounds, vicinity BN 541426.  PF OP received 2 rounds unknown type mortar fire at Vic BN 466454 1 VC squad entered Tuy Tinh and assassinated one ex-soldier.  As the VC withdrew at 030210 the 966 RF Company initiated contact with artillery support. 4
3 May 70 0200 AN 793083.  74th PF outpost received 6 rounds 82mm mortar at Phu Khank.  The 74th swept the area and contacted an unknown number of VC who fled south.  Contact broken at 0205.  1 PF slight wound.  1 Enemy KIA, 1 B41 rocket launcher captured. 4
3 May 70 0200 FSB Sherry started taking incoming.3  FSB Sherry received 5 rounds of 82mm mortar all outside perimeter. 3, 4
3 May 70 0157
"It has been very difficult for me to read the "memories" of 3 May 1970 through my tears.  I lost a great deal of my memory after getting hit but I remember very well men lined up at the supply "hooch" drawing weapons while all hell was breaking loose all around us.  I was with HHC Maintenance Platoon, and we had refused to turn in our weapons as ordered.  I was very short by that time and getting very anxious.  When the satchel charges started going off all over we jumped into a 3/4 ton truck and headed for the perimeter.  We took what I thought was a rocket in front and bailed out onto the road.  Robert Haney was next to me when he was blown up.  There were "gooks" coming in human waves as far as you could see in every direction.  I couldn't understand why we weren't blowing the Claymores so I crawled up on a nearby bunker to blow them just as a flare lit up the top of the bunker.  There were gooks on top and they immediately opened up with AK's.  I stopped a number of rounds with my flak jacket and the impact threw me off the bunker backwards.  I hit the ground firing and within a second or maybe two, four mortar rounds landed with a few feet of me.  One severed my right leg.  I was pretty messed up but still remember the NVA standing next to me firing at our guys.  Every time he fired his expended cartridges landed on my exposed skin and burned.  I wouldn't be here if it wasn't for a Black man, possibly a medic, who took out the NVA soldier next to me.  He threw me over his shoulder, handed me my leg and ran for what seemed like forever to a jeep.  He took me to the base infirmary where they took one look and tagged me for Medivac." 9
3 May 70 0158 "I remember hearing Randy scream as the jeep was hit and we went airborne and landed beside a bunker.  Buchanan was nowhere to be seen.  I had to lay still and play possum until the gooks, who were running all over me, were forced out of the LZ after a couple of hours, seemed like forever I just prayed, cried and shit.  I had lost my M-16 and rounds were landing everywhere.  When an illumination flare would "pop", I could see the VC dragging their wounded and dead through the wire towards the cemetery, I had a perfect view, just no weapon." 11
3 May 70 0200 "Larry Joiner from Davenport, Iowa was shot that night entering a bunker on the greenline, unfortunately the bunker was already occupied by a couple of VC.  He survived, but was very seriously wounded.  Anyone that may know him please have him contact me (through this website)." 2
3 May 70 0200 MAJ Albino reports Phan Ly Cham under some sort of contact. ³
3 May 70 0200 "When I regained my composure I noticed that the jeep was on fire, my M-16 was missing and the entire area around me was being riddled with gunfire.  As an overhead flare began to flicker, I saw my M-16 behind the jeep, I crawled and grabbed it.  As the flare went out, I began to crawl along the ground towards a bunker and electrical generator on the left side of the roadway.  As another flare popped, I jumped up and began to run, gunfire and explosion were still all around me.  As I jumped through the door of the bunker a RPG exploded against the right side of the bunker door.  The force sent me flying inside the bunker." 11
3 May 70 0202 "I began to fire from the doorway of the bunker as the flares revealed VC running from the perimeter line and bunkers towards hooches and tents on both sides of my location.  As a hooch exploded from a satchel -charge, I could see someone running towards my bunker from it. I aimed, but held my fire and I could see that he was a GI.  I yelled for him to run, "Come on man, RUN, RUN!!"  The guy jumped into the bunker and started to fire towards the VC as they continued to run across the dirt roadway towards the airstrip, which was located behind our bunker.  He was Charles Churchwell of Dublin, GA." 11
3 May 70
0205 "The buildings were on fire, the choppers had been satchel-charged and sappers had thrown charges into every hooch and bunker that wasn't defended." 11
3 May 70
0205 "The east side of the greenline seemed okay so I ran towards the explosions on the west and south.  I ran past the S4's hooch.  When it took a satchel charge in the first moments of the attack, the S4 Clerk's bunk with him in it was blown out over the sandbagged wall.  The bunk sitting upright about 10-15 feet outside the wall and as I recall I was told that he was battered and bruised but not badly hurt.  The day before the raid, I had given him my Teac tape deck and Sansui stereo with speakers to pack and ship home.  When I saw the mess at the S4 office, I figured that my stereo was a combat loss; I didn't find out until a crate showed up in the States after my DEROS that he had already crated and shipped them out.  I never saw him to thank him." 24
3 May 70
0210 Tuy Phong taking incoming at this time. ³
3 May 70
0211 "Heading southwest from the S4 hooch I spotted some people off to the left (south) exchanging rounds.  Two GIs in full gear were on the ground shooting around a Conex container at another Conex container a short distance away.  Against fires in the background, I saw a hazy figure rise from the second Conex and shoot back, so I fired a burst at him and he dropped.  I went and reinforced the greenline, by luck where it hadn't been overrun because I didn't have a clue about the tactical situation." 24
3 May 70
0212 SP Johnson (D) ambulance going to D Troop. ³
3 May 70 0215 "Finally we got to our ammo truck.  We made 2 passes up and down the perimeter.  After the first pass we had to make our way to the ammo dump through Charley's waiting ambush to get more supplies.  The scary part was the return, We saw them satchel charge the choppers, and then realized that we had to go back through Charley's waiting ambush.  The second resupply went off ok." 1
3 May 70
0219 SP Ingles (1/50) to send medics to Bunker 7. ³
3 May 70 0220 L.S. taking ground probe. ³
3 May 70 0224 OP says perimeter firing small arms at ARVNs. ³
3 May 70 0235 Two 192d birds relief for D Troop. ³
3 May 70 0236 Report S4 and 1/50 area had penetration in area of Bunkers 5 and 6. ³
3 May 70 0240 AN 772092. 127 PF platoon received 3 60mm mortar rounds. 4
3 May 70 0240 At 0240 in the vicinity of AP996042, SERIGNAC received 3 unknown type mortar rounds. 5
3 May 70 0245 Bunkers 13 to 16 are firing at ARVNs. ³
3 May 70 0245 FSB Sandy received 7 rounds of 82mm mortar. 4
3 May 70 0250 Give sector call when Gunships come down so PFs can sweep graveyard area. ³
3 May 70 0255 D Troop 1 KIA, 6 WIA (1 serious), 5 LOH destroyed, POL out. ³
3 May 70 0255 FSB Sherry received 8 rounds of 82mm mortar 6 inside and 2 outside perimeter. 4
3 May 70 0256 1st Chemical Detachment reports 1 WIA. ³
3 May 70 0300 SERIGNAC. At 0300 an unknown number of VC initiated contact on the 54 PF command post with small arms and an unknown number of mortars.  The VC then advanced towards SERIGNAC but were blocked by the PFs.  Contact was broken at 0330. 5
3 May 70 0304 Artillery started firing in graveyard 795075. ³
3 May 70 0327 CPT Lopez took D/2-1 aircraft damages. ³
3 May 70 0330 LZ Sandy took 8 mortar rounds (4 rounds twice). ³
3 May 70 0330 Serignac contact was broken at 0330h.  Negative friendly casualties. Enemy casualties unknown. 5
3 May 70 0335 EOD notified to report to D/2-1. ³
3 May 70 0350 1st Chemical Detachment took a direct hit, 2 WIA (1 serious); 1 mortar round. ³
3 May 70
0400 "We took turns reloading magazines with the ammo from the bunker and continue to fire for what seemed like days.  Finally the firefight began to die down as the sun began to rise.  The entire area in front of us was littered with debris.  The VC had withdrawn leaving their dead and wounded.  The VC bodies were lying all along the roadway in the bunkers and in the wire.  The dead VC inside the bunker was an old Papa-san who operated the generator, I felt really bad about that and still do." 11
3 May 70 0400 "I remember lying on that litter (in the base infirmary waiting for Medivac) with my head just below the sandbags, watching the tracers go over.  They had a lot of trouble getting a Medivac in and when they did, we were just thrown in and were airborne almost instantly.  They ‘stacked' us up after we were in the air.  Our chopper took some rounds as it lifted off but we made it to Cam Ranh Bay safely." 9
3 May 70 0400 Lift birds won't be available (entry lined out). ³
3 May 70 0415 CPT Hall said ARVNs would work area for GIS. ³
3 May 70 0430 Request 1/50 AO from sector. ³
3 May 70 0435 ARVNs believe VC will be carrying guns south through 1/50 AO following stream beds.  ARVNs will check out all coordinates given to them. ³
3 May 70 0440 Passed 5 KIA 25 WIA (10 serious) to IFFV. ³







First five damage photos by Dennis Knickerbocker. 27, Lower right hand photo by Bryan Lagimoniere. 1
The Following Day (3 May 1970).
3 May 70
0500
"The next morning I flagged down a medic.  We were loaded into a first-aid truck and taken to the LZ Hospital where I was treated for wounds to my legs, feet, and upper and lower back.  I had been wounded in the initial RPG explosion too at the jeep and when another RPG hit the bunker doorway.  I never heard any more about Buchanan, I never saw him after that night.  I think he was from Kentucky.  Two days later I was DEROS'ed and came home."11
3 May 70 0500
After an air observer spotted an enemy force in the vicinity of AN795075, gunships and artillery fired, resulting in 14 enemy killed by artillery fire. 5
3 May 70 0600
A combined force consisting of two RF companies and elements from the 1/50 Mechanized Infantry and D Troop, 2/1 Cavalry swept the area at first light and found heavy blood trails, evidence of bodies being dragged from the site, and 1 PW. 5
3 May 70 0600 After an air observer spotted an enemy force in the vicinity of AN795075, gunships and artillery fired, results 14 enemy killed by artillery.  A combined force consisting of two RF companies and elements from 1/50 Mech and D/2-1 Cav swept the area at first light and found heavy blood trails.  Evidence of bodies being dragged from the site, and 1 PW.  Initial interrogation of the PW, Le Van Lien, identified the 482B LF Battalion and revealed that its base camp was located in the vicinity of Nui Ba Hon, AN730050 and that the enemy force planned to return to that location after attack. 5
3 May 70 0600
Friendly casualties: 6-KIA, 35-WIA; (12 dusted off); 5-LOH and 2-UH1H destroyed by either sappers or mortars; 1-LOH, 2-UH1H and 3-AH1G seriously damaged by mortar fire.  2 ¾ ton trucks and 1 5 ton truck declared combat loss; 1 ½ ton truck damaged, 4-bunkers destroyed; and 45 55 gallon drums of napalm destroyed.  Enemy casualties: 14-KBA, 1-PW (NVA).  Captured were 10-B40 rounds, 2 B40 carriers, 1 B41 round, 20 lbs of Russian C4 plastic explosive, 31 homemade grenades, 1-Chicom stick grenade, 15-20 blasting caps, 10-15 small explosive devices, 4 satchel charges, 2 bangalore torpedoes, 2 booby trapped anti-personnel mines (pressure detonated) and 1 large pair of wire cutters. 5
3 May 70 0630 "On the sweep we spotted fresh mounds of dirt, indicating possible fresh graves, that were not present on 2 May." 1
3 May 70 0630
?overwritten
This morning C Co, 1-50(-), 2 RF Companies, Scouts and Provisional Platoon conduct a sweep, C Co.(-) still in AO. 4
3 May 70 0649 AN 805218.  2/A/1-50 found bunker 10'x3'x4' with 1-1/2' overhead cover, 1 hut 6'x8', a paper bag inside of which they found several papers with writing, an M79 bandolier.  Hut showed signs of recent use.  In the same area found a VC poncho, VC canteen cover, medical dressings, 4 canisters of B40 rocket propellant, 2 VC hats.  Hut and bunker were destroyed.  Other items evacuated to Thien Giao. 4
3 May 70 0650
One VC company was sighted at BN 040395.  Reaction force from 3/B/2-1 going to the area at present. 4
3 May 70 0700
"As the longest-serving officer in the battalion (i.e., the only single digit midget) as well as one of the few who had served in both HHC and D Company, I was asked to identify the bodies from that night.  Each body was laid out on a separate table in a row of tables in a tent.  The mind plays tricks, but for years I distinctly remembered examining bodies on seven tables but the records only list six men killed.  It wasn't easy identifying the bodies of the men whom I knew - one head was missing - but I was able to positively identify all bar one body by either appearance or some distinguishing feature.  For example, the headless man had written his name on his jungle boots."24 (Jim Sheppard's Note, 2008:  A new and improved Coffelt Database reveals that there were 6 KIAs and one was NOT a 50th Infantry man...but a 2/1st Cav man named LeClerc.)
3 May 70 0705
PF Training Center at BN 155006 received 4 75mm RR rounds from SEL BP 161041 and BP 161040.  Friendlies returned fire and swept area with negative findings. 4
3 May 70 0750
44th ARVN reaction force at BN 090395 advised one VC Company in area. 4
3 May 70 0750
At AN 778075, CP/C/1-50 found 2-3 man sleeping position used last night. 4
3 May 70 0800
Initial interrogation of the PW, Le Van Lien, identified the 482B LF Battalion as the unit that attacked LZ Betty, and revealed that its base camp was located in the vicinity of Nui Ba Hon, AN730050 and that the enemy force planned to return to that location after attack. 5
3 May 70 0840
SP Walker took update casualties, 5 KIA, 36 WIA. ³
3 May 70 0850
D/2-1 losses as of now LOH 5 destroyed, 1 damaged, H models, 2 destroyed, 4 damaged, AH1G 3 damaged. ³
3 May 70 0902
3/C/1-50 at AN 763050 found 1 M26 frag grenade with Ho Chi Minh sandal tracks around it.  It was intact and not booby trapped.  Will destroy. 4
3 May 70 0915
AN 821128. 2/B/1-50 found 16 B40 canisters, 25 57mm recoilless rifle canisters, 2 bunkers 2'x2'x4' with 1' overhead cover.  They found blood stains on bamboo stakes in the area.  Used last night.  Bunkers destroyed. 4
3 May 70 0920
1/B/2-1 at BN 438411 reported 2 foot high roadblock made of dirt and rocks with a cardboard box nearby with a paper with Vietnamese writing.  Road block was destroyed and paper extracted to Song Mao. 4
3 May 70 0930
At 0930 an unknown number of VC entered SERIGNAC and elements of the 215 RF initiated contact.  The VC withdrew. 5
3 May 70 0956
C Company 1/50 will check out regroup area vicinity AN 7305. ³
3 May 70 1000
7699 cleared; notified Miller of postponement of S.M. awards. ³
3 May 70 1015
Following PW interrogation and beginning at 1015h, US elements moved on the base camp and RF's assumed blocking positions. 5
3 May 70 1135
1/50 following footprints towards 7305. ³
3 May 70 1145
G-4 radar picked up rocket position at AN 82101287.  A/1-50 made sweep of area today and found the grid to be in a streambed.  Found 12 canisters from B40, 25 casings from 57mm recoilless rifle, and 3 hasty fighting positions with overhead cover.  Found evidence of artillery fire.  Found blood inside fighting position and blood on bamboo poles.  Followed tracks to trail about 1000 meters NW of rocket position.  Found 2 sets of sandals. 4
3 May 70 1155
Mini-Cav directed to change sweep to AN 7605 to 7606. ³
3 May 70 1203
AN 806085.  Scouts/1-50 found 2 empty 81mm mortar boxes, a shirt and a woman's blouse with blood stains. 4
3 May 70 1402
AN 820231.  1/A/1-50 found bunker 10'x4'x3' with 1-1/2' overhead cover. 4
3 May 70 1550
BN441412.  Convoy from Phan Rang to Song Mao (2/1) found 2 gallon can of TNT mined.  Crater size 2-1/2 feet deep 5-1/2 feet diameter.  Also found within 25 meters of mine 6-7 Ho Chi Minh sandal tracks going up road and returning south. 4
3 May 70 1556
AM7699 cleared for 193d gunships. ³
3 May 70 1556
Informed B.T. CPT Forbes that QL-1 cannot be opened on 4 May by 2-1. ³
3 May 70 1830
AN 899293. 1/B/1-50 spotted 2 VC in open called in 81mm mortar (8 rounds), will sweep at first light. 4
3 May 70 1918
AN 803027, LZ Betty Bunker 9 spotted two persons in hedgerow, engaged with M60 and M79 and 4 mortar rounds.  Enemy withdrew. 4
3 May 70 2100
BN 22840.  1/C/1-50 found bunker at BN 22840 15'x15'x7' with 1' overhead cover.  Destroyed.  At BN 23040 found bunker 3'x3'x3' with 1/2 ‘ overhead cover.  Destroyed.  At BN 214327 found bunker 3'x3'x3' with 1/2‘ overhead cover.  Destroyed. 4
3 May 70 2400 Per Task Force South INTSUM#123, total enemy losses for the period 3 May 70 0001-3 May 70 2400 May 1970 were 895 enemy KIA (31 by 1/50), 50 taken prisoner (6 by 1/50) and 361 small arms captured (26 by 1/50) by Task Force South units including 1/50, 2/1, C/75 Rangers, 44th ARVN, 53rd ARVN, and Regional Forces/Popular Forces. 13
3 May 70 2400
Search operations continue. 5
3 May 70
Plow Into Cambodia - Allied Tanks, Troops Slug Enemy 14
3 May 70
President, Congressmen in Showdown14
3 May 70
Nixon Praises G.I.'S, Hits Campus Bums14
3 May 70 Prayer Day For P.O.W.'s 14
Aftermath.
3 May 70

