6 ĐIỀU GIẢI THÍCH VÌ SAO NƯỚC MỸ LÀ QUỐC GIA ĐÁNG SỐNG NHẤT THẾ GIỚI.

Thẩm Quần, tác giả cuốn “Nước Mỹ cũng hoang đường” có nói mấy câu thế này: “Trong xã hội này, bất kể có xảy ra chuyện gì, bạn cũng rất khó cảm nhận được hoàn cảnh bế tắc không lối thoát. Bạn không bị buộc phải đi kiện cáo khiếu nại khắp nơi, (người Mỹ không hiểu “khiếu nại” là gì), không bị buộc phải phạm tội, mà luôn luôn có con đường đang chờ đợi bạn”. Chẳng phải đó chính là mẫu hình của một xã hội lý tưởng sao? Khi người dân quả thực không còn mối lo sợ sinh tồn nữa thì họ mới có khả năng truy cầu hạnh phúc chân chính.

Tại sao nước Mỹ có thể xây dựng được một xã hội kiểu như thế này? Người Mỹ thực sự không có áp lực sinh tồn, không có mối lo đằng sau sao? Họ có thể thực sự truy cầu hạnh phúc chân chính sao? Hãy cùng xem qua những điểm dưới đây:

1. Tiêu dùng

Nếu mua 1 đôi giày, đi được 2 tuần và cảm thấy không hợp với chân, bạn có thể đến của hàng trả lại. Nhân viên bán hàng sẽ đưa ra cho bạn 3 sự lựa chọn: Một là đổi đôi mới, hai là dùng số tiền đó mua một sản phẩm khác, ba là trả hàng, nhận lại tiền. Cơ chế này rõ ràng phải được xây dựng trên một nền tảng văn minh nhất định.

Khi trình độ ứng xử văn minh và ý thức của người ta không đạt tới được một mức độ nhất định thì không xứng đáng được hưởng cơ chế đó. Để duy trì bất kỳ chế độ xã hội tốt đẹp nào thì điều cốt yếu chính là dựa vào tự giác chứ không phải pháp luật.

2. Quyền lực và trách nhiệm

Nếu bị đánh ở nơi công cộng, hung thủ lại trốn thoát biệt tăm, bạn có thể yêu cầu chính phủ bồi thường. Sao có thể xảy ra chuyện đó? Rõ ràng chuyện xảy ra chẳng liên quan gì đến chính phủ cả. Nhưng các luật sư Mỹ sẽ giải thích cho chúng ta rằng: “Chính phủ phải chịu trách nhiệm bởi vì có tội phạm làm hại bạn. Bạn bị thương phải đi khám bệnh, bị tổn thất về tinh thần và thể chất không đi làm được. Tất cả những điều này chính phủ phải chịu trách nhiệm”.

Nhiều người nước ngoài có thể thấy rằng đó là một suy nghĩ ngược đời. Lỗi chẳng phải ở chính phủ. Chẳng phải chính phủ vẫn luôn trấn áp, bài trừ tội phạm đó sao? Như vậy chẳng phải đã là quá đủ hay sao? Nhưng người Mỹ nghĩ khác. Họ truy cứu trách nhiệm của chính phủ ở một tầng sâu hơn. Công dân không được bảo vệ tốt, kẻ phạm tội lại trốn thoát, đó là lỗi ở chính phủ.

Có một nhà văn Trung Quốc ở Mỹ vì xích mích mà ra tay đánh người ta, tự cho là mình có lý. Anh ta sẵn sàng chấp nhận chịu phạt để đánh người nhưng không thể ngờ rằng một cú đấm của mình lại nghiêm trọng đến vậy. Anh phải mất một số tiền rất lớn thuê luật sư mới có thể đạt được thỏa thuận bồi thường với người bị hại, còn bị phạt tù 1 ngày, 100 giờ lao động công ích tại địa phương và 2000 đô la.

Anh ta bao biện rằng: “Việc đánh người tôi thừa nhận nhưng tôi muốn xác nhận là tôi đánh người ta là việc quang minh chính đại, là có lý, nói cách khác là người ta đáng bị đánh”.

Luật sư cho anh biết: “Anh hoàn toàn không hiểu pháp luật Mỹ. Người ta có đáng bị đánh hay không thì lại là chuyện khác, không liên quan đến vụ án này. Quan tòa vụ kiện này chỉ muốn biết anh có đánh người hay không thôi. Nếu người ta nợ tiền anh hoặc lừa đảo anh, làm cho anh bị tổn thương về thân thể, tinh thần, thì anh có thể khởi kiện người ta. Đó lại là vụ một kiện khác”.