On the May Day weekend from 1-3 May 1970 13,000 held a demonstration at Yale University to protest the murder trial of Black Panther party chairman Bobby Seale and seven other party members.  Normal academic activities were suspended and Yale opened its doors to demonstrators by offering shelter, food, day care, and first aid throughout the weekend.  The first day of rallies passed without significant disruption or disorder, fewer attended the following days, and academic activities resumed around campus by Monday 4 May. 16

4 May 70
0630 "B Company members assigned to the ammo section and other soldiers start early morning patrol west of LZ Betty. 1,500 meters west we found the remains of an enemy mortar emplacement, where four tubes had been hidden behind an erosion retaining wall about 30 feet below ground in a dried up creek bed. We followed the footprints northeast towards Phan Thiet searching houses with no luck." 1
4 May 70 "The day after the attack, I heard rumors about reports being called in to the TOC before the attack that weren't acted on, and had heard about the lack of permission to fire."24
4 May 70 At Kent State University in Ohio, National Guardsmen shoot and kill four student protesters and wound nine. In response to the killings, over 400 colleges and universities across America shut down. In Washington, nearly 100,000 protesters surround various government buildings including the White House and historical monuments. On an impulse, President Nixon exits the White House and pays a late night surprise visit to the Lincoln Memorial and chats with young protesters. 14
4 May 70
1700 "I was so upset about the attack that I wrote my congressman. A formal letter was sent to the unit requiring the brass to answer why our weapons were locked up... Captain Carl Abbot called me in to his office and showed me his response to the request. He told my congressman that the attack wasn't that bad and that I was just young and scared. I still have the letter and hope someday to meet Abbot." 2
4 May 70 On 3 May at 0149 (sic) hours, two NVA battalions of sappers launch assault on LZ Betty, Phan Thiet, to destroy assets of 1/50(M) and aviation assets of 2/1 Cav to prevent their use in Cambodian Incursion.  Greenline is penetrated.  Six US KIA.  NVA attacks fails to achieve goals. 14
4 May 70
1850

AN 536130, 2/B/1-50 50 cal machine gun blew up while being fired on APC during reaction to sniper fire at FSB Sherry. 19

4 May 70
2200

AN 982120 Unknown size VC element entered Tinh Hoa and kidnapped six women (MIA).  The VC were not engaged because the 290 RF were out in night location. 20

4 May 70

During yet another demonstration at Kent State University on Monday, May 4th, members of the National Guard began firing at demonstrators.  Four students were killed and eight injured.  In the wake of Kent State, all hell broke loose.  Two students were killed when Mississippi State police fired on a crowd of students at Jackson State University.  Some 450 colleges and universities went on strike; Governor Ronald Reagan closed the entire college and university system in California; within a week, the National Guard had been deployed in sixteen different states and on 21 different campuses.  A number of universities simply closed down for the year. 23

5 May 70
0645 AN 872295, Ambush of 1/B/1-50 closing their FOB as an APC was crossing a stream hit a mine.  One KIA was trapped inside when track blew up.  2 KIA (SP4 Charles Edward Aaron of Forge Village, MA, 11W-098 and SP4 Ramon Lee Grayson of Dixons Mills, AL, 11W-101).and 2 WIA dusted off.  Track was a combat loss. 18
5 May 70
1600

LZ Betty, 192d AHC detained a Vietnamese male who worked for PA&E (Pacific Architects and Engineers).  He was found in an unauthorized area and was acting suspiciously.  Interrogation continues. 22

5 May 70
2000

AP 995052 226 RF while searching area found one VC KIA who had been killed by small arms fire on 3 May 70. 21

6 May 70

4 Die in Clash on Campus 14

6 May 70

New Air Raids on North Vietnam Halted 14

6 May 70

Big Catch in The Fishhook: 500 Huts, Tons of Rice, Arms 14

6 May 70

In Saigon over the past week, 450 civilians were killed during Viet Cong terrorist raids throughout the city, the highest weekly death toll to date. 14

9 May 70

G.I.'s Capture 'Major Base' 14

9 May 70

Protests Shut 136 Colleges 14

9 May 70

Comb Massive N.V.A. Camp 14

15 May 70

"I was out of it for some time, I think about thirty days, the last I remember was the ward I was in, in Cam Ranh, was taking incoming rounds and they threw a mattress over me.  I woke up in Japan several days later.  As I stated earlier, I don't remember much more.  I relive that night all too often.  I wish I could just remember it all or at least forget all of it.  You would think 32 years would be long enough to forget wouldn't you?  A young Italian fella we called 'Wop' managed to get all my valuables to me but I can't remember his name.  I think he was from the Detroit area.  Maybe some of this info will help someone else. I'm just very thankful to be here. We all have to live our lives as a tribute to those who didn't come back." 9
30 Dec 70

The remainder of 1970 saw a continuation of the Vietnamization policy. By the end of the 1970, there were 335,000 American troops in Vietnam (down from 537,000 at the end of Johnson's term) with an average monthly casualty rate of 344 (down from an average of 1,200 during 1968).

Other Official Record(s) Not Fully Referenced in Text.
1. (C) OPERATIONS SUMMARY:
    A. GENERAL: TF SOUTH CONT OPNS IN AO SHERIDAN.

(1)

2-1 CAV, 1-50 IN, AND 44 ARVN REGT COMPLETED OPN HANCOCK LANCE.
(2)

2-1 CAV TERMINATED OPNS IN AO SHERIDAN...
(3)

1-50 INF (MECH): A CO CONT OPNS IN A CO AO. B CO CONT OPNS IN AO SHERIDAN WITH 1/B COMBINED AMB AND PATROLLING IN AREA NORTH OF THIEN GIAP AND AREA REACTION FORCE. 2/B COMBINED AMB AND PATROLLING VIC FSB SHERRY. 3/B COMBINED AMB AND PATROLLING VIC FSB SANDY. C CO SWEEP IN AO WEST OF LZ BETTY. RETURNED TO LZ BETTY AS REACTION FORCE.
Source: Task Force South Daily Sitrep 123 for Period 030001 to 032400H May 70 (U), Confidential (Declassified), Pages 1-2.

2. (C) REMARKS:
    A. THERE WAS ONE SMALL UNIT CONTACTS.
    B. THE WEATHER HAD NO ADVERSE EFFECTS ON OPNS IN THE AO.
    C. THERE WAS ONE AIR STRIKE IN THE AO.
    D. THERE WERE FIVE NGF TGTS IN THE AO.
    E. TOT PERIOD CASUALTIES: FRD - 6KIA, 35WIA; EN - 14KBA, 1PW.
    F. OTHER ITEM OF COMMAND INTEREST:

(1)

030145H VIC AN800067 LZ BETTY WAS ATTACKED BY A FORCE THOUGHT TO BE THE 482B LF BN. THE ATTACK CONSISTED OF APPROXIMATELY 125 RNDS OF 60MM AND 82MM MORTAR FIRE, AN UNK NO OF B40 AND B41 RNDS, AND SAPPER PROBES IN FOUR SEPARATE LOCATIONS OF THE PERIMETER. ALL FIVE CO'S OF THE BATTALION APPEAR TO HAVE PARTICIPATED IN THE ATTACK. APPROX SEVEN SAPPERS PENETRATED THE PERIMETER AT TWO SEPARATE LOCATIONS. ALL OTHERS WERE REPELLED. ENEMY ELEMENTS WERE REPULSED BY SEPARATE GND REACTION FORCES SUPPORTED BY GUNSHIPS, ARTILLERY AND SEAHORSE. AFTER AN AIR OBSERVER SPOTTED AN ENEMY FORCE VIC AN795075, G/S AND ARTY FIRED, RESULTS 14 KBA. A COMBINED FORCE CONSISTING OF TWO RF CO'S AND ELEMENTS FROM 1/50 MECH AND D.2-1 CAV SWEPT THE AREA AT FIRST LIGHT AND FOUND HEAVY BLOOD TRAILS. EVIDENCE OF BODIES BEING DRAGGED FROM THE SITE, AND 1 PW. INITIAL INTERROGATION OF THE PW, LE VAN LIEN, IDENTIFIED THE 482B LF BN, REVEALED THAT IT'S BASE CAMP WAS LOCATED VIC NUI BA HON, AN730050 AND THAT THE ENEMY FORCE PLANNED TO RETURN TO THAT LOCATION AFTER ATTACK. FOLLOWING PW INTERROGATION AND BEGINNING AT 1015H, US ELEMENTS MOVED ON THE BASE CAMP AND RF'S ASSUMED BLCOKING POSITIONS. SEARCH OPERATIONS CONTINUE. FRDLY CAS: 6-KIA, 35-WIA; (12 D/O); 5-LOH AND 2-UH1H DEST BY EITHER SAPPERS OR MORTARS; 1-LOH, 2-UH1H AND 3-AH1G SERIOUSLY DAM BY MORTAR FIRE. 2-3/4T TRUCKS AND 1-5T TRUCK DECLARED COMBAT LOSS; 1-1/2T TRUCK DAM, 4-BUNKERS DEST; AND 45-55 GAL DRUMS OF NAPALM DEST. EN CAS: 14-KBA, 1-PW (NVA). CIA WERE 10-B40 RNDS, 2 B40 CARRIERS, 1 B41 RND, 20 LBS OF C4 (RUSSIAN), 31 HOMEMADE GRENADES, 1-CHICOM STICK GRENADE, 15-20 BLASTING CAPS, 10-15 SMALL EXPLOSIVE DEVICES, 4-SATCHEL CHARGES, 2-BANGALORE TORPEDOES, 2-BOOBY TRAPPED ANTI-PERSONNEL MINES (PRESS DET) AND 1 LARGE PAIR OF WIRE CUTTERS.
(2)

030240H VIC AP996042 SERIGNAC (H) REC'D 3 UNK TYPE MORTAR RNDS. AT 0300H BP003035 AN UNK NO OF VC INIT CONTACT ON THE 54 PF CP W/SA AND AN UNK NO OF MORTARS. VC THEN ADVANCED TOWARDS SERIGNAC (H) BUT WERE BLOCKED BY THE PF'S. CONTACT WAS BROKEN AT 0330H. NEG FRDLY CAS. EN CAS UNK. AT 0930H AN UNK NO OF VC ENTERED SERIGNAC (H) AND ELEMENTS OF THE 215 RF INIT CONTACT. VC W/D....

WEBMASTER'S NOTE: The attack on LZ Betty was the largest of nine contacts that occured on the evening of 2-3 May 1970. Several involved ambushes of VC/NVA moving into position for the assault on LZ Betty. These other contacts resulted in 6 friendly KIA (4-RF and 2-civilian) and 10 WIA (RF); as well as 7 enemy KIA and capture of 1 bangalore torpedo, 1 B40, 2 AK47s and 1 B41 rocket launcher.
Source: Task Force South Daily Sitrep 123 for Period 030001 to 032400H May 70 (U), Confidential (Declassified), Pages 3-5.

1. Operations: Significant Activities a. Intelligence.
    (5) Enemy Capabilities; vulnerabilities and probable courses of action.
          (a) Enemy Capabilities:    

3.

MR 6: In Military Region 6, the enemy is capable of conducting multi-battalion attacks against selected targets for a duration of 1-2 days as was seen during the tri-battalion attack against SONG MAO in April and the tri-battalion attack in DALAT in May. The enemy is also capable of utilizing 60 and 82mm mortars, recoilless rifles and B40, and 107mm rockets during the attacks by fire. The enemy can interdict traffic among the major LOC's in the region via small ambushes, sniping and mining.

Sunday, May 28, 2023

ĐAI TÁ GEORGE PATTON II LÀ 1 DŨNG TƯỚNG CỦA QĐ MỸ.

Chia buồn với kẻ thù đã chết Thiếu tá Doc Bahnsen, Chỉ huy của Toán Không Kỵ hay ACT* đã thực hiện vài vụ đổ bộ giả - làm như chuẩn bị đổ quân. Ông được theo sau bởi những trực thăng chở trung đội viễn thám đường không (Aero Rifle Platoon hay ARP). Sau đó họ đáp xuống cánh đồng phía bắc làng. Sau khi các binh sĩ giữ an ninh bãi đáp, thiếu tá Doc Bahnsen đã đáp chiếc trực thăng C-n-C vào giữa trung tâm của con đường dẫn đến một ngôi làng lớn do địch kiểm soát, có tên là Chánh Lưu. (Đây là tên do người Pháp đặt cho ga xe lửa chạy từ Sài Gòn đến Lộc Ninh, song song với QL-13). ĐT George S. Patton III bước khỏi trực thăng và hướng về trung tâm của con đường chánh của làng. Tôi đi theo ông. Patton phải đến (had come) làng này để chia buồn/phân ưu (pay his respect) tư lịnh đối phương, một chuẩn tướng CSBV, đã chết khi chiến đấu. Patton võ trang một súng lục .357 Magnum, còn nằm trong bao da (holster). Tôi mang một khẩu M16 và súng lục. Chúng tôi nhìn thẳng về phía trước. Tôi cảm giác đang bị quan sát. Tôi hoàn toàn trông chờ sẽ bị bắn vào bất cứ lúc nào, nhưng chúng tôi ko thấy sinh hoạt gì (no stirring of life) trong làng. Địch đã lẩn trốn khi thấy trực thăng chuẩn bị tìm bãi đáp đổ quân. Chúng tôi đã đánh bại họ (kick their ass) trong một trận đánh đẫm máu hai tuần trước. Nghi ngờ điều tệ hại nhứt (no doubt respecting the worst), địch quân ko lộ mặt. Chúng tôi đi bộ trong im lặng tới ngôi chùa lớn nhứt trong làng. Khi chúng tôi vào chùa để chia buồn cái chết của sĩ quan này, lính địch đã nhận biết mục đích của chúng tôi. Địch quân đã ko có hành động nào để can thiệp vào việc phúng viếng của TL Mỹ đối với kẻ thù đã ngả xuống. ĐT Patton dở nón và vào chùa.


* Lực lượng trực thăng Mỹ chia làm trực thăng TẤN CÔNG (assault copter) và trực thăng KHÔNG KỴ (air calvary copter). Những đv này thi hành nhiệm vụ hơi khác nhau. Các đại đội trực thăng tấn công có trách nhiệm chánh là tấn công mục tiêu mặt đất của địch, nhưng họ cũng thực hiện việc tiếp tế, tải thương (medevac), và hỗ trợ hỏa lực cho đv bạn khi đụng địch.

Các nhiệm vụ không kỵ thường có nhiệm vụ không thám các vị trí địch với vài trực thăng thám thính và trực thăng võ trang (gunship), rồi không vận một trung đội bộ binh thuộc đv không kỵ này vào chiến trường. Các trực thăng không kỵ khác yểm trợ hỏa lực cho trung đội này, giống như các đại đội trực thăng tấn công yểm trợ cho bộ binh khi giao chiến. Không kỵ cũng có thể chỡ những đv lớn tới chiến trường nếu cần.Ngoài những nhiệm vụ như trên, các toán không kỵ tiến hành những nhiệm vụ không thám tổng quát và đánh giá kết quả của các cuộc ném bom, đặc biệt do B-52 gây ra cho đối phương.

Một PHI ĐOÀN (squadron) không kỵ điển hình gồm ba TOÁN không kỵ (air calvary troup/ACT) và một toán chỉ huy. Một toán ACT gồm một TRUNG ĐỘI (platoon) có từ 6 tới 8 trực thăng chỡ quân (trực thăng UH-1 Iroquois hay "Huey" do hãng Bell sản xuất) và một trung đội từ 8 hay 9 chiếc trực thăng võ trang, có tên là Cobra (ký hiệu AH-1 Cobra do Bell sản xuất). Mỗi toán ACT cũng có một trung đội thám thính từ 8 hay 9 trực thăng quan sát nhẹ, thường gọi là "Loach" (ký hiệu OH-6 Cayuse do Hughes sản xuất). 

Đơn vị không kỵ đầu tiên có mặt tại VN là sđ 1 Không Kỵ năm 1965. Có tổng cộng có NĂM phi đoàn không kỵ, bao gồm phi đoàn 1/9 Không kỵ nổi tiếng của sđ 1 Không kỵ. Ngoài ra, khoảng 20 phi đoàn không kỵ phục vụ trong các đv bộ binh, thiết giáp và cơ giới (mechanized). Phi đoàn không kỵ cuối cùng rời VN đầu năm 1973.


 

Đi tìm bà Nhu, gặp ông Đại úy - Trần Giao Thủy

Gia đình bà Nhu (Từ trái): Ô. Trần Văn Chương, B. Thân Thị Nam Trân, B. Trần Thị Lệ Chi, B. Trần Thị Lệ Xuân, Ô. Trần Văn Khiêm. Nguồn OntheNet
…cuốn nhật ký này là tài liệu mang tính lịch sử của Việt Nam; nó thuộc về toàn dân Việt Nam và là một tài liệu quan trọng cần được phổ biến khắp nơi, cho tất cả những ai quan tâm đến giai đoạn đó trong lịch sử Việt Nam cận đại. Cuốn nhật ký không thể chỉ là hàng mẫu trưng bày trong viện bảo tàng và nó cũng thể bị cắt xén, chỉnh sửa để xuất bản.
Chương 9 – Tháng 4, 1955 ông Nhu dọn nhà và đưa ba người con vào sống trong Dinh Độc Lập khi bà Nhu vẫn đang ‟an trí” ở một nhà dòng và học tiếng Anh ở Hong Kong. Trở lại Việt Nam, có lẽ đó là lần đầu tiên sau khi lập gia đình, bà Nhu hy vọng sẽ được thường xuyên ‟thấy” chồng. Sự thực không phải như thế trong những năm gia đình bà sống ở Dinh Độc Lập.
Những năm đầu chính phủ Ngô Đình Diệm đã gặt hái rất nhiều thành quả lớn. Từ việc ổn định đời sống cho gần 1 triệu người di cư miền Bắc, nâng cao mức sản xuất gạo, cao su, điện, cải cách điền địa, xây dựng hạ tầng cơ sở, lập đại học, xây xí nghiệp sản xuất, v.v. qua chương trình viện trợ của chính phủ Mỹ. Cuốn ‟Misalliance, Ngo Dinh Diem, the United States, and the Fate of South Vietnam” của Edward Miller là một nghiên cứu, phân tách rất chi tiết giai đoạn này trong lịch sử Việt Nam cận đại.
4/3/1956 bà Nhu đắc cử cùng 122 dân biểu khác vào quốc hội lập hiến. Thành phần nhân sự quan trọng của chính quyền Ngô Đình Diệm đã là nguyên nhân thành hình cụm từ ‟gia đình trị”; Ông Trần Văn Chương là bộ trưởng kinh tế và tài chánh trước khi nhậm chức Đại sứ tại Mỹ; mẹ bà Nhu, bà Nam Trân, được cử làm Đại diện thường trực tại Liên Hiệp Quốc; anh rể bà Nhu, chồng bà Lệ Chi, luật sư Nguyễn Hữu Châu, một thời gian ngắn là cố vấn tín cẩn của Tổng thống Diệm; ông Trần Văn Khiêm học hành dang dở, đang lang thang sống đời lãng tử với vợ người Đức ở ven biển Algeria được bà Nhu gọi về làm phát ngôn nhân của Dinh Độc Lập; chú bà Nhu, ông Trần Văn Đỗ trở thành Ngoại trưởng VNCH [thực ra bác sĩ Trần Văn Đỗ đã bị loại từ 1955 vì chính quyền cho rằng ông ủng hộ Bình Xuyên]; và không thể quên ông Ngô Đình Nhu, không có chức vị chính thức ngoài danh xưng ‟ông cố vấn” của anh mình. Đó là chưa nói đến những than phiền quần chúng về sự phân biệt đối xử vì tôn giáo của chính` quyền Ngô Đình Diệm. Bà Nhu nói, ‟Nếu chúng tôi mở toang cửa sổ, không những chỉ có ánh sáng mà còn bọn xấu cũng bay vào theo.”
Theo một cận vệ của Tổng thống thì ông Diệm không chỉ trích bà Nhu vì không muốn ông Nhu bị phiền. Tổng thống Diệm coi bà Nhu như ‟một phụ nữ đẹp nhưng to mồm”; tính khoa trương của bà Nhu trái ngược với phong cách điềm tĩnh của Tổng thống Diệm. Và cũng theo viên cận vệ này thì bà Nhu ‟luôn luôn muốn quá nhiều và quá sớm”. Mặt khác, ông Nhu cũng dù không bằng miệng nhưng đã không bằng lòng khi bà Nhu phô trương nhan sắc, duyên dáng, và khả năng (nói) tiếng Anh với chính khách, phần lớn là người Mỹ.
Dù có muốn bà Nhu đã không thể là một người phụ nữ của quần chúng được. Vì quần chúng phụ nữ Việt Nam thời đó đa số là những người đàn bà đầu tắt, mặt tối, chân lấm tay bùn, là những sóng sót sau nạn đói, và chiến tranh. Tuyệt đại đa số phụ nữ Việt Nam không nói tiếng Pháp ở nhà hay có tài xế đánh xe Mercedes đưa đi phố. Nhưng để chứng tỏ mình là người bảo vệ quyền phụ nữ, bà dân biểu đã làm luật gia đình áp dụng từ sau tháng 6, 1958 cấm đàn ông đa thê, hay có hầu thiếp, đàn bà có quyền có tài sản… Nhưng luật gia đình, bảo vệ quyền phụ nữ, còn cấm ngoại tình, cấm cả việc li dị trừ trường hợp đặc biệt được phép của Tổng thống. Đây là luật của thần quyền hay của thế quyền? Và như thế là bảo vệ quyền bình đẳng của phụ nữ? Sắc luật này có hiệu quả thế nào khi áp dụng vào thực tế?
Tiếng đồn thời đó cho rằng luật cấm li dị nhằm bịt miệng ông Nguyễn Hữu Châu không thể nói xấu chế độ và li dị bà Trần Lệ Chi được. Thực ra cả hai vợ chồng ông Châu đều muốn li dị. Bà Lệ Chi muốn thoát khỏi một cuộc hôn nhân không hạnh phúc để sống với người yêu, một thợ săn voi bắn hổ chuyên nghiệp người Pháp tên là Etienne Oggeri. Kết quả, luật sư Châu đang là một cố vấn được tín cẩn của Tổng thống Diệm bị mất hết danh tiếng và ảnh hưởng, trở thành một công chức tầm thường. Sau khi luật gia đình ban hành, bà Lệ Chi cắt cổ tay đến Dinh Độc Lập để phản đối; bà Nhu cho lính bắt chị mình nhốt ở bệnh viện.
Bà Nhu xác nhận đã làm thế để bảo vệ bà Lệ Chi và bảo vệ danh giá gia đình. Theo Lệ Chi thì bà đã viết điện từ nhà thương nhờ một y tá cảm thông đánh đi cầu cứu. Bà Nam Trân từ Mỹ về Sài Gòn cứu con gái lớn ra khỏi bệnh viện nhà giam.
(Trái) Bà Lệ Chi bên xác con hổ (Gần Dalat, 1957). (Phải) Hình vẽ Etienne Oggeri của họa sĩ Lechi Oggeri tại Cape Fear Studios. Nguồn: animalsversesanimals.yuku.com và capefearstudios.com


Luật sư Nguyễn Hữu Châu bỗng dưng được chuyển đi Paris. Trong hồi ký viết sau này, Oggeri nói bà Nhu đã cho người tiêm vi-rút dịch tả vào người ông. Sau một thời gian ngắn trong tù, Oggeri đã bị đuổi về Pháp. Từ đó ông sang Mỹ tìm người yêu. Etienne và Lệ Chi lập gia đình và nay, có lẽ tóc đã bạc màu, hai người vẫn sống đời hạnh phúc ở Fayetteville, North Carolina.
1959, sau 16 năm lập gia đình, từ một tiểu thư danh gia thế phiệt, bà Nhu là mẹ của bốn người con, là một mệnh phụ đầy danh vọng và quyền lực. Đó có phải là một cuộc đời hạnh phúc? Theo một cuốn nhật ký của bà Nhu thì không.
Cuộc đảo chính ngày 11 tháng 11 năm 1960 tình cờ là một cơ hội khác để bà Nhu xác định khả năng chính trị của mình. Sau cuộc đảo chính hụt, trong các cuộc phỏng vấn, bà Nhu cho rằng ông Diệm ứng xử như trẻ con khiến bà muốn tát Tổng thống Diệm. Ba năm sau tờ St. Louis Post Dispatch đưa tin bà Nhu thực sự đã tát tai ông Diệm. Và ngay cả Tổng thống Diệm, khi trả lời báo chí cũng đã xác định cuộc đảo chánh thất bại là ‟nhờ bà Nhu” (‟C’est grâce à madame.”)
Đoàn viên Thanh nữ Cộng hòa Ngô Đình Lệ Thủy.
Nguồn: Larry Burrows/Time Life Pictures/Getty Images