3. Quyền lợi của trẻ em và người già

Một bà mẹ bận rộn việc nhà, nhất thời sơ suất chẳng may làm con ngã xuống bể bơi và đứa bé qua đời. Đúng lúc đang đau đớn khôn nguôi thì bà mẹ nọ nhận được trát từ toà án vì tội “lơ là chức trách”, không làm hết trách nhiệm của người giám hộ. Bà sẽ phải đối mặt với một bản án hình sự.

Nhiều người có thể cho rằng việc này rõ ràng là không thấu tình đạt lý. Vừa mới chịu nỗi đau mất con, bà mẹ lại còn vì thế mà phải ngồi tù. Trên đời làm gì có chuyện hoang đường như vậy?

Lý do của quan tòa rất đơn giản. Bà mẹ không làm hết chức trách nên một sinh mạng bị mất đi ngoài ý muốn. Đây là điều pháp luật không cho phép. Một khi bà mẹ này bị xử tù, tác dụng răn đe của pháp luật sẽ khiến hàng ngàn hàng vạn bà mẹ khác phải tận tâm làm hết trách nhiệm trong việc bảo vệ con cái.

Người Mỹ quan niệm, “Khi bạn sinh ra một đứa con, trước tiên, đứa bé đó thuộc về chính nó. Nó có vô số quyền lợi ngay từ khi sinh ra, sống trong xã hội này. Bất kể nó có ý thức hay không, bất kể có lớn lên thành người hay không, thì xã hội này vẫn có tầng tầng lớp lớp luật pháp để bảo vệ nó”.

Bảo vệ quyền lợi trẻ em, đảm bảo sức khỏe người già, quyền lợi của người yếu thế thực sự là công việc chủ yếu, là nhiệm vụ quan trọng của chính phủ Mỹ. Cha mẹ một người bạn của tôi sau khi làm thủ tục định cư vĩnh viễn ở Mỹ giờ đây được nhà nước thanh toán toàn bộ chi phí khám chữa bệnh, ngay cả thuốc men cũng được gửi tận nhà. Thậm chí lắp cặp kính lão, máy trợ thính cũng được chính phủ bỏ tiền ra mua cho họ. Hơn nữa họ còn có thể đến các trung tâm hoạt động người cao tuổi, được hưởng chế độ đãi ngộ và bảo vệ đặc biệt dành cho người già.

Một hôm, sau khi kiểm tra chỗ ở của ông bà, người phụ trách trung tâm người cao tuổi đã yêu cầu bạn tôi cần phải cải tiến 3 chỗ. Bên giường các cụ phải lắp điện thoại có thể với tay đến được. Phòng ngủ phải có đèn ngủ thấp và bên bồn tắm phải có tay vịn an toàn bằng kim loại.

Khi bạn tôi trả lời đã biết rồi, người phụ trách trung tâm nói: “Chỉ biết thôi không được, anh phải nói cho chúng tôi biết khi nào anh sửa lỗi xong. Tôi phải đến kiểm tra lại”. Có người cho đây là việc nhỏ nhưng trên đời thực không có việc nào lớn hơn so với việc nhỏ này. Đó chính là “coi công việc thực sự là công việc, coi con người thực sự là con người”.

4. Phục vụ nhân dân

Nhà báo là vua không ngôi. Ý nói nếu không có bài báo của các hãng truyền thông vạch trần cái xấu thì chính quyền lợi dụng chức quyền làm điều ám muội sẽ chuyên chế, tham nhũng. Nhưng nhiều chính quyền thường lấy việc chống tội phạm để yêu cầu bảo mật nên tha hồ lợi dụng chức quyền làm điều ám muội.

Ở Mỹ, chỉ cần bỏ ra 10 đô la mua bộ thu radio vô tuyến, bạn có thể nhận được tất cả thông tin của cảnh sát.

“Hả? Vậy thì cảnh sát chẳng còn bí mật gì nữa à?”, một người bạn mới đến Mỹ không tài nào hiểu được.

“Họ cần bí mật gì cơ chứ? Họ phục vụ chúng ta”, có người trả lời.

“Thế thì chẳng phải loạn sao?”.

“Có gì mà loạn? Nếu công việc của cảnh sát chỉ riêng cảnh sát biết, người cũng đã bắt rồi, việc cũng đã xử lý xong rồi, lúc đó mới thông báo cho các nhà báo chúng ta thì thế mới là loạn. Lúc đó, ai biết việc đó là thật hay giả?”.

Chỉ một câu đơn giản rõ ràng: “Họ phục vụ chúng ta” đã đánh tan tất cả những cái cớ lợi dụng chức quyền làm điều mờ ám của những người thực thi quyền lực. Trấn áp tội phạm, bảo vệ xã hội là trách nhiệm của chính quyền. Làm thế nào bắt tội phạm trước con mắt theo dõi của mọi người, làm thế nào ngăn chặn mở rộng quyền lực, phòng chống lợi dụng chức quyền làm điều ám muội là vấn đề kỹ thuật mà các cơ quan quyền lực chính phủ phải tự giải quyết. Chính phủ phục vụ nhân dân là vấn đề nguyên tắc.

5. Sự quyết định của các tầng lớp dưới

Nước Mỹ là xã hội được xây dựng theo hướng từ trên xuống. “Có sự ủng hộ của nhân dân thành thị, anh có thể làm lãnh đạo thành phố. Có sự ủng hộ của cử tri bang, anh mới được làm thống đốc bang hoặc nghị sỹ. Có sự ủng hộ của cử tri toàn quốc, anh mới có thể làm Tổng thống”. Đây là khác biệt lớn nhất giữa xã hội Mỹ và xã hội Trung Quốc. Cơ chế này của Mỹ làm cho người dân sống thẳng thắn mạnh mẽ. Thái độ của quan chức vì dân phục vụ cũng không cần phải học tập, giáo dục, bởi vì bản thân cử tri đã là sợi dây sinh mạng của quan chức.

Điều đó có lúc làm người ta không thể tưởng tượng nổi. Thành phố Hillsborough, San Francisco không làm đèn đường, không mở cửa hàng, cửa hiệu. Việc này ngay cả thống đốc và Tổng thống cũng không thể can thiệp gì được. Cư dân ở thành phố này căn cứ vào đặc điểm địa lý đặc thù, nhu cầu cuộc sống của mình mà đã tự thông qua những điều ấy.

Năm 2006, Schwarzenegger, thống đốc bang California không đồng ý đặc xá miễn tội tử hình cho người da đen Williams bất chấp sự thỉnh nguyện của các đoàn thể quần chúng, thậm chí là can thiệp của Tổng thống. Cuối cùng bản án vẫn được thực thi. Do đó, ở Mỹ, các cấp chính quyền chỉ chịu trách nhiệm với cử tri theo khung của hiến pháp. Thống đốc không có quyền miễn nhiệm thị trưởng. Ngay cả Tổng thống cũng không có quyền miễn nhiệm thống đốc.

6. Tam quyền phân lập

Mỹ là quốc gia có ba cấp lập pháp: quốc gia, bang, thành phố (địa hạt), mỗi cấp ban hành luật pháp, quyền và trách nhiệm riêng của mình. Pháp luật quốc gia lấy nhân quyền làm nguyên tắc, quản lý các phương châm đối nội đối ngoại, các chính sách lớn. Luật pháp bang lấy nhân tính làm cơ sở, xử lý các tranh chấp dân sự, hình sự. Luật pháp thành phố (địa hạt) tôn trọng tình hình thực tế dân tình, giữ gìn bản sắc truyền thống.

Ba cấp lập pháp không phải quan hệ trên dưới trực thuộc, mà mỗi cấp phụ trách chức trách riêng của mình, cũng như cá dưới nước phân tầng rõ ràng, tầng trên, giữa, dưới, cũng có ba loại thức ăn khác nhau, không can thiệp lẫn nhau. Nếu bất chợt có tranh chấp xung đột, thì trái lại pháp luật cấp thấp hơn sẽ có tác dụng quyết định.

Đạo lý này cũng không khó giải thích, càng là luật pháp thấp hơn một cấp thì càng gần với người dân, hợp với tình người. Mà pháp luật cấp cao do tính trừu tượng của nó đã mất đi tính khả thi. Theo chiều dọc thì ba cấp lập pháp, mỗi cấp nắm giữ chức phận của mình. Theo chiều ngang thì pháp luật bang, pháp luật thành phố (địa hạt) cũng có khác nhau.

Đó là nguyên nhân vì sao nước Mỹ không có bộ giáo dục. Các luật hôn nhân, giao thông, thuế, dân sự, hình sự của các bang ít nhiều đều có sự khác nhau.

Hệ thống ấy nếu vận hành ở một quốc gia khác có lẽ sẽ gây loạn không chừng. Nhưng người Mỹ ở tầm lớn thì khẳng định nhân quyền, ở tầm trung thì thừa nhận nhân tính, ở tầm thấp hơn thì tôn trọng nguyên tắc địa phương, đã đáp ứng được mối quan hệ trên mọi lĩnh vực, đã vận hành chế độ ba cấp lập pháp thành thục điêu luyện.

Một nhà văn Trung Quốc sau khi đến Mỹ đã cảm khái nói: “Suốt 20 năm nay, càng đi sâu vào xã hội Mỹ, tôi không ngừng phát hiện thấy một sự thực rằng: thiết kế chế độ xã hội ở đây hoàn toàn là để giải quyết các loại vấn đề có thể xảy ra của nhân dân. Cũng có thể nói rằng, trong xã hội này, bất kể anh có xảy ra chuyện gì, rất khó mà cảm thấy mình lâm vào bước đường cùng, luôn luôn có con đường đang chờ đợi bạn”.