Chương 10 – Sau cuộc đảo chánh hụt năm 1960, Tổng thống Diệm ra lệnh miệng cho các tư lệnh quân đội không mở các cuộc hành quân có thể gây thương vong lớn cho phía VNCH vì ông nghĩ lính nhảy dù muốn đảo chánh vì không chấp nhận thương vong lớn ở chiến trường. Tổng thống Diệm không thể thấy hay không muốn thấy nguyên nhân của cuộc đảo chánh là chính sách gia đình trị và sự thiên vị Ki-tô giáo. Cố vấn Mỹ ở Việt Nam cũng biết lệnh miệng của Tổng thống Diệm nhưng điều đó không ngăn họ gởi báo cáo thổi phồng về con số thương vong của cộng quân. Cùng lúc, Việt cộng nằm vùng gia tăng khủng bố ở miền Nam.
1961, bà Nhu tự tin hơn bao giờ. Ba năm trước, bà cho thành lập Phong trào Phụ nữ Liên đới (1958) mục đích để phụ nữ Việt Nam tham gia vào các công tác xây dựng xã hội chứ không chỉ là người nội trợ trong nhà. Ngoài ra bà Nhu còn là thủ lãnh của Đoàn thanh nữ Cộng hòa một tổ chức bán quân sự mà cô Lệ Thủy là một đoàn viên.
Theo chính phủ thì Phong trào Phụ nữ Liên đới có trên 1 triệu đoàn viên(19) nhưng dường như ở ngoài Sài Gòn, phụ nữ Việt Nam không biết đến phong trào của những bà mệnh phụ tham gia để giữ ghế cho chồng trong quân đội hay chính phủ.
Tiệp tục sự nghiệp làm luật “bảo vệ thuần phong mỹ tục và năng lực của dân chúng…”, bà Nhu cho ra đời “Luật Bảo vệ luân lý”. Đó là Luật số 12/62 ngày 22/2/1962. Luật 12/62 có nhiều điểm tích cực như cấm người dưới 18 tuổi không được uống rượu (trên 12 độ cồn), cấm đồng bóng, phù phép (cầm hành nghề gây mê tín dị đoan), cấm mua bán dâm. Tuy nhiên cũng có những mục khác của sắc luật bị dân chúng chỉ trích: cấm khiêu vũ, cấm thi hoa hậu, cấm tuyên tuyền khuyến khích ngừa thai và phá thai.(20)
27 tháng 2, 1962 hai phi công Nguyễn Văn Cử và Phạm Phú Quốc lái máy bay khu trục Skyraider oanh tạch cánh phải Dinh Độc Lập, nơi gia đình bà Nhu trú ngụ. Lệ Thủy, 16 tuổi bình tĩnh cứu hai em nhỏ, Lệ Quyên và Quỳnh. Bà Nhu rơi hai tầng lầu xuống đất, bị ba vết phỏng nặng và 1 vết cắt sâu ở cánh tay. Bà vú người Hoa trông nom Lệ Quyên và hai người khác tử thương. Bà Nhu mất gần hết của cải vật chất, kể cả những tấm da hổ trong phòng ngủ, trừ vài cái áo ở tiệm may.
Dinh Độc Lập sau khi bị oanh tạc phá vỡ cánh phải. Nguồn: LIFE


Chương 11 – Demery viết về quan điểm của những ký giả Mỹ, đã từng viết về cuộc chiến Việt Nam cũng như chính phủ Ngô Đình Diệm: David Halbertstam, Malcolm Browne, Stanley Karnow, những người bạn Mỹ như Clare Booth Luce, Marguerite Higgins, Ann và Gene Gregory – hai vợ chồng phụ trách xuất bản tờ Times of Vietnam, tờ báo tiếng Anh được bà Nhu yêu chuộng nhất.
Đặc biệt, vào năm 2007, khi được Demery cho hay tin David Halberstam, người ký giả trẻ của tờ Thời báo New York hồi nào đã chỉ trích bà Nhu nặng nề, tử nạn giao thông, bà Nhu nói, ‟Anh ấy thông minh, một trong những người hiếm có dám nói sự thật.” Khác với nguồn tin 44 năm trước cho rằng bà Nhu đã nói về người ký giả của tờ New York Times, ‟Halberstam đáng đem đi nướng, và tôi sẽ hân hoan đưa xăng và diêm quẹt.”
Chương 12 – Nhất định phần đúng về mình, bà Nhu đã đem nhiều rắc rối cho chính phủ Ngô Đình Diệm. Biến động Phật giáo miền Trung bắt đầu với việc giám mục Ngô Đình Thục nhận tiền ‟đóng góp” xây thánh địa La Vang của các viên chức chính phủ, từ Phó tổng thống trở xuống; chưa đủ, giám mục Thục còn chuyền tiền, bất động sản, ruộng đất, v.v. từ công quỹ quốc gia sang cho giáo hội, làm mờ ranh giới giữa giáo hội và chính quyền. Giám mục Ngô Đình Thục tham nhũng cho giáo hội.
7 tháng 5, về Huế sau khi thăm viếng La Vang, giám mục Thục ra lệnh hạ cờ ngũ sắc của Phật tử đón mừng Phật Đản lần thứ 5257. Ở Sài Gòn ông Nhu phản ứng, ‟Tại sao anh tôi nhất định ra một cái lệnh ngu như thế về những lá cờ. Có ai quan tâm về những lá cờ họ treo đâu.” Sau đó là biểu tình phản đối, vụ nổ ở đài phát thanh Huế làm thiệt mạng 2 trẻ em, 7 người lớn và 14 người khác bị thương. Áp dụng chiến thuật đã thành công với Bình Xuyên năm 1955, đã thành công với lính nhảy dù năm 1960, chính phủ Ngô Đình Diệm gán cho Việt Cộng đã gây ra vụ nổ chết người ở đfi phát thanh Huế, nhất định không thỏa hiệp và tiếp tục làm áp lực với phe Phật giáo đấu tranh.
11 tháng 6, 1963 Thượng tọa Thích Quảng Đức tự thiêu ỏ Sài Gòn; tấm hình Malcolm Browne chụp đăng trang nhất trên báo chí Hoa Kỳ và thế giới. Tiếp theo là những thách đố, nhạo báng của bà Nhu – nướng sư, vỗ tay – nổi tiếng không thua gì bức ảnh của Malcolm Browne. Rồi, thiết quân luật và cảnh sát dã chiến, lực lượng đặc biết tấn công chùa, bắt sư sãi, từ Sài Gòn ra Huế, ngày 21 tháng 8, 1963. Bà Nhu so sánh vụ tấn công đè bẹp ‟sư cộng sản” như vụ chiến thắng Bình Xuyên tám năm trước đó và bà ‟quên” rằng những ‟sư cộng sản” bị bắt là những người không có vũ khí trong tay. Bà Nhu tuyên bố, ‟đây là ngày sung sướng nhất đời tôi.” Lại thêm một chiến công cho dòng họ Ngô Đình.
Đúng sinh nhật thứ 39, bà Nhu nhận được một điện tín từ Washington, D.C., ông bà Trần Văn Chương yêu cầu bà đưa bốn người con ra nước ngoài; đồng thời bà Nam Trân đích thân nhắn riêng với tân Đại sứ Mỹ, Henry Cabot Lodge, sắp lên đường sang Việt Nam rằng
‟Trừ khi họ rời Việt Nam, không có quyền lực nào trên thế giới có thể chận cuộc ám sát Tổng thống Diệm, Nhu em ông ấy, và bà Nhu, con gái của tôi.”
Bức điện thứ hai cùng ngày sinh nhật bà Nhu, ông Đại sứ VNCH tại Mỹ và bà Đại diện thường trực của VNCH tại LHQ đồng loạt từ chức.
Ngầm đồng ý với yêu cầu của chính phủ Mỹ bịt miệng bà Nhu, Tổng thống Diệm đã cho bà Nhu đi dự phiên họp của Liên minh Liên Nghị viện tại Belgrade vào trung tuần tháng 9, 1963.
Chương 13 – Đầu tháng 10, 1963 bà Nhu và Lệ Thủy đến Mỹ – không phải là khách mời của chính phủ Hoa Kỳ. Xuất hiện ở đại học, trên đài truyền hình và báo giới từ Đông sang Tây, cuộc Mỹ du của bà Nhu chỉ được công nhận chính thức bằng nhận định của một Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ ở Ohio, Stephen Young nói, bà Nhu ‟quá kiêu ngạo và tự phóng đại tầm quan trọng của mình quá mức,” và nên được gởi trả về Việt Nam.
Trước khi rời Sài Gòn và cả lúc ở Paris – tháng 8, 9/1963 – bà Nhu đã biên thư hỏi Phó Tổng thống Johnson xem bà sẽ có thể được chào đón ở Mỹ hay không. Johnson hỏi ý và được Kennedy hiệu đính lá thư, yêu cầu bà Nhu nghĩ ‟một cách hết sức khách quan nếu có thể, rằng bà đến đây có ích hay bất lợi.” Johnson ký lá thư đã hiệu đính và gởi đi. Bà Nhu trả lời, ‟Tôi từ chối ngồi yên làm đồng lõa trong một vụ giết người dễ sợ.”
Đại học Columbia, Princeton, Havard, tạp chí Time, Thời báo New York cùng biết bao đài truyền hình tranh nhau để gặp được bà, cùng lúc chính phủ Mỹ cố gắng xua bà đi cho thấy bà Nhu là một nhân vật chính trị đáng quan tâm. Và vài tuần trước đó, ở Rome, bà Nhu nói lính Mỹ ở Việt Nam cư xử như ‟những thằng lính đánh thuê”.
Chương 14 – Trung tuần tháng 10, bà Nhu đến Washington D.C., dự tính sẽ ở lại miền Đông Hoa kỳ thêm 1 tuần nữa trước khi đi Chicago; toàn bộ chính phủ Mỹ cũng như nội các Kennedy vẫn không có bất kỳ một nhận xét nào.
Cùng lúc đó cựu Đại sứ Trần Văn Chương trả lời phỏng vấn với đài truyền hình CBS cho biết Tổng thống Diệm, xếp của ông 9 năm qua, thực sự chỉ là hình nộm; thực quyền nằm trong tay ông Ngô Đình Nhu, con rể của ông. Bà Nhu có thể nhiễm bệnh ‟cuồng vì quyền lực” như chồng nhưng ‟chỉ là cái bóng”. Ông cựu Đại sứ cố gắng làm giảm ảnh hưởng của bà Nhu, nhưng đã thất bại. Ông xác định nỗi ngờ của người Mỹ rằng vợ chồng bà Nhu quả thực có nhiều quyền lực hơn Tổng thống Diệm.
Trả lời một ký giả Ý về nhận xét của bố vợ mình, ông Nhu để rơi mặt nạ, trả lời cho cả cho cả hai vợ chồng, ông Nhu nói, nếu ông Chương cố trở lại Saigon,
‟Tôi sẽ cho chặt đầu ông ấy. Tôi sẽ treo đầu ông ta lủng lẳng giữa quảng trường. Vợ tôi sẽ buộc cái nút dây treo vì bà ấy hãnh diện là người Việt Nam và bà ấy là một người yêu nước.”
Cùng Lệ Thủy đến nhà ông bà Trần Văn Chương, bà Nhu để cô con gái lên gõ cửa nhà ông bà ngoại; bà chống nạnh đứng chờ. Cửa không mở; Hết kiên nhẫn, bà Nhu đến gõ cửa nhà cha mẹ; cửa vẫn đóng, không có tiếng trả lời. Bà Nhu cũng biết khoảng hai mươi ký giả đẫ đi theo và đang đứng đợi xung quanh. Căm phẫn vì bị coi như không có trước đám đông, bà Nhu đi vòng ra phía vườn sau, phóng lên vài bực thang, nhìn qua của sổ. Bà Nhu nói như phân trần với đám đông, ‟Tôi không hiểu. Tôi đã gọi và nói chuyện với một người ở đây cách đây không lâu.”
Không nhìn mặt là một chuyện. Khi bà Nhu còn ở châu Âu, bà Chương đã mời một phụ tá tín cẩn của Kennedy đến nói chuyện tại nhà. Bà Chương nói thẳng với phụ tá của Tổrng thống Mỹ: nói Kennedy loại gia đình nhà Ngô ngay đi. Ông Diệm thì bất lực; ông Nhu là tên man rợ; phần con gái, bà Chương đã yêu cầu cộng đồng người Việt ở New York và Washington lấy xe cán bà Nhu đi; nếu không được thì ít nhất cũng phải ném cá chua, trứng thối. Bà Chương thề với viên phụ tá của Kennedy, nếu Nhà Trắng không làm gì hết để bịt miệng bà Nhu thì chính bà, bà Chương, sẽ thừa khả năng tổ chức ‟cái gì đó để chống lại con quái vật này.” Câu chuyện giữa hai người được đưa vào hồ sơ ‟kín” và người cất tại liệu đã ghi trên tập hồ sơ, ‟tình yêu của mẹ”.
Chương 15 – Demery viết về cuộc đảo chánh 1/11/1963. Cũng ở chương này tác giả cho biết đã nhận được tập hồi ký ‟Le Caillou Blanc” của bà Nhu sau gần 5 năm trông đợi, cùng một số hình ảnh. Bà Nhu nói,
‟Tôi hoàn toàn tin cô với tập hồi ký này. Cô hoàn toàn chịu trách nhiệm. Nhưng không được hiệu đính. Không được thay đổi. Chúng phải được ấn hành như đã viết; Tập I trước, tập II sau. Và, tôi nóng lòng thấy tập sách in, càng sớm càng tốt. Tôi không còn nhiều thời gian.”
Tác giả Demery tin chắc đây không phải là tập hồi ký bà Nhu định bán cho báo Saturday Evening Post sau cuộc đảo chánh năm 1963; nó cũng không phải là tập hồi ký bà Nhu quá bận viết hồi những năm 60, 70 bỏ qua những cuộc phỏng vấn giá gần 1000 đô-la một lần. Demery cũng không tin là hai tập hồi ký này có bản viết trên giấy và dường như tập bản thảo điện tử này mới soạn trong những tháng sau này.
Tướng Nguyễn Khánh là người đưa, Trác, Quỳnh và Lệ Quyên, ba người con nhỏ của ông bà Nhu về Sài Gòn bằng máy bay riêng sau khi tìm được họ đang trốn trong rùng ở Đà Lạt. Fred Flott, tùy viên ngoại giao tòa Đại sứ Mỹ, đại diện chính phủ Mỹ phụ trách đưa con bà Nhu qua Rome bằng máy bay quân sự C-54 sang Thái rồi từ đó bằng máy bay của Pan Am. Fred Flott cũng là người đã bỏ túi vài cái gạt tàn thuốc lá ở Dinh Gia Long ‟làm kỷ niệm”.
Chương 16 – Đời lưu vong. Trong những ngày cuối cùng ở khách sạn Beverly Wilshire trước khi bà Nhu rời Mỹ, ông Trần Văn Chương đã leo cầu thang lên lầu tám gặp con gái của ông. Cha con ông Chương đoàn tụ trong phòng riêng. Với báo chí, sau đó, ông cựu Đại sứ tuyên bố ‟không cần phải hòa giải”; trước bi kịch gia đình hai người đã dẹp qua những bất đồng từ trước. Bà Nhu kể cho Clare Booth Luce một kịch bản khác. Bà Nhu nói ông Chương tìm đến gặp bà vì ông muốn trở về Việt Nam tham gia chính phủ mới; nhưng dĩ nhiên ông không thể nào làm như thế nếu không có sự đồng ý của bà Nhu. Ông Chương khó có thể bắt tay với phe đảo chánh ngay sau khi họ vừa giết chết con rể của ông, nếu không có sự giải thích hay giúp đỡ nào đó từ phía bà Nhu.
Bà Nhu đã không tha thứ cho ông Chương như ông yêu cầu. Bà Nhu không tha thứ vì ông bỏ chế độ hồi tháng 8; bà Nhu không tha thứ cho ông vì ông đóng cửa không tiếp bà và Lệ Thủy ở nhà. Và bà Nhu cũng không khi nào tha thứ cho cha mẹ đã cho bà một tuổi thơ như một đứa con gái thứ hai vô hình. Và cũng có thể bà Nhu đã biết cha mẹ của bà là kẻ phản phúc đối với chế độ, nhưng có lẽ bà không rõ chi tiết. Wesley Fishel, Trưởng nhóm Cố vấn Việt Nam tại đại học Michigan, trở thành bạn thân của Tổng thống Diệm ngay từ những năm 55-56. Năm 1960, Fishel đã viết cho Tổng thống Diệm về ‟tham vọng chính trị” của ông Trần Văn Chương. Fishel nói với Tổng thống Diệm là ông Chương ‟gần như đã phá hủy toàn bộ tổ chức thân hữu của ông (tổng tống Diệm) tại Hoa Kỳ” từ khi ông đến làm Đại sứ Việt Nam tại Wshington, D.C. Đến nay, không ai hiểu hay có câu trả lời lý do nào Tổng thống Diệm vẫn giữ ông Chương trong chính phủ cho đến khi ông từ chức.
Một trục trặc nhỏ bà Nhu không giải quyết được trước khi rời Los Angeles đi Rome gặp lại những người con nhỏ là tiền. Một nguồn thân cận với bà Nhu cho The New York Times biết bà Nhu đem theo 5000 đô-la cho chuyến Mỹ du trong 3 tuần. Trong thời gian suy nghĩ phải làm gì sau cuộc đảo chánh, bà Nhu vẫn không ngưng mang nợ nhưng không còn một chính phủ ở Sài Gòn để thanh toán những món nợ đó cho bà. Một số người Mỹ đã cho bà tạm trú ở tư gia sau khi ra khỏi khách sạn. Những người bạn thuộc đảng Cộng hòa, Clare Booth Luce, Richard Nixon cũng không thể giúp bà Nhu mãi. Bà còn nợ một nửa chi phí, 1000 đô-la, của bà tại khách sạn Beverly Wilshire. Nhưng Bradley O’Leary ở chương 9 trong cuốn Triangle of Death: The Shocking Truth About the Role of South Vietnam and the French Mafia in the Assassination of JFK nói bà để lại món nợ khổng lồ ở khách sạn Beverly Wilshire (‟leaving a collosal unpaid bill at the Beverly Wilshire Hotel”). Báo Daily Herald ngày 9 tháng 12 và báo Hillsdale Daily News ngày 27/12/1963 đều đăng lời của Douglas H. Boone, Giám đốc khách sạn Sheraton-Blackstone ở Chicago, than mất 200 đô-la với bà Nhu, ‟Chúng tôi may mắn. Nhiều khách sạn khác bị nặng hơn rất nhiều.”
Cuộc chiến Việt nam leo thang và sau cùng đã chấm dứt. Kết quả là Việt Nam đã thống nhất vê mặt địa lý và đã phải trả một giá kinh hoàng: 2 triệu người dân hai miền đã thiệt mạng, hơn 1 triệu người lính cộng sản hai miền tử thương cùng 250000 binh sĩ VNCH. Hơn 58.200 tên người lính Mỹ bỏ mạng hay mất tích ở chiến trường Việt Nam khắc đậm trên bức tường tưởng niệm ở Washington, D.C.
Người đàn ông thứ ba của dòng họ Ngô-Đình bị phe đảo chánh giết sau đó là ông Ngô Đình Cẩn. Mỹ giao ông Cẩn cho phe đảo chánh giam ông trước khi đem xử, rồi bắn.
Sau khi bà Nhu vội vã cho thuê rẻ căn apartment ở Paris, giám mục Ngô Đình Thục đã thu xếp cho bà ở lại trên một mảnh đất của Giáo hội Rome trước ông khi đi nhận nhiệm vụ mới ở miền Nam nước Pháp. Năm 1981 giám mục Ngô Đình Thục bị giáo hội rút phép thông công. Năm 1984, ông Ngô Đình Thục chết trong nghèo khó tại một tu viện ở Carthage, Missouri.
12 tháng Tư, 1967, con gái yêu của bà Nhu, Lệ Thủy, mới 22 tuổi, tử nạn giao thông ở ngoại ô Longjumeau, Pháp. Lệ Thủy chết không làm trọn lời thề đã viết trong nhật ký: giết những người đã hại nước Việt Nam và đã giết cha cô. Đến khi qua đời bà Nhu vẫn không tin là con bà tử nạn giao thông. Ba người con còn lại, học hành, thành đạt, trưởng thành, sống đời bình thường như những công dân của châu Âu. Bà Lệ Quyên tử nạn giao thông trên đường đi làm vào ngày 16 tháng 4, 2012.
Bà Nhu qua đời vào Lễ Phục sinh năm 2011, không phải một lần nữa đau lòng vì mất con, người con gái sau cùng.
Gặp ông Đại úy
1959, sau 16 năm lập gia đình, từ một tiểu thư danh gia thế phiệt bà Nhu đã là mẹ của bốn người con, và cũng là một mệnh phụ đầy danh vọng và quyền lực. Đó có phải là một cuộc đời hạnh phúc? Theo một cuốn nhật ký của bà Nhu thì không.
Đây không phải là cuốn hồi ký ‟Le Caillou Blanc” mà là một quyển nhật ký viết từ năm 1959 đến năm 1963. Một cuốn sách ghi lại các sự kiện, những suy nghĩ mỗi ngày, ngay sau đó. Một cuốn sách không có hiệu đính hay sửa đổi của người thứ hai.
Đúng vậy; bà Nhu có viết nhật ký trong 5 năm sau cùng ở Dinh Độc Lập, trung tâm quyền lực của chính phủ Ngô Đình Diệm. Đây có lẽ là cuốn nhật ký bà Nhu không muốn ai biết đến. Trong thời gian làm việc với tác giả Demery bà Nhu không khi nào đề cập đến quyển nhật ký 59-63 đó. Tuy nhiên, khi còn sống, bà Nhu đã nhờ người quen ở Mỹ tìm xem có biết cuốn nhật ký của bà hiện ở đâu hoặc ai đang giữ nó. Thế cuốn nhật ký bà Nhu hiện ở đâu? Và ai hay cơ quan nào đang giữ nó?
Cuốn nhật ký 59-63 hiện đang ở trên đất Mỹ.
Người giữ quyển nhật ký 59-63, qua Google, đã tìm được và liên lạc với tác giả Demery. Tác giả cuốn Finding the Dragon Lady ngờ rằng một người Mỹ trẻ tuổi đang giữ nhật ký bà Nhu là chuyện xa vời. Gặp nhau ở New York, người giữ nhật ký 59-63 không muốn nói hay không thể nói rõ với tác giả Demery tại sao ông có được có cuốn nhật ký trong tay. Là người có người thân trong quân lực và cảnh sát VNCH, ông nói với Demery, ‟Tôi lớn lên, rồi tôi có quyển sách đó.”
Demery được cho xem qua cuốn nhật ký bà Nhu ở một tiệm cà phê Starbuck. Cuốn sách khổ 12 cm x18 cm, bìa đã cũ, có vết ố, dán keo dính ở gáy; những trang trong đầy nét chữ nghiêng bên phải, viết bằng bút mực nâu, mực xanh, có khi bằng bút xáp màu đỏ.
Trước khi vào sơ lược nội dung cuốn nhật ký, mời bạn đọc gặp người giữ cuốn nhật ký 59-63.
Nếu người giữ quyển nhật ký 59-63 đã tìm gặp tác giả Demery qua Google thì người viết đã gặp ông trên Facebook và sau đó trao đổi với nhau qua điện thoại và Skype. Người đó là ai?
Đại úy James Van Thach với cuốn nhật ký 59-63 của bà Nhu. Nguồn Capt. JVT


Đó là Đại úy (nghỉ hưu) James Van Thach. Đại úy James là con của Trung tá John W. Peterkin (nghỉ hưu), một cựu sĩ quan Hoa Kỳ đã phục vụ trong Thế chiến thứ II, chiến tranh Đại Hàn, cố vấn ở chiến trường Việt Nam và bà Thạch Thị Ngọc, nữ lực sĩ giữ kỷ lục nhảy cao của Việt Nam từ 1966-1968. Đại úy James sinh năm 1976 lớn lên ở Bellerose, Queens, New York, tốt nghiệp Cử nhân khoa Sử tại St. John’s University (1998) và Juris Doctor tại Touro College Jacob D. Fuchsberg Law Center (2002).
Thay vì làm luật gia cho quân đội hay mở văn phòng tư vấn dân sự, ông đã xung phong ra trận dưới màu áo của một sĩ quan bộ binh. Đại úy James đã phục vụ ở chiến trường Iraq 24 tháng. Tại đây, ông bị trọng thương hai lần, và đã giải ngũ vào năm 2009 mang theo những chấn thương tinh thần và thể chất. Năm 2008 chính phủ Iraq trao tặng ông cấp bậc Chuẩn Tướng Tham mưu Danh dự. Đầu năm 2013, Đại úy James đã tình nguyện sang Afghanistan để nói chuyện với các binh sĩ tại đây về kinh nghiệm chiến trường và các nỗ lực hàn gắn chấn thương tâm lý.(21)
Trao đổi với James, người ta có thể thấy ngay sự say mê cháy bỏng tìm hiểu lịch sử Việt Nam của ông. Một người tuổi chưa đến 40, sinh trưởng tại Hoa Kỳ, không thạo tiếng Việt nhưng ông có kiến thức và ý thức sâu sắc về lịch sử cận đại cũng như tình hình xã hội, kinh tế, chính trị của Việt Nam hiện nay.
Trả lời câu hỏi từ đâu ông có cuốn nhật ký 59-63, James nói, như đã nói với tác giả Demery, ông có bà con phục vụ dưới chính thể Việt Nam Cộng hòa, trong quân đội và cảnh sát. Vì là thế hệ kế thừa của gia đình nên ông được trao lại cuốn nhật ký này.
Nếu tra cứu tài liệu liên quan đến giai đoạn lịch sử Việt Nam ở những thập niên 50-60 người ta có thể biết rằng chính phủ VNCH đã tịch thu tài sản của toàn gia đình Quốc trưởng Bảo Đại và của những người liên hệ với ông bằng đạo luật số 17/57 và 16-2-1957 và sắc lệnh số 122-TC ngày 27-02-1958.(22)
Sau cuộc đảo chánh 1/11/1963, cũng thế, Hội đồng Quân nhân Cách mạng cũng có Ủy Ban Tịch Thu Tài Sản Gia Đình Họ Ngô.(23)
Hơn nữa sau cuộc chỉnh lý 30/1/1964, chính phủ của Tướng Nguyễn Khánh đã tổ chức triển lãm ‟tội ác nhà Ngô”. Trong cuộc triển lãm được ký giả David Horowitz đài NBC tường thuật trong chương trình phát hình ngày 28 tháng 3, 1964 người ta thấy một tấm bảng lớn ghi ‟Sự thật về ngày 11.11.1960. Tài liệu tối mật trích nhật ký của bà Ngô Đình Nhu nhũ danh Trần Lệ Xuân” bên dưới là ảnh chụp nhật ký của Bà Nhu được phóng lớn trưng bày bên cạnh các sơ đồ tham nhũng của chính phủ Ngô Đình Diệm.(24)
Tài liệu tối mật trích nhật ký của bà Ngô Đình Nhu. Nguồn: NBC News