Có lẽ điều đó chính là lý do giải thích vì sao bất kể là nhân tài hay kẻ bất tài, người khôn hay kẻ dại cũng đều muốn di cư sang Mỹ. Đây chính là quốc gia mà bạn không bao giờ bị cảm thấy rơi vào bước đường cùng.

Hải Sơn biên dịch / ĐKN

 March 15th, 2017 by thehollywoodhome

Inside Elizabeth Taylor’s Bel Air Estate – 700 Nimes Road

History, Hollywood, Homes 700 Nimes Road Bel Air Celebrity Homes Elizabeth Taylor Estate Hollywood History Home 10 Comments

Legendary actress and humanitarian Elizabeth Taylor’s longtime residence at 700 Nimes Road in Bel Air was always open to those she loved. No formal invitation was necessary. She wanted it to be welcoming and warm. Surprisingly not as glamorous or ostentatious as the star herself. As fashion designer and friend Valentino put it, “Of course when she had to appear at an important event, she would put on the most beautiful dress and the most amazing jewelry and became Elizabeth Taylor, the star. But at home she liked a cozy life, friends, good food.”

In Hollywood, stars buy and sell homes often, rarely living in the same one for too long. But there was something special about 700 Nimes Road that appealed to Elizabeth. The silver screen icon purchased the home in 1981 and lived there until her death at age 79 in 2011.

Courtesy Firooz Zahedi, Architectural Digest.

The 7,000-square-foot home is a 1960s style ranch house and sits on 1.27 acres. It consists of 6 bedrooms, including two master suites, and 6 bathrooms.  It’s the former home of Nancy Sinatra Sr. (Frank Sinatra’s daughter). The ranch is a private Los Angeles enclave, surrounded by mature foliage and located at the end of a long driveway.

Courtesy Firooz Zahedi, Architectural Digest.

The main floor includes a spacious living room with a wood-beam ceiling and wood-burning fireplace that opens to a sitting room and dining room, all with direct access to the outdoor pool and terrace. 

Courtesy Firooz Zahedi, Architectural Digest.

The star of Cat on a Hot Tin Roof, Cleopatra, Who’s Afraid of Virginia Woolf?, and many more films invited both Architectural Digest and artist Catherine Opie inside 700 Nimes Road while she was hospitalized to photograph the house. So all of these photos show exactly how Taylor was living at her time of death. According to her son, Christopher Wilding, the home was a “focal point for the family” where holidays were always celebrated. She “never entertained the notion of moving,” Wilding said. In the picture below you can see three of her Academy Awards,as well as several humanitarian awards, proudly displayed.

Courtesy Firooz Zahedi, Architectural Digest.

In Taylor’s living room, a Frans Hals portrait hung front and center above the mantle. To the right were a David Hockney print and Andy Warhol’s Liz silkscreen, which was a gift from Andy himself.

Courtesy Firooz Zahedi, Architectural Digest.

The first floor also includes a country kitchen, two powder rooms, one of which includes a sauna and shower for the pool, a screening room, a master suite, two bedrooms with garden access, and a maid’s quarters.

Courtesy Firooz Zahedi, Architectural Digest.

Elizabeth also had pieces of art from van Gogh, Degas, Renoir and Pissarro. Her personal assistant said even though, “she lived with paintings by Pissarro, Degas, and Renoir,” she still “wanted people to feel comfortable enough to spill a drink and not freak out.” She also kept each room of the house filled with orchids and family photographs.

Courtesy Firooz Zahedi, Architectural Digest.

Outside, the gardens and pool area have been meticulously maintained. She personally planned her gardens to have color year-round. 

Courtesy Firooz Zahedi, Architectural Digest.

The grounds were always lush with greenery and roses and were designed to tailor to Elizabeth’s children and grandchildren  as she wanted “Grandma’s house” to be all about family and fun.

Courtesy Firooz Zahedi, Architectural Digest.

Each year, Elizabeth would throw an Easter party and Easter egg hunt. Her friend Veronique Peck said, “Elizabeth had a special place in the garden where she would set up a little petting zoo for the children at Easter. It was adorable. Sometimes she would book performers from Cirque du Soleil to do acrobatics outdoors. There was always some wonderful surprise like that.”

Courtesy Firooz Zahedi, Architectural Digest.

Elizabeth viewed the home as a sanctuary for her and her family. A refuge from all the troubles of Hollywood. She threw parties every Sunday. Peck also said, “her buffets were wonderful, with lobster and chicken—and always things children would like. She never did anything halfway.” Family was the most important part of Elizabeth’s life. As Mendelson put it, “She was a serious matriarch.”