Trong ‟Tuyên bố của Bà Ngô Đình Nhu nhân dịp kỷ niệm Đệ nhị Chu niên Chương trình Ấp Chiến lược và Đệ nhị Chu niên Chính sách Chiêu hồi” ngày 17 tháng 4, 1964, ở cuối trang 3 và đầu trang 4, bà Nhu xác định bà cũng đã biết về cuộc triển lãm trưng bày một vài đoạn trong ‟cái gọi là ‘nhật ký riêng tư’ được xem là của tôi” viết về ngày 11/11/1960. Bà Nhu phản đối những người tổ chức triển lãm vì họ đã không được phép của bà, tác giả giữ tác quyền (‟…they have never obtained my author’s rights which South Vietnam has recognized in the signing of the international copyright agreement.”)(25)
Từ tháng 11, 1963 đến khi cuốn nhật ký của bà Nhu đến tay Đại úy James, không ai biết nó đã từng được bảo quản thế nào, ở đâu, từng do ai cất giữ trong suốt gian đoạn hỗn loạn 1963-1967, rồi suốt những năm của đệ nhị Cộng hòa đến ngày 30 tháng 4, 1975.
Trả lời câu hỏi ông có dự định thế nào với cuốn nhật ký 59-63, Đại úy James cho biết trong thời gian qua có một số người quan tâm đã liên lạc với ông về vấn đề này.
Trước nhất là gia đình bà Nhu; ông Olindo Borsoi, chồng của bà Ngô Đình Lệ Quyên, đã liên lạc với Đại úy James để tìm hiểu về cuốn nhật ký đó và muốn ông giao nó lại cho gia đình họ Ngô Đình để đưa vào một viện bảo tàng (sắp thành lập) trưng bày cùng với tất cả hình ảnh, tư liệu, thư từ như một khối di sản của dòng họ Ngô Đình để lại cho hậu thế.
Thứ hai là một trong những văn khố nghiên cứu lớn hàng đầu trên thế giới lưu trữ các ấn phẩm, tác phẩm hiếm về những sự kiện chính trị, xã hội và kinh tế trong thời kỳ hiện đại.
Thứ ba là một cơ quan truyền thông Việt ngữ. Cơ sở này muốn đứng ra phát hành cuốn nhật ký 59-63 và muốn giữ quyền lựa chọn và hiệu đính nội dung.
Cả hai đề nghị của gia đình bà Nhu và của cơ sở truyền thông tiếng Việt vừa kể không thích hợp với quan điểm và dự tính của người đang giữ cuốn nhật ký. Đại úy James mong muốn cuốn hồi ký được phát hành bằng nguyên bản tiếng Pháp, như bà Nhu đã viết, không hiệu đính, chỉnh sửa cùng lúc với hai bản dịch chuyên nghiệp sang tiếng Việt và tiếng Anh, sát với nội dung của nguyên bản.
James cho rằng cuốn nhật ký này là tài liệu mang tính lịch sử của Việt Nam; nó thuộc về toàn dân Việt Nam và là một tài liệu quan trọng cần được phổ biến khắp nơi, cho tất cả những ai quan tâm đến giai đoạn đó trong lịch sử Việt Nam cận đại. Cuốn nhật ký không thể chỉ là hàng mẫu trưng bày trong viện bảo tàng và nó cũng thể bị cắt xén, chỉnh sửa để xuất bản.
Đại úy James nói, ‟Đây là vấn đề cần thời gian; không thể vội vã.”
Trả lời câu hỏi tài chính có phải là một động cơ khiến ông muốn xuất bản cuốn nhật ký 59-63, Đại úy James dứt khoát, ‟không phải thế”; ông nói, ‟Cuốn nhật ký này ‘not for sale’. Nó vô giá.” Một dự tính của ông sau khi phát hành cuốn nhật ký là dùng tiền thu được để giúp chỉnh trang, làm cỏ cho Nghĩa trang Quân đội Biên Hòa cũ(26), nay gọi là nghĩa trang Bình An. James nói đó là điều tối thiểu ông có thể làm, như một chiến sĩ Hoa kỳ, thế hệ hậu duệ của VNCH, để bày tỏ lòng kính trọng và ngưỡng mộ với tất cả tử sĩ đã hy sinh bảo vệ nước, nhà.
Đôi điều về cuốn nhật ký của bà Nhu
Gia đình ô.b. Ngô Đình Nhu (Từ trái): Lệ Thủy, Trác, Lệ Quyên, Bà Nhu, Ông Nhu, Quỳnh (c.1961). Nguồn: Madame Ngo Dinh Nhu Facebook


Trong cuốn Finding the Dragon Lady, tác giả Demery chỉ trích đoạn một phần rất nhỏ trong cuốn nhật ký dầy hơn 350 trang. Phần trích dịch đó chỉ minh hoạt một phần nhỏ cuộc sống không hạnh phúc, ngay giữa lòng quyền lực, của Đệ nhất phu nhân nền đệ nhất Cộng hòa.
Trong nhật ký bà Nhu ghi lại những một số sự việc rất bình thường, từ sở thích cá nhân như xem xi nê Mỹ, đọc tiểu thuyết Nga, đi nghỉ mát với các con ở bãi bể hay trên cao nguyên. Bà Nhu, có lẽ cũng như bao phụ nữ khác, sợ già, sợ thời gian trôi nhanh… và trên những trang nhật ký, bà cũng ghi lại cuộc đời đau khổ làm vợ ông Nhu.
Khi dọn về ở trong Dinh Độc Lập bà Nhu lần đầu tiên hy vọng, từ khi có chồng, là đời sống gia đình sẽ hạnh phúc hơn, bà sẽ thấy ông Nhu ở ‟nhà” thường hơn. Bà hy vọng mọi chuyện sẽ thuận chèo xuôi mái vì ông Nhu đã dầy công giúp Tổng thống Diệm củng cố chế độ, và bà cũng xứng đáng với cái ghế dân biểu quốc hội, và vai trò Đệ nhất phu nhân, giúp Thống tiếp đón quốc khách. Bà sẽ được hỗ trợ về tinh thần cũng như được đền đáp tình yêu thể xác, ông Nhu sẽ bỏ thuốc lá và dễ thương hơn đối với bà.
Khi những mong đợi đó không đến, những trận cãi vã kịch liệt, những cánh cửa xập chặt là kết quả. Bà đã chán cảnh ngồi chờ hầu chồng vì ông Nhu chẳng khi nào cần bà hầu hạ. Ban đầu bà Nhu không hiểu tại sao thế. Bà vẫn trẻ, vẫn đẹp. Bà viết trong nhật ký, có lẽ, ông Nhu đã già quá rồi, không còn thích chuyện gối chăn nữa. Bà tội nghiệp cho chồng, mất đi niềm hưng phấn vì mớ tuổi đời; nhưng ở những trang nhật ký khác bà Nhu lại tội nghiệp cho số phận của mình, phải sống với một ông già bất lực và phải tự tìm cách thỏa mãn những ‟ham muốn trào dâng”. Đến 1959, bà Nhu mang thai người con út, ông Nhu không hoàn toàn lạnh cảm với bà. Cũng thời gian đó, bà Nhu khám phá ông Nhu chỉ bất lực với bà, nhưng với một người đàn bà khác thì không.
Trong nhật ký 59-63, bà Nhu ghi chi tiết chuyện hai vợ chồng to tiếng khi tranh cãi về chuyện ông ngoại tình. Nhưng bà Nhu nổi điên không hẳn vì sự ngoại tình của chồng mà vì ông Nhu ngoại tình với một người con gái ‟thấp hèn”, ‟nhơ nhớp”. Bà kinh thường tình địch đến nỗi chỉ gọi thiếu nữ đó là ‟con ấy” [nguyên văn ‟creature”] chứ không gọi bằng tên.
Ông Nhu biện hộ cho ông và người tình, ông nói đó là một cô gái ngọt ngào, dễ thương, ‟chỉ nghèo chứ không nhơ nhớp”. Và hơn hết, cô gái ấy không như bà Nhu; ông Nhu nói ‟em làm tôi sợ.” Chiến tranh bùng nổ. Thỏa ước hòa bình chỉ đến vài ngày sau đó. Hai người đồng ý rằng hôn nhân của họ sẽ tốt hơn nếu hai người ít sống gần nhau.
Bà Nhu nhiều đêm thao thức, cố ngăn dòng lệ, tự hỏi ai là người đàn ông xa lạ đang ngủ cạnh mình; tình yêu trong xi nê, hay như truyện trong sách không đến với bà. Bà từng nghĩ, với sắc đẹp của tuổi đang xuân, sự bặt thiệp ngoài xã hội, và là mẹ của những đứa con bà có thể giữ được chồng. Thế mà, với ông, bà vẫn là một kẻ vô hình trong Dinh Độc Lập.
Chắc chắn, là người quá mộ đạo, ông Nhu sẽ không li dị bà. Và bà không thể bỏ ông Nhu. Không có ông Nhu thì bà sẽ là ai?
Ngay trang đầu tiên của cuốn nhật ký viết ngày 28 tháng giêng năm 1958, người đàn bà 34 tuổi, trẻ đẹp viết về cái chết. Độ trầm cảm sâu thẳm đó hoàn toàn mâu thuẫn với ứng xử bề ngoài của một người đầy tự tin. Vài ngày sau đó bà đi đến quyết định bỏ đi ‟những giấc mộng hồng và những giấc mơ xanh”, bà chấp nhận rằng bà sẽ không thể nào là một cái gì đó hơn như bà đang ở thời hiện tại. Về tình chồng vợ, bà Nhu viết, ‟Anh ấy không còn trẻ để làm hơn thế nữa.” Nhưng đôi khi ông Nhu trỗi dậy thì lại không đúng lúc hay không như bà mong đợi. Bà chán nản với sự bất công: chồng bà có một thời son trẻ ong ướm huy hoàng, còn bà mới 34 mà chỉ được hưởng của thừa, của sót lại của ông Nhu. Không khó để đoán được bà Nhu chờ mong cái gì. Bà phải tìm những cách khác để ‟dập tắt ngọn lửa dục vọng của mình”.
Dù cố tình lẩn trách, cuốn nhật ký 59-63 đã cho thấy rõ nhu cầu tình cảm của bà Nhu chỉ được thỏa mãn khi bà xác định được vị trí ở chính trường. Bà từ từ bị bót ngạt và ngã quỵ vì cuộc hôn nhân không tình ái, chung quanh chỉ còn những người không có tâm hồn và những khát khao như bà.
Bà Nhu viết cho chính mình, ‟Càng ngày mình càng yêu anh ấy ít đi.”
Bà Nhu, dường như, cũng đã biết đến tình yêu một chốc bằng vài cuộc tình lẻ. Trong những trang nhật ký đó bà Nhu viết về ba người đàn ông, nhưng chỉ bằng tên tắt là L, K và H. Và bà cũng viết, ‟Hạnh phúc thay chưa gặp ai có tất cả”. ‟Tất cả” trong ngữ cảnh này là sự chân thành, kính trọng, và tình yêu tha thiết – những đức tính cần có để xứng với phẩm chất của bà. Dường như H là người gần có ‟tất cả” vì tính năng động, và cung cách lạ thường trong cuộc săn đuổi tình yêu của bà Nhu. Bà Nhu hỏi H, ‟Anh có thế này với tất cả đàn bà không?” Câu trả lời của H đã đưa bà lên mây xanh, ‟Em tưởng đàn bà ai cũng như em sao? Anh phải vượt biển mới tìm được em đó.”
Ông H đã hiểu bà Nhu. H yêu Lệ Xuân vì Lệ Xuân là Lệ Xuân: đẹp lộng lẫy, cao ngạo, ngang bướng, người đàn bà không chấp nhận vị trí đã được những người đàn ông xung quanh khoanh vòng, đặt chỗ.
Nhưng, cuốn nhật ký 59-63 của bà Nhu không chỉ là những trang giấy cũ ghi chép những cuộc tình thoáng chốc, những vụ cãi vã ghen tuông, hay mức trầm cảm của một thiếu phụ đời thường. Trong cuốn nhật ký đó ngoài những trang viết về gia đình, về chồng, về con, về chị, về em, bà Nhu còn ghi lại rất nhiều sự kiện quan trọng về Tổng thống Ngô Đình Diệm và chính sách của ông, về những nhận vật quan trọng ở trung tâm quyền lực thời đệ nhất Cộng hòa, kể cả ông bà cựu Đại sứ Trần Văn Chương, hay những tướng tá và những người khác, và các sự kiện chính trị quan trọng.
Chỉ một thí dụ, trang nhật ký ngày 12 tháng 11, năm 1960 bà Nhu ghi lại những gì xảy ra ngày 11/11/1963, Vương Văn Đông đã làm gì, Nguyễn Khánh đã làm gì, Tổng thống Diệm ứng phó ra sao, và bà đã làm gì.
Hồi ký và nhật ký khác nhau được sử đụng khác nhau trong các nghiên cứu lịch sử.
Nhật ký, trong nghiên cứu lịch sử, là một nguồn tại liệu khó sánh kịp về phẩm cũng như lượng. Nhật ký đã cung cấp cho sử gia và mọi người một cái nhìn sâu sắc về quá khứ. Nhiều nhân vật nổi tiếng trong lịch sử đã dùng nhật ký để ghi lại những gì đang xảy ra với họ và với đất nước của họ suốt dòng lịch sử. Nhiều cuốn nhật ký đã được công bố và có một số đã đi vào lịch sử lịch sử và trở thành những tài liệu văn học trên thế giới. Thí dụ cuốn nhật ký 1660-1669 của của Samuel Pepys trở thành nguồn sử liệu cho giới nghiên cứu về đời sống ở London trong những năm 1960. Nó ghi lại nhiều sự kiện quan trọng thời đó: bệnh dịch lớn ở London vào năm 1665, vụ hỏa hoạn ở London năm 1666. Cuốn nhật ký của Semuel Pepys đã cho sử gia thấy rõ những gì đã xảy ra ở London trong thời đó.
Quan trọng không kém, cuốn nhật ký của bà Nhu viết từ ngày 28 tháng giêng, 1959 đến ngày 7 tháng 6, 1963, khi xuất bản, sẽ trở thành chứng từ, tài liệu lịch sử giúp cho giới nghiên cứu hiểu rõ, hiểu thêm về chính phủ Ngô Đình Diệm, về các cuộc chính biến, về những nhân vật đã trực tiếp và gián tiếp viết lên những trang sử Việt Nam thời đó, v.v. Hơn nữa, cuốn nhật ký đó còn có thể là một tài liệu để giới phân tâm học, các chuyên gia tâm lý nghiên cứu và phân tích một cách khoa học để vẽ lại chính xác hình ảnh của nhân vật lịch sử đầy quyến rũ và mâu thuẫn.
Ngoài lời xác định của tác giả Demery, người đã liên lạc, làm việc với và biết nét chữ của bà Nhu, rằng quyển nhật ký đó do bà Nhu Viết, một chuyên viên lưu trữ tại Đại học Stanford đã được xem cuốn nhật ký nói rằng chữ viết tay trong đó ‟tương tự hoặc giống như” chữ viết tay trên lá thư giữa bà Nhu và các viên chức Hoa Kỳ trong cùng thời gian đó.(27)
Cuốn nhật ký 59-63 của bà Nhu, không còn nghi ngờ gì nữa, nó phải được xuất bản, công bố cho tất cả mọi người quan tâm đến lịch sử Việt Nam.
Trở lại cuốn Finding the Dragon Lady: The Mystery of Vietnam’s Madame Nhu, qua những trang hồi ký gởi cho Demery, bà Nhu luôn luôn thần tượng hóa chính bà và lịch sử của gia đình bà. Sai sót duy nhất, nếu có thể xem là thế, một lần bà Nhu thì thầm qua điện thoại, ‟Có lẽ, tôi đã nên khiêm nhường hơn một chút về sự vĩ đại của gia đình tôi.” Demery cũng nhắc lại câu chuyện này trong chương trình ‟The Daily Show” với Jon Stewart hôm 6/11/2013. Bạn đọc cũng có thể theo dõi tác giả Demery trao đổi với ký giả Andrew Lam và khán giả trong chương trình BookTV (C-SPAN2).(28)
Tác phẩm của Demery là một công trình nghiên cứu đáng chú ý không chỉ vì nó đã phác họa được cuộc đời của một nhân vật nhiều phức tạp và bí ẩn đã góp phần viết nên lịch sử Việt Nam mà còn phải kể đến sự kiên nhẫn, khéo léo của tác giả trong suốt thời gian nghiên cứu đã làm việc với một chính khách lưu vong dù đã đi vào quên lãng như vẫn còn cái cao ngạo đáng ghét của một thời đầy quyền lực.
Là một độc giả, người viết cảm ơn tác giả Monique Brinson Demery đã viết cuốn Finding the Dragon Lady: The Mystery of Vietnam’s Madame Nhu.
Sau cùng xin cảm ơn Đại úy James Van Thach đã thật chân thành, sốt sắng và xuyên suốt trong các cuộc trao đổi với người viết.

(18) David G. Marr, Vietnam 1945: The Quest for Power, 1995, University of California Press, Ltd. London, England, pp116–8.
(19) Charles Mohr, The Queen Bee, Time, August 9, 1963, p. 24
(20) Trang Pháp Luật, Luật Bảo vệ Luân lý, 21/1/2014.
(21) – Captain James Van Thach as told to Jonathan Wei, The Many Sacrifices of Captain Van Thach New York Village Voice. May 8, 2013.
- Wounded U.S. Army Captain Goes to War Zone in Afghanistan, New York City, NY (PRWEB) March 18, 2013;
- Đinh Yên Thảo, Đại úy James Văn Thạch, Trẻ Dallas 729, 26/5/2011, trang 28-33.
- Đinh Yên Thảo, Khi người thương binh trở lại chiến trường, Trẻ Dallas 834, 30/5/2013, trang 34-36.
(22) Huy Phương/ Người Việt, Hoàng tử Bảo Ân: Từ truất phế đến tịch biên gia sản, Người Việt, April 08, 2013.
(23) Phạm Bá Hoa, Đôi dòng ghi nhớ. Houston, TX: Ngày Nay, 1994), tr. 80-81.
(24) NBC News, South Vietnamese attend exhibit of evidence for Nhu family political trials. March 28, 1964. Bạn đọc muốn tìm hiểu thêm có thể trả lệ phí tham khảo 1 phút phim phóng sự này của đài NBC.
(25) Madame Ngo Dinh Nhu, Statement of Madame Ngo Dinh Nhu on the occasion of the second anniversary of the Strategic Hamlets Program and the second anniversary of the ‟Chieu Hoi” (Open Arms or Return of the Prodigal Children) Policy, 7 April, 1964. Samuel Tankersley Williams Papers, Box 21 Folder 14, Hoover Institution Archives, pp. 48-58
(27) Katie Baker, Searching for Madame Nhu, The Daily Beast, Sept. 24, 2013.
(28) Monique Brinson Demery, Finding the Dragon Lady: The Mystery of Vietnam’s Madame Nhu, BookTV (C-SPAN2)

Thursday, May 25, 2023

 LÊ = 35 = 8

CÔNG = 3753 = 18 = 9

PHƯỚC = 85673 = 29 = 11

CỘNG LẠI: 8 9 11 = 28.

 

Bạch công tử - ông hoàng khi chết không có đất chôn

(Phunutoday) - Bạch công tử (tên thật Lê Công Phước, còn có tên Tây là George Phước) cùng với Hắc công tử (tức Trần Trinh Huy - công tử Bạc Liêu) hợp thành bộ đôi ăn chơi phóng đảng nhất ở “Lục tỉnh nam kỳ” qua mọi thời đại. Vào thời vàng son (khoảng thập niên 1920 và 1930), khi Trần Trinh Huy nổi lên với biệt danh “công tử Bạc Liêu”, thì Lê Công Phước cũng đình đám không kém với biệt danh “ông hoàng ăn chơi”. Bộ đôi này đã để lại giai thoại bất hủ “đốt tiền làm đuốc tìm tiền” và “đốt tiền nấu chè”.

Trong khi Hắc công tử còn duy trì được cuộc sống phong lưu cho tới khi chết vì tuổi già (năm 1973), chỉ đến đời các con ông mới bị khánh kiệt, nghèo khổ, thì những đam mê “tứ đổ tường” đã làm cho Bạch công tử sớm trắng tay khi còn khá trẻ và chết trong nghèo khổ, bệnh tật (năm 1950), khi chết không có đất để chôn. Câu chuyện của Bạch công tử (và cả Hắc công tử) làm người đời quan tâm theo dõi vì nó là bài học dễ thấy nhất, dễ thuộc nhất về luật nhân quả của cuộc đời.

Thời hoàng kim, Lê Công Phước (sinh năm 1901) được giới ăn chơi khắp Nam, Trung, Bắc tôn sùng là “ông hoàng” vì phong cách ăn chơi rất phong lưu mang dáng dấp của giới quý tộc phương Tây. Không chỉ nổi tiếng trong nước, ngay tại Paris tráng lệ Lê Công Phước cũng được xem là ông hoàng khi luôn xuất hiện ở những nơi ăn chơi nổi tiếng dành cho giới quý tộc, thượng lưu, bên tay luôn kè kè 1 cô gái Nga xinh đẹp dòng dõi quý tộc Sa hoàng…

Đi du học… nhảy đầm

Bây giờ, khi về vùng Chợ Gạo – Tiền Giang, hỏi thăm mộ của Bạch công tử, nhiều người lớn tuổi đều biết. Không những biết nơi ông được chôn nhờ sau khi chết vì không còn đất nhà để chôn, các cụ già ở Chợ Gạo – Tiền Giang còn có thể ngậm ngùi kể hàng giờ về cuộc đời “lên voi xuống chó” chỉ trong chớp mắt của con người nổi tiếng ăn chơi bậc nhất vùng đất trú phú bên bờ sông Tiền này. Lê Công Phước là con trai thứ tư của Đốc phủ Lê Công Sủng, người ở làng Điều Hòa, tỉnh Mỹ Tho trong “Nam kỳ lục tỉnh”, nay thuộc phường 3, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang.

Theo các sử liệu còn lưu lại, Lê Công Sủng là người gốc miền Trung, có thể Quảng Nam hoặc Bình Định, được triều đình nhà Nguyễn bổ nhiệm làm quận trưởng quận Châu Thành (tỉnh Mỹ Tho) vào đầu thập niên 1880. Sau đó được chuyển về làm quận trưởng quận Chợ Gạo (cũng thuộc tỉnh Mỹ Tho) và cất nhà định cư tại đây. Ban đầu, khi mới vào Mỹ Tho làm quan, Đốc phủ Sủng chưa phải là người giàu có.

Ông có nhiều vợ, trong đó có bà Đào Thị Linh là người ở Chợ Cũ, thành phố Mỹ Tho, có quốc tịch Pháp, hai người có 1 đứa con chung là Lê Công Phước, tức George Phước. Bà Linh bất ngờ bị bệnh lao, là bệnh nan y lúc bất giờ, và chết khi còn rất trẻ, để lại cho cha con ông Sủng một gia tài lớn vốn là của hồi môn khi lấy chồng. Với thế lực của mình, cũng là người có máu làm ăn, chẳng bao lâu Đốc phủ Sủng trở nên giàu có nhất nhì vùng Gò Công – Mỹ Tho, ruộng đất “cò bay thẳng cánh”.

f
Lê Công Phước thời vàng son.

Vào lúc giàu có tột bậc ấy, Đốc phủ Sủng không thể nào hình dung nỗi chỉ ba bốn chục năm sau, người con trai kế nghiệp mình lại nghèo khổ tới mức chết không có đất chôn, phải chôn nhờ trên phần đất của người khác vốn trước đây là sở ruộng của Đốc phủ Sủng. Lúc ấy, là người có thế lực và giàu có trong vùng, Đốc phủ Sủng đã được cử làm đại diện cho tỉnh Mỹ Tho đi dự hội chợ bên Pháp năm 1909, đó là vinh dự rất lớn thời ấy mà không phải ai có tiền hay có quyền cũng có thể lo được. Chuyến đi hội chợ du lịch ấy đã là duyên cớ để Đốc phủ gửi đứa con quý tử Lê Công Phước sang Pháp du học sau đó mấy năm. Dường như đó không phải là quyết định sáng suốt trong cuộc đời Đốc phủ Sủng, bởi vì nó là cơ duyên cho sự ăn chơi trụy lạc, vô độ đến mức tán gia bại sản của Lê Công Phước.

Do sớm xa gia đình, lại sẵn tiền bạc gia đình cung phụng vô điều kiện, Lê Công Phước đã sớm học đòi thói ăn chơi giữa chốn Paris tráng lệ, còn học hành chỉ cho có lệ. Sau nhiều năm “học tập”, cậu Tư Phước về nước mà không đỗ đạt được bằng cấp gì, ngoài “bằng cấp” ăn chơi và nhảy đầm. Ông  Đốc phủ Sủng rất tức giận, ông từng kỳ vọng đứa con trai “du học bên Tây” về sẽ làm nên chuyện lớn – chấn hưng kinh tế nước nhà, mà với đầu óc của vị quan có ít nhiều tinh thần dân tộc, ông rất muốn làm nhưng không biết phải làm bằng cách nào và bắt đầu từ đâu. Thời ấy giới nhà giàu, quan lại ở miền Tây Nam bộ xem việc cho con đi du học ở “mẫu quốc” là mốt thời thượng, họ sẵn sàng chịu tốn kém để được tiếng có con đi Pháp du học, và khi con học thành đạt trở về họ đón rước long trọng, xem đó là sự kiện lớn, là niềm, tự hào của gia đình, dòng họ. Thế nhưng, không ít con cái của giới địa chủ, nhà giàu khi ấy đi Tây chơi giỏi hơn học, mà điển hình là Hắc công tử và Bạch công tử. Sau khi đón rước rỉnh rang đứa con đi học bên Pháp về, Đốc phủ Sủng khi biết con mình không học hành nên trò trống gì, đã giận tới mức bắt phạt cậu “quý tử” gánh hồ phục vụ cho thợ xây khi ông cất ngôi nhà mới ở thành phố Mỹ Tho.

Dù rất bất bình, nhưng cũng do biết lỗi của mình, cậu Tư Phước đã chịu làm “cu li” phụ hồ mấy tháng trời cho đến khi cất xong ngôi nhà, nhờ đó mà ông Đốc phủ Sủng nguôi giận. Nếu như ông Đốc phủ Sủng không qua đời sớm vào cuối thập niên 1920, khi mà cậu Tư Phước còn quá trẻ, thì có lẽ sản nghiệp của Đốc phủ Sủng để lại không sớm tiêu tan vì đứa con yêu quý của ông sa vào con đường ăn chợi trụy lạc, rồi chết không có đất để chôn.

Một cụ già gần 90 tuổi ở ấp Thạnh Khiết - xã An Thạnh Thủy – huyện Chợ Gạo, nơi có ngôi mộ nhỏ của Bạch công tử, sau khi kể chuyện cuộc đời của “cậu Tư Phước”, đã bùi ngùi nói: “Ngày trước ruộng đất vùng này là của cậu Tư Phước, ba má tui từng làm tá điền cho ổng. Rồi ruộng đất bị ổng bán dần cho người khác để lấy tiển ăn chơi. Đến khi ổng chết đem về đây chôn nhờ trên đất của ông Nguyễn Ngọc Phi, tui có đi đưa tang, dù không thân thuộc gì nhưng tui cứ chảy nước mắt khi chứng kiến cái kết cục bi thảm của ổng”. Đứng trước ngôi mộ nhỏ trong góc một khu vườn không có người chăm sóc trong một xóm nghèo heo hút, trên tấm mộ bia ghi: “Bạch công tử - George – Lê Công Phước”, tôi cố hình dung một thời George Phước từng sống như ông hoàng giữa Paris tráng lệ.

Ông hoàng quý tộc phương Tây

Sau khi Đốc phủ Sủng mất, được toàn quyền thừa hưởng gia sản kếch sù của cha mẹ để lại, Goerge Phước bắt đầu con đường ăn chơi vô độ của mình. Không chỉ ăn chơi, cậu Tư Phước còn luôn tỏ ra hào phóng, luôn sẵn sàng giúp đỡ những người túng thiếu đến xin tiền cậu, xem đó như là cái mốt thời thượng của những kẻ lắm tiền, nhiều của. Có lẽ nhờ sự hào phóng với bạn bè, những người xung quanh, mà không bao lâu sau, khi Lê Công Phước trở nên khánh kiệt, nghèo khó và bệnh tật, ông đã được nhiều người bạn cưu mang, chạy chữa bệnh cho ông. Rồi khi ông qua đời trong cô độc, không còn miếng đất để chôn, một người bạn của ông đã đem ông về chôn cất trên đất nhà mình và cử người chăn sóc mả mồ, thờ cúng hàng năm.

d
Ngôi nhà của Đốc phủ Sủng ngày trước, nay là trụ sở cơ quan của huyện Chợ Gạo.

Trở lại câu chuyện khi ông Đốc phủ Sủng mới qua đời, cậu Tư Phước bất ngờ ngồi trên một đống tiền của, cậu tính chuyện quay lại Paris tráng lệ để thỏa chí chơi bời mà khi còn là cậu học sinh du học cậu phải dừng lại ở chừng mực cho phép. Dịp đi Pháp đã tới, khi đại bang (tiếng gọi đoàn hát cải lương lớn thời đó) Phước Cương được mời qua Pháp biểu diễn năm 1931. Là người rất ham mê cải lương, lại đang có ý định trở lại Pháp ăn chơi một chuyến, cậu Tư Phước tình nguyện đi Pháp cùng đoàn Phước Cương để hướng dẫn đoàn lưu diễn. Khi sang Pháp, George Phước đem theo cả một người đầu bếp để nấu riêng cho mình bữa ăn trưa hàng ngày, chỉ bữa ăn trưa mà thôi, vì các bữa ăn còn lại đều diễn ra ở những nơi ăn chơi sang trọng, nổi tiếng nhất Paris.

Vốn đã từng ở Paris nhiều năm, nay trở lại với rủng rỉnh tiền bạc trong va li, Lê Công Phước nhanh chóng kết thân với nhiều người sở tại, kể cả người Việt định cư tại Pháp và dân Pháp. Trong số đó có cả giới trí thức, quý tộc Paris, nhờ đó George Phước ăn chơi mang phong cách một nhà quý tộc Châu Âu đúng nghĩa. Trong gần suốt 2 năm 1931 – 1932 “đập phá” trên đất Pháp, không biết Lê Công Phước đã tiêu tốn bao nhiêu tiền, không biết bao nhiêu mẫu ruộng ở Mỹ Tho – Gò Công mà ông Đốc phủ Sủng dày công gầy dựng, đã đội nón ra đi. Chỉ biết là sau chuyến đi ấy, George Phước trở về nước với biệt danh “ông hoàng ăn chơi”.