Courtesy Firooz Zahedi, Architectural Digest.

The lense of artist Catherine Opie captured something very different about Elizabeth Taylor and her home. Opie never met Elizabeth, but Elizabeth was an admirer of her work and invited her personally to photograph her home before and after Elizabeth’s hospitalization and eventual death in March 2011. Opie spent six months returning to the estate over and over again, taking over 3,000 photos, and then editing them down to 129 for the publication of her book,700 Nimes Road, published by Prestel.

© Catherine Opie, Courtesy of Regen Projects, Los Angeles and Lehmann Maupin, New York

Opie said of the experience photographing the home, “You’re super nervous because you’re in Elizabeth Taylor’s home and you don’t want to piss anyone off; you want to represent her in a way that feels like an extension of the ability to think about portraiture other than an iconic image of Elizabeth Taylor the movie star.”

© Catherine Opie, Courtesy of Regen Projects, Los Angeles and Lehmann Maupin, New York

Opie’s goal was to create a portrait of Taylor by using her house and all of the prized objects found within it, including jewelry, perfumes (of course), family photographs, and other knick knacks, trinkets, and mementos that accumulate during a life well lived.

© Catherine Opie, Courtesy of Regen Projects, Los Angeles and Lehmann Maupin, New York

By allowing Opie into her home, Elizabeth allowed adoring fans access to parts of her life that up to that point had been off-limits to everyone outside her friends and family.

© Catherine Opie, Courtesy of Regen Projects, Los Angeles and Lehmann Maupin, New York

Opie’s photographs present a rare and unfiltered glimpse into the life of one of the world’s most famous stars. Above are Elizabeth’s prized AIDS pins. And below beautiful kimonos and fur-lined robes.

© Catherine Opie, Courtesy of Regen Projects, Los Angeles and Lehmann Maupin, New York

A Louis Vuitton handbag perhaps claimed by one of Elizabeth’s children or grandchildren after her death?

© Catherine Opie, Courtesy of Regen Projects, Los Angeles and Lehmann Maupin, New York

Elizabeth Taylor’s cat Fang walking next to her Chanel shoes.

© Catherine Opie, Courtesy of Regen Projects, Los Angeles and Lehmann Maupin, New York

Mardis Gras masks and pictures of Elizabeth’s close friend, the late Michael Jackson.

© Catherine Opie, Courtesy of Regen Projects, Los Angeles and Lehmann Maupin, New York

Rows of personalized cowboy boots.

© Catherine Opie, Courtesy of Regen Projects, Los Angeles and Lehmann Maupin, New York

A birthday greeting from fellow actress and mega-star Bette Davis.

© Catherine Opie, Courtesy of Regen Projects, Los Angeles and Lehmann Maupin, New York

Our homes act as extensions of ourselves. For Elizabeth Taylor, nothing was more important in her home than family, friends, warmth, and comfort. And maybe a few boxes of diamonds.

© Catherine Opie, Courtesy of Regen Projects, Los Angeles and Lehmann Maupin, New York

Sources:
Architectural Digest
Daily Mail
Elizabeth Taylor Archives
The Hollywood Reporter
Slate
Telegraph
Vogue

Tôi đăng lại bài này nhân dịp một bà con ở nam Cali vừa thăm viếng nhà thờ này trong chuyến du lịch Âu châu -- Tài Trần.

======

Nhà thờ Sagrada Familia (Thánh Gia) nổi tiếng và độc đáo vì lấy cảm hứng (inspire) từ thiên nhiên.

- Với hai triệu du khách mỗi năm, nhà thờ này được xếp là kỳ quan thiên nhiên của thành phố Barcelona, Tây ban nha.

Dịch từ nguồn: National Geographic tháng 12 2010.

I/ Khi đức giáo hoàng nói thánh lễ/lễ mi-sa (mass) sẽ cử hành tại đây vào mùa thu này, nhà thờ Sagrada Familia (Thánh Gia) đã thi công được 128 năm – và vẫn chưa hoàn tất. (Cụm từ Sagrada Familia dịch ra tiếng Anh là Holy Family, có nghĩa Gia Đình Thánh, gọi tắt là Thánh Gia – người dịch).