George Phước đã nổi tiếng với danh hiệu này ngay từ khi còn ở Paris, những người Việt tại Pháp và cả giới ăn chơi Paris tôn sùng Lê Công Phước là “ông hoàng”, một phần do không biết nhờ đâu mà ông đã “sắm” được cho mình một người tình quý tộc thuộc dòng dõi Nga Hoàng Nicolai II, một cô gái Nga tuyệt đẹp tên là Princesse Olga. Lúc ấy dân ăn chơi quý tộc ở Pháp gọi George Phước là "Ông Hoàng xứ Galles" (Prince de Galles), là tước hiệu danh giá của giới quý tộc Châu Âu cho tới tận ngày nay.

Thời gian ở Paris, mỗi ngày George Phước đều mặc một bộ đồ khác nhau, là những kiểu trang phục quý tộc nổi tiếng thời đó ở Châu Âu, như Habit hay Smoking. Cùng với trang phục “không đụng hàng”, lúc nào George Phước cũng đội nón Flécher, ngậm xì-gà, tay cầm ba-ton bằng gỗ mun bịt vàng. Mùa lạnh George Phước khoác thêm áo khoác ngoài bằng da thú hoặc bằng loại vải đắt tiền nhất lúc ấy ở Pháp. George Phước thuê hẳn phòng đặc biệt tại 1 khách sạn ở trung tâm Paris để ở dài hạn.

Hàng ngày ông và nhóm bạn Tây có, Việt có chỉ ăn uống buổi trưa tại khách sạn nơi ở do người bếp ông đưa từ Việt Nam sang nấu. Còn buổi tối họ đến các nhà hàng danh tiếng để ăn nhậu, mà nơi họ thích nhất là nhà hàng Table des Mandarins. Sau khi ăn tối họ kéo nhau đi nhảy đầm, George Phước luôn khoác tay người tình Psincesse Olga tại các hộp đêm ở khu Montmartre hay khu Saint Germain des Prés, khu Champs Élysée....

Một người bạn thân người Việt ở Paris của Lê Công Phước là Chu Mậu, một thanh niên tài hoa, ăn chơi đúng mức ở đất Paris nhờ nghề cắt may các bộ đồ đúng mốt thời đó (như Habit, Smoking) mà vẫn phải bái phục “ông hoàng” George Phước. Sau này Chu Mậu kể lại: Mỗi ngày cậu Tư Phước xuất hiện với hình ảnh một nhà quý tộc khác nhau nhờ vận những bồ đồ khác nhau, khi là bá tước, khi công tước, lúc là hầu tước…Trong những đêm dạ hội, George Phước đúng nghĩa là một ông hoàng, khi cùng “công chúa’ Olga, cây đinh của những buổi tiệc tùng sang trọng, khoác tay nhau trước bao cặp mắt thèm thuồng, ganh tị. Trong gần 2 năm ăn chơi ở Âu Châu, “ông hoàng xứ Galles” George Phước có một lịch trình hưởng các lạc thú khắp nơi trên đất Pháp.

Vào mùa hè, ông cùng các bạn tự lái xe xuống phía Nam, hưởng không khí trong lành tại các thành phố biển nổi tiếng của Pháp nằm bên bờ Địa Trung Hải như Canne, Nice... Ban ngày họ tắm biển, thuê du thuyền đi ra biển câu cá, có khi ngủ đêm trên biển. Họ cũng không bỏ qua các hộp đêm sang trọng ở các thành phố biển. Không chỉ “quậy phá” trên nước Pháp, để tăng thêm cảm giác, Goerge Phước còn cùng Pricesse Olga vượt rặng núi Pyrénées qua Tây Ban Nha xem đấu bò hoặc khiêu vũ cùng những võ sĩ bò tót. Đến mùa Đông, George Phước thích cùng Olga hưởng riêng lễ Giáng Sinh tại Paris, sau đó hai người đi trượt tuyết ở núi Alpes hoặc các khu du lịch, thể thao mùa đông nổi tiếng khác.

Một người bạn tên Thanh của George Phước còn lưu lại lịch trình 1 ngày của “ông hoàng xứ Galles” như sau: Khoảng 4 giờ chiều, George Phước cùng cả nhóm đến họp bạn tại một quán cà phê ở khu Montmartre. Tại đây, chủ nhà hàng luôn kê sẵn hai bàn dài trải thảm đỏ chỉ dành riêng cho họ. sau đó, từ 5 giờ chiều đến khoảng 7 – 8 giờ tối, cả nhóm kéo nhau đi “trà vũ”. Rồi họ đến một nhà hàng quen thuộc Tables des Mandarins dùng cơm tối. Sau đó họ đi khiêu vũ cho đến 1 gìờ khuya. Ăn khuya xong, họ về khách sạn thay đồ Smoking hoặc Habit để đi đến các hộp đêm cho tới sáng. Khoảng 6 giờ sáng, họ ăn điểm tâm nhẹ, thường là món Soupe d’oignons.

Xong, họ kéo vào rừng Boulogne chèo thuyền trên những chiếc hồ nhỏ hoặc câu cá giải trí. Khoảng 8 – 9 giờ họ về khách sạn ngủ đến 2 - 3 giờ trưa. Thức dậy, George Phước ra vườn hoa đi bách bộ, tập thể dục, trong khi ở khách sạn người đầu bếp riêng từ Việt Nam sang đang làm sẵn cho ông bữa ăn trưa với nhiều món ăn thuần Việt. Không biết do ăn chơi mãi rồi cũng chán hay do chi phí ăn chơi ở “thủ đô ánh sáng” Paris quá tốn kém, mà vào cuối năm 1932 Lê Công Phước rời nước Pháp trở về “cố quốc”, bỏ lại nàng công chúa xinh đẹp dòng dõi Sa hoàng.

Lừng danh khắp 3 kỳ

Sau gần 2 năm ăn chơi trên khắp nước Pháp, trở về nước Lê Công Phước nổi danh “ông hoàng”, không có đối thủ về ăn chơi, ngoại trừ công tử Bạc Liêu. Về nước, Lê Công Phước “vừa làm vừa chơi” bằng cách lập gánh hát Huỳnh Kỳ, đi lưu diễn khắp miền lục tỉnh. Thời đó đường bộ chưa phát triển, việc đi lại ở miền Tây chủ yếu bằng đường sông. Các đại điền chủ ở miền Tây thường đi lại bằng ghe bầu, ai sang lắm thì sắm ca nô, nhưng riêng cậu Tư Phước, nhờ học lóm ở bên Pháp, đã đặt đóng cho riêng mình một chiếc du thuyền để đi lại trên sông, thường đậu túc trực dưới sông Bảo Định trước chợ Mỹ Tho.

 Do lúc đó du thuyền của Pháp chưa nhập vào Việt Nam, mà cũng có thể George Phước không đủ khả năng đặt mua du thuyền trị giá hàng triệu đồng bảng Pháp, nên ông đã sáng kiến đặt đóng chiếc ghe bầu loại lớn, cao 2 tầng, trang bị đầy đủ các tiện nghi giống như du thuyền, có cả phòng ngủ riêng từng người, nhà vệ sinh, chỗ ăn uống, nơi ngồi câu cá giải trí…Tất nhiên là “du thuyền” này di chuyển bằng máy động cơ nhập từ Pháp về, chứ không giống như hầu hết ghe bầu trên sông rạch miền Tây di chuyển còn bằng chèo tay. Khỏi phải nói, chiếc “du thuyền” 2 tầng có cả đèn điện của George Phước đi tới đâu là gây xôn xao ở đó, người dân miền Tây cứ trồm trồ về chiếc “ghe bầu nhà lầu” của cậu Tư Phước.

Cũng chính Lê Công Phước từ nước Pháp trở về đã mang theo một trào lưu mới trong lối sống của giới nhà giàu trong nước, đó là ai cũng “sắm” cho mình những võ sĩ theo bảo vệ như các nhân vật quan trọng trong chính phủ các nước Châu Âu, mà họ thường gọi là "garde corps". Riêng cậu Tư Phước có 2 võ sĩ người Phi lai Pháp tên Puncher và Kid Demsey. Học theo George Phước, công tử Bạc Liêu Trần Trinh Huy cũng “cò măng” cho riêng mình 1 vệ sĩ tên Batandier vốn là lính Tây của trung đoàn thuộc địa đóng ở Cần Thơ.

d
Mộ Bạch công tử (màu hồng) trong một khu vườn không người chăm sóc ở xã An Thạnh Thủy – huyện Chợ Gạo.

Một lần, vào năm 1933, Goerge Phước đưa gánh hát Huỳnh Kỳ từ Mỹ Tho đi lưu diễn các tỉnh miền Tây, ghé lại diễn ở nhà lồng chợ Sóc Trăng (tỉnh Sóc Trăng ngày nay). Từ du thuyền bước lên chợ Sóc Trăng, cậu Tư Phước luôn được người vệ sĩ Phi lai Pháp theo sát làm "garde corps", ngoài dáng vóc cao lớn, người vệ sĩ còn rất oai vệ với khẩu súng lục hiệu Browning 6 mm 35 luôn kè kè bên hông. Một bữa sáng, cậu Tư Phước tự cầm lái chiếc xe thể thao hiệu Fiat chở ban tham mưu gánh hát Huỳnh Kỳ đi ăn sáng tại một nhà hàng trên đường Đại Ngải – Sóc Trăng. Chiếc Fiat của cậu Tư đậu không sát lề, bị một cảnh sát công lộ địa phương tới đòi xử phạt.

Là một người lịch lãm, hiểu biết luật pháp, cậu Tư Phước nhìn nhận mình có lỗi và móc tiền đóng phạt, nhưng người vệ sĩ người Pháp lai ấy có vẻ bực tức, nhất là khi viên cảnh sát công lộ ghi giấy phạt với thái độ hống hách. Không cầm được lòng, người vệ sĩ của George Phước nổi nóng bật tiếng chửi thề. Viên cảnh sát cũng không vừa, hất hàm thách đố người vệ sĩ: “Mày ỷ có súng, nhưng dám bắn tao không?”. Người vệ sĩ phân trần bằng tiếng Việt trước hàng trăm người dân bu quanh: “Bà con cô bác làm chứng dùm, tôi không chọc ghẹo anh ta, nhưng nếu anh ta thách tôi, tôi bắn ráng chịu”.

Viên cảnh sát không vừa, thách tiếp: “Mày giỏi bắn con … tao nè!”. Tức thì một tiếng nổ chát chúa vang lên, viên cảnh sát ngã quỵ trên vũng máu trước sự kinh hãi của mọi người. Sau đó, cậu Tư Phước chở viên cảnh sát đi bệnh viện và chở người cận vệ đến sở cảnh sát nộp mình. Thời đó, xâm hại đến cảnh sát là tội rất nặng, nhưng chỉ mấy năm sau, có lẽ nhờ cậu Tư Phước lo lót, mà người vệ sĩ được ra tù, tiếp tục làm vệ sĩ cho ông đến năm 1945. Khi Pháp trở lại chiếm Nam Kỳ, người vệ sĩ ấy trở thành cảnh sát trưởng một quận ở tỉnh Gò Công (nay thuộc tỉnh Tiền Giang).

Chính George Phước chứ không ai khác đã lần đầu tiên đưa cải lương ra Bắc để thử thị hiếu khán giả ngoài ấy. Năm 1932, George Phước đưa gánh hát Phước Cương của mình ra Hà Nội, Hải Phòng trình diễn và được dư luận đánh giá là 1 trong 3 sự kiện văn hóa – xã hội nổi bật trong năm trên đất Bắc (hai sự kiện còn lại là Hội chợ Kẹch Mếch (hay còn gọi là Hội chợ Bạch Yến, tại Hà Nội) và Chợ phiên trong vườn Bách thảo). Tại Hà Nội, George Phước được các bạn bè từng quen biết bên Tây tiếp đón trọng thể như một ông hoàng. Vào thập niên 1930, ở Hà Nội có phong trào đổi mới báo chí do nhóm Hoàng Tích Chu từ Pháp về khởi xướng, có ảnh hưởng lớn trong đời sống xã hội. Sau khi Hoàng Tích Chu mất sớm, nhóm tan rã. Một số người trong họ tách ra lập nhóm Dân Mới.

Trong hoạt động của nhóm Dân Mới, có "Câu Lạc Bộ 15" gồm 15 thành viên có chung một quan niệm, thú vui giải trí gồm cả những thanh niên người Việt từng học ở Pháp và những người Pháp sống ở Hà Nội. Nhóm 15 này thường lui tới nhà hàng Taverne Royal, khách sạn Métropole, nhà hàng cơm Tàu Asia... Chủ nhân khách sạn Métropole - ông Jean - tình nguyện dành cho Câu Lạc Bộ 15 một phòng danh dự đặc biệt làm nơi nhóm họp và một phòng thượng hạng để đón tiếp khách quý phương xa. Trong nhóm có Chu Mậu nỗi danh là một “công tử xứ Bắc”, ông từng là bạn thân của George Phước hồi bên Pháp giai đoạn 1931 – 1932.

Ra Hà Nội cùng với đại bang Phước Cương, cậu Tư Phước được Câu Lạc Bộ 15 đón tiếp đặc biệt trọng thể. Khách sạn Métropole của Jean, thành viên câu lạc bộ, tình nguyện dành riêng cho cậu Tư Phước một căn phòng danh dự mà không lấy tiền trong suốt thời gian lưu lại trên đất Bắc. Đáp lại, cậu Tư Phước sẵn sàng đem gánh hát với những cô đào lừng danh trong làng kịch nghệ phương Nam phục vụ mọi lúc mọi nơi theo yêu cầu của nhóm Câu lạc bộ 15. Nhờ tiếng tăm “ông hoàng George Phước” và nhờ sự lăng xê của Câu lạc bộ 15 mà đoàn hát Phước Cương đã gây tiếng vang khi lần đầu tiên đem cải lương ra Bắc. Sự kiện này đã khơi mào cho những đợt sóng cải lương đi lưu diễn miền Bắc trong những thập niên sau đó, kéo dài cho tới năm 1954. Sau ngày miền Nam giải phóng 1975, cải lương tiếp tục được khán giả phía Bắc đón nhận với tình cảm yêu thương, một phần nhờ những kỷ niệm đẹp của cải lương trên đất Bắc từ thập niên 1930, 1940. Không những thế, việc đưa cải lương ra phục vụ khán giả phía Bắc từ thập niên 1930 đã là tiền đề để bộ môn nghệ thuật này cắm rể và phát triển trên một nửa đất nước cho tới ngày nay.
    
Thiên Thanh

LÊ = 35 = 8

THỊ = 451 = 10 = 1

PHỈ = 851 = 14 = 5

Cộng lại: 8 1 5 = 14.