“ Khách hàng của tôi không vội vả, “ Antoni Gaudi thường nói như vậy. Vị kiến trúc sư sùng đạo này ám chỉ đến chúa, khi giải thích tại sao nhà thờ công giáo La Mã Sagrada Familia này đã kéo dài quá lâu mà chưa xong. Gần một thế kỷ sau đó, nó vẫn là một công trình dở dang (a work in progress) – một giấc mơ của các tháp hình chóp (spire) và những mặt tiền có hoa văn (ornate facade) cao hàng trăm bộ bên trên trung tâm của tp Barcelona, lôi kéo sự chú ý (và đồng tiền euro) từ khoảng 2 triệu du khách mỗi năm. Tháng 11 này, Giáo hoàng Benedict XVI đã hiến dâng (consecrate) nhà thờ này cho Chúa. Có vẻ nhà thờ này sẽ chắc chắn hoàn tất vào năm 2026. Và nếu lịch sử sanh ra lịch sử, thời gian đã chín mùi để tái đánh giá (reappraise) cho nỗ lực có tính sử thi/có tính anh hùng ca (epic endeavor) của Gaudi – và ý tưởng tiên tri đằng sau đó.

Nhà thờ này đã luôn luôn được sùng kính (revere) và sỉ vả (revile). Những người theo chủ nghĩa siêu hiện thực (surrealist) nói Gaudi là của họ, trong khi George Orwell gọi nhà thờ này “một trong nhửng công trình xấu (hideous) nhứt thế giới.“ Cũng có phong cách riêng (idiosyncratic) như Gaudi, nhà thờ này là một tầm nhìn (vision) được cảm hứng từ đức tin tôn giáo và tình yêu thiên nhiên của nhà KTS này. Ông đã hiểu rằng thiên nhiên đầy dẫy những hình dạng cong (curved form), chứ không phải đường thẳng. Và ông nhận thấy rằng cấu tạo trong thiên nhiên thường là những vật liệu nổi gân (sinewy material) như gỗ, bắp thịt, và gân. Với những hình mẫu này trong đầu, Gaudi đã đặt nền móng các công trình của ông trên một tiền đề (premise) đơn giản: nếu thiên nhiên là tác phẩm (work) của thượng đế (god), và nếu những hình dạng kiến trúc (architectural form) xuất phát từ thiên nhiên, thì cách tốt nhứt để tôn vinh chúa là thiết kế các công trình dựa trên các tác phẩm của ngài.

Như học giả Joan Bassegoda Nonell ghi nhận, “câu nói nổi tiếng của Gaudi, 'sự độc đáo là trở về với cội nguồn', có nghĩa rằng nguồn gốc của mọi thứ là từ thiên nhiên, tạo dựng bởi Chúa". Dù cho ý tưởng của Gaudi dựa vào đức tin, nhưng sự tin tưởng của ông vào sự hiệu suất đẹp đẻ (beautiful efficiency) của những cấu tạo trong thiên nhiên (natural engineering) rõ ràng đã đi trước nghành phỏng sinh học (biomimetics) hiện đại. (Khoa học về mô phỏng/bắc chước thiên nhiên – người dịch).

Ra đời năm 1852 gần tp Reus, khi lớn lên Gaudi đã bị lôi cuốn bởi hình học và những kỳ quan thiên nhiên của đồng quê vùng Catalona. Rời trường kiến trúc, ông cuối cùng đã sáng tạo ra phong cách riêng của mình – một tổng hợp của Tân Gô-tích, Nghệ thuật Mới (Art Nouveau), và những yếu tố của nhà thờ Chính thống Đông phương (Eastern Orthodox). Theo Gaudi, hình dáng và chức năng không thể tách rời; người ta chỉ có tìm thấy vẻ đẹp thẩm mỹ sau khi tìm kiếm hiệu suất về cấu trúc (structural efficiency), đang chế ngự thiên nhiên. “Không có gì là nghệ thuật nếu nó không từ thiên nhiên,“ ông đã kết luận.

Năm 1883, Gaudi đã tiếp nhận nhà thờ Sagrada Familia từ một KTS khác, người đã đặt một nền móng Tân-Gô tích. Gaudi đã hình dung/mường tượng (envision) sẽ tái tạo cuộc đời Chúa qua hình ảnh sống động (soaring visual narrative of Christ's life), nhưng cũng biết rằng công trình khổng lồ này không thể hoàn tất trong đời ông. Trong hơn 12 năm trước khi chết vào năm 1926 – ông đã trải qua năm cuối đời tại công trình – ông đã biểu hiện các bản vẽ của mình (render his plan) dưới hình thức các mô hình hình học ba chiều thay vì những bản vẽ qui ước. Dù cho nhiều mô hình đã bị hủy bởi những kẻ phá hoại (vandal) trong cuộc nội chiến ở Tây ban nha, những mô hình rất cần thiết đối với những ai kế tục Gaudi.

“Chúng chất chứa DNA về cấu trúc của toàn thể công trình,“ Mark Burry - một KTS từ Úc đã làm việc cho công trình này hơn 31 năm - giải thích. Bằng cách dùng các bản vẽ và kỹ thuật máy tính để giúp diển giải các thiết kế của Gaudi cho các thợ xây ngày nay. “Bạn có thể lấy ra sự tổng thể của kiến trúc từ những mảnh vụn. Những mô hình này của Gaudi đã thỏa mản các đòi hỏi của nhà kts: lấy một ý tưởng phức tạp, toàn diện (holistic) và giải thích nó để làm sao những người khác có thể hiểu và tiếp tục nó sau khi bạn chết.“

Adrian Bejan nói rằng mặt tiền của nhà thờ dựa vào tỉ lệ vàng, là tỉ lệ hình học “đằng sau nghệ thuật đầy tính thẩm mỹ. “Vị giáo sư đáng kính này về môn kết cấu công trình (mechanical engineering) của đại học Duke, mà luật kết cấu của ông nói rằng thiết kế của thiên nhiên là một hiện tượng phổ biến của vật lý, đã gọi Gaudi là bậc tiền bối (forebear) và là một “người đi xiếc trên dây (tightrope walker) nối liền nghệ thuật và khoa học. Ông đã hiểu rằng thiên nhiên được cấu tạo bởi những luật về toán học. Cái gì mạnh nhứt vốn thuộc về (inherently) cái nhẹ nhứt và hữu hiệu nhứt, vì vậy đẹp nhứt. “

Ở trung tâm của tầm nhìn của Gaudi là một sự thực vô tận (timeless truth). Vì Bassergoda viết: “hướng tới tương lai, bài học của Gaudi là không mô phỏng/sao chép những giải pháp (của thiên nhiên) nhưng nhìn vào thiên nhiên để tìm cảm hứng (look at nature for inspiration).

II/ HOÀN TOÀN ĐƯỢC TÀI TRỢ TỪ NHỮNG HIẾN TẶNG TƯ NHÂN VÀ LỢI TỨC TỪ DU LỊCH, NHÀ THỜ SAGRADA FAMILIA/HOLY FAMILY (THÁNH GIA) (XEM ẢNH DƯỚI) ĐANG TỪNG BƯỚC TIẾN TỚI (INCH CLOSER) NGÀY HOÀN THÀNH. KHI NHÌN VÀO SƠ ĐỒ BỐ TRÍ VÀ THIẾT KẾ CỦA NHÀ THỜ, TA SẼ PHÁT HIỆN MỘT KỲ CÔNG CỦA MỘT KỸ THUẬT ĐẦY SỨC TƯỞNG TƯỢNG – VÀ CHƯA TỪNG CÓ TRƯỚC ĐÂY (UNPRECEDENTED).

Thiết kế bởi thiên nhiên

Antoni Gaudi đã đi tiên phong qua một kiến trúc dựa vào những hình dạng hình học của thiên nhiên. Vừa kết cấu và vừa trang trí, chúng phản ảnh nơi ông ra đời của ông – và sự khéo léo (ingenuity) của ông (xem hình dưới).

i/ Những kết cấu/cấu trúc (structure).

Qua quan sát sự toàn bích nhưng đầy công dụng trong thiên nhiên, Gaudi đã dùng những bề mặt bị xoắn lại (twist) và những mặt phẳng bị cong (curved plane) như là những nền tảng cơ hữu cho các công trình của ông. Những cột, vòm (arch), và cầu thang (stairway) tất cả xuất phát từ ý niệm về thiết kế trong thiên nhiên.

11/ Các cột:

Trong khi tìm kiếm một cái cột toàn bích, Gaudi đã nghiên cứu sự phát triển theo mặt đinh ốc (helicoid) của nhiều cây cỏ – kiểu mẫu (pattern) cho phép lá cây nhận ánh mặt trời và có thêm sức mạnh về cấu trúc (structural strength).

111/ Tại sao lại như vậy: những cột của Gaudi bắt chước cách phân bố tải trọng của cây. Bắt đầu với đa giác 8 cạnh và theo sau là mặt đinh ốc xoắn 2 lần, các cột có được mặt bên (side) và sức mạnh (strength) khi lên cao.

1111/ Ở các nhà thờ Gô tíc, tải trọng ngang được chịu bởi trụ ốp tường (buttress). Gaudi không thích sự thẩm mỹ của hệ thống này và đã xem trụ ốp tường là “nạng chống" (crutch).

1112/ Giải pháp của Gaudi:

Gaudi đã tách xa (stray) truyền thống Gô tích một phần khi chuyển tải trọng ngang của nhà thờ này xuống các cột của gian giữa giáo đường (nave) – một kỳ công về kỹ thuật có được nhờ các khả năng chịu lực độc đáo của hệ thống các cột.

Những cột chánh của nhà thờ có 4 cở và hình dạng. Đường kính và số cạnh tùy thuộc vào tải trọng mà cột này cần để chịu tải.

Cột 12 cạnh cao 69 bộ, cột 10 cạnh cao 57 bộ, cột 8 cạnh cao 46 bộ và cột 6 cạnh cao 34 bộ.

12/ Những kết cấu khác.

121/ Những vòm dựa theo sức hút trái đất (arches follow gravity).

Tất cả những công trình của Gaudi chú trọng (feature) vào những vòm nối tiếp nhau (catenary arches), được tạo ra trong thiên nhiên dưới sức hút của quả đất (via gravity) và dễ nhận thấy khi một sợi dây được treo. Để xác định khả năng chịu tải của các vòm của nhà thờ, Gaudi đã treo những túi chì đã cân đo theo tỉ lệ (proportionally measured).

Những mô hình (model) vòm ba chiều tài tình (ingenious) đã được chụp và dùng thế cho những bản vẽ (building plan).

122/ Mái kép

Một đặc điểm của mái nhà thờ, là những bề mặt bậc hai (quadric surface) còn được gọi là hyperboloid, phản chiếu và lọc tia sáng thiên nhiên.

123/ Những cầu thang xoắn ốc (spiral).

Được tìm thấy ở cây cỏ, động vật, và hệ hành tinh, đường xoắn ốc là hình dạng được Gaudi lập lại và chủ đề (theme) trong những công trình của ông.

Vỏ ốc và vỏ của hạt giống cây phong (maple-seed pod) đang rơi là một trong những đường xoắn ốc thiên nhiên mà Gaudi nghiên cứu.

124/ Những mái giống lá cây (leaflike).

Dựa vào cấu trúc của một cái lá và áp dụng để thiết kế mái nhà, một mặt phẳng cong (curved plane) được gọi là conoid chịu tải lớn và có thể phân tán/chuyển nhanh (channel) nước mưa.

125/ Những cấu trúc của cây.

Để tạo “khu rừng” bên trong nhà thờ, Gaudi đã khắc (etch) những đặc điểm của cây vào các cột. Đỉnh (crown) của cột ở gian giữa nhà thờ tượng trưng sự chuyển tiếp giữa thân và các cành của một cây lớn.

Được thiết kế để gắn đèn, các cột của Gaudi bắt chước những vết sẹo đã tạo ra trong thiên nhiên khi một nhánh cây bị cắt.

Những hình paraboloid hyperbolic có rất nhiều (abound) trong thiên nhiên.

Những ví dụ bao gồm rể cây nối với thân cây và màng da (webbing) giữa ngón tay cái và tay trỏ.

ii/ Những trang trí (ornament).

Ý thức (sense)của Gaudi về vẻ đẹp thẩm mỹ đã trực tiếp nối liền với sự hữu dụng trong tự nhiên (physical utility). Tính thực tế toàn hảo (perfect practicality) xuất phát từ thế giới thiên nhiên, ông đã kết luận, do vậy vậy phải trang trí thật đẹp (sublime decoration).

21/ Những cổng hình tổ ong (honeycomb).

Những hình tổ ong và lá cọ (palm frond) được khắc vào cổng, tường, và sàn của nhiều công trình kiến trúc trước đó của ông.

22/ Những dây nho (vine line).

Gaudi thường đưa (incorporate) những hình xoắn ốc (spiraling helice) vào công trình.

Những tua (tendril) của trái chanh dây (passion fruit - một loại trái xuất xứ từ Nam Mỹ -- người dịch), chẳng hạn, trang trí các thành bên của mặt tiền khu Nativity.

23/ Những cửa sổ bắt chước từ thiên nhiên.

Dựa vào những hình mẫu tìm thấy trong thiên nhiên, như tảo cát (marine diatom), Gaudi đã thiết kế những cửa sổ cho phép ánh sáng tự nhiên đi qua.

24/ Những chi tiết của tháp nhọn (pinnacle).

Những đỉnh tháp của nhà thờ Sagrada Familia được dựa theo sự khảo sát của KTS này về các tinh thể, những gai (spike) của hạt ngũ cốc, và cỏ mọc ở và chung quanh Barcelona.

Gaudi đã nhìn thấy đặc điểm hình học của sự kết tinh (crystalization) ở các khoáng vật (mineral) như pyrite, fluorite, và galena và đưa chúng vào nhiều công trình của ông.

Cây oải hương (lavender), cây lúa mì (wheat), và cỏ là vài cây cỏ mà Gaudi đã nghiên cứu khi thiết kế các tháp nhọn (pinnacle).

Nhà KTS của Barcelona: phần lớn những công trình của Gaudi được thấy ở trong và chung quanh Barcelona. Chúng đã trở thành những biểu tượng của tp này và vùng Catalonia.

Nguồn: National Geographic.

Đăng lại ngày 17 Nov 2019, cập nhật ngày 12 Jan 2026